Những ký ức hào hùng của một thời đạn lửa vẫn in đậm trong trí nhớ các thế hệ Thanh niên xung phong.
Họ là những con người rất trẻ, mang theo nhiệt huyết, lý tưởng và tình yêu Tổ quốc cháy bỏng. Không chỉ mở đường, tải đạn, tiếp tế lương thực, họ còn không ngại hiểm nguy, trực tiếp sát cánh cùng bộ đội chiến đấu, góp phần giữ vững từng tấc đất thiêng liêng nơi biên cương.
Viết nên bản hùng ca từ gian khó, hy sinh
Cách đây 50 năm, ngày 28/3/1976, hơn 10.000 thanh niên xung phong là những người trẻ đầy nhiệt huyết cống hiến trong đội hình của Tổng đội Thanh niên xung phong Thành đoàn và Tổng đội Thanh niên xung phong Xây dựng kinh tế mới đã đồng loạt ra quân, đến vùng nông thôn ngoại thành, vùng núi rừng khó khăn để khai hoang, xây dựng các khu kinh tế mới. Lực lượng thanh niên xung phong đã phủ màu xanh của những cánh đồng mì, ruộng mía, cao lương lên chính những vùng đất hoang hóa do bom cày, đạn xới bởi chiến tranh.
Ngày 6/9/1977, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh quyết định thành lập Lực lượng Thanh niên xung phong Thành phố trên cơ sở sáp nhập hai Tổng đội.
Trên mảnh đất vùng biên xã Long Chữ (Tây Ninh) hôm nay, Khu tưởng niệm liệt sĩ Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh lặng lẽ nằm giữa màu xanh bình yên. Nơi đây có bàn thờ chung của 99 liệt sĩ, những người đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường ác liệt. Không chỉ là một công trình tri ân, đó còn là “địa chỉ đỏ” để các thế hệ hôm nay tìm về, lắng nghe và thấu hiểu giá trị của hòa bình.
Bà Thái Thị Hạnh xúc động bên bàn thờ đồng đội đã anh dũng hy sinh.
Trở lại chiến trường xưa, bà Thái Thị Hạnh (74 tuổi, cựu thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh) không giấu được xúc động. Trong ký ức của bà, những năm tháng đạn lửa vẫn còn vẹn nguyên. Đó là 99 đồng đội đã hy sinh, hơn 200 người trở về mang trên mình thương tật.
“Nhiều thế hệ đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường để đổi lấy hòa bình hôm nay. Được đứng trên mảnh đất này trong màu cờ tự do, tôi càng cảm nhận rõ giá trị của sự hy sinh ấy”, bà Hạnh nghẹn ngào.
21 năm trong màu áo thanh niên xung phong đã rèn giũa bà từ một cô gái trẻ trở thành người phụ nữ kiên cường, bản lĩnh. Đó là những năm tháng lên rừng, xuống biển, lao động sản xuất rồi trực tiếp tham gia chiến đấu, nơi ý chí và tinh thần cách mạng được thử thách đến tận cùng.
“Điều khiến chúng tôi tự hào nhất là tinh thần tình nguyện, dám dấn thân. Những lá đơn viết vội để ra chiến trường, những lần nhường nhau sự sống, nhận về phần hiểm nguy… Tất cả đã trở thành ký ức không thể nào quên trong cuộc đời này”, bà Hạnh chia sẻ.
Trong những ngày làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia, tình đồng chí, đồng đội càng trở nên sâu sắc hơn bao giờ hết. Họ cùng nhau tải đạn, cáng thương, mở đường, chống lầy để từng đoàn xe quân sự có thể vượt qua hiểm trở. Khi ấy, câu nói “đạn chưa tới chốt thì ta chưa về” không chỉ là khẩu hiệu mà là mệnh lệnh từ trái tim của hơn 5.000 cán bộ, đội viên có mặt nơi đây.
Không chỉ trong chiến đấu, ở thời bình, họ tiếp tục dấn thân trên những mặt trận khác. Từ khai hoang, đào kênh, xây dựng vùng kinh tế mới đến phục hồi sản xuất trong điều kiện bao cấp đầy thiếu thốn, lực lượng thanh niên xung phong đã góp phần biến những vùng đất hoang hóa thành nơi trù phú, giúp người dân vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới dần ổn định cuộc sống.
Hơn 32 năm gắn bó, ông Nguyễn Văn Hoa, nguyên Chỉ huy trưởng Lực lượng Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh, không thể quên từng bước chân cùng đồng đội trên những chặng đường gian khổ mà hào hùng.
Nguyên Chỉ huy trưởng Lực lượng Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Hoa, người có 32 năm gắn bó với lực lượng, xúc động nhớ lại hành trình từ những vùng đất còn đầy bom mìn ở ngoại thành thành phố đến các địa bàn Tây Nguyên, Cần Giờ, duyên hải, rồi sang Campuchia làm nhiệm vụ quốc tế.
“Tôi vẫn nhớ những bạn trẻ khi ấy, nhất là sinh viên mới ra trường. Họ rời phố thị, đến vùng sâu, vùng xa, chiến trường. Từ gian khó, họ trưởng thành, trở thành cán bộ, chỉ huy, tiếp tục truyền lửa cho thế hệ sau, đó cũng là điều khiến tôi tự hào nhất”, ông Hoa chia sẻ.
Ông Hoa xúc động kể, những ký ức ấy không chỉ có niềm vui mà còn có cả những giọt nước mắt trước khó khăn tưởng chừng không thể vượt qua, thậm chí là sự mất mát, hy sinh của đồng đội, đồng chí. Nhưng cũng chính từ đó, một thế hệ thanh niên đã lớn lên, kiên cường và giàu lý tưởng, viết nên bản hùng ca bằng chính cuộc đời mình, đúng với tinh thần “đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên xung phong”.
Với ông Hoa, trải qua chặng đường 50 năm, dấu ấn của lực lượng thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh đã hiện lên rõ nét trên nhiều lĩnh vực: Từ xây dựng các nông, lâm trường vùng ven, biến những “vành đai trắng” hoang hóa thành “vành đai xanh” trù phú, đến triển khai các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất và dân sinh, hay phục hồi thành công rừng ngập mặn Cần Giờ. Đặc biệt, chương trình “ba giảm” không chỉ góp phần bảo đảm trật tự xã hội mà còn mở ra cơ hội hoàn lương cho nhiều thanh niên từng lầm lỡ, giúp họ trở lại cuộc sống lương thiện, trở thành người có ích cho gia đình và xã hội, qua đó, để lại dấu ấn nhân văn sâu sắc trong hành trình phát triển của thành phố.
Vững bước tương lai trong thời đại mới
Các cựu Thanh niên xung phong thắp hương tưởng niệm đồng đội.
Hôm nay, mỗi lần trở lại Khu tưởng niệm, các thế hệ thanh niên xung phong vẫn lặng người trước những dòng tên khắc ghi trên bia đá. Mỗi nén nhang thắp lên không chỉ là sự tưởng niệm mà còn là lời hứa tiếp nối, rằng những giá trị ấy sẽ không bao giờ bị lãng quên.
Nguyên Chỉ huy trưởng Nguyễn Văn Hoa tin tưởng: “Trong thời đại công nghiệp hóa, công nghệ số, lực lượng thanh niên xung phong vẫn sẽ giữ vững bản chất xung kích, thích ứng với yêu cầu mới, tiếp tục đóng góp vào sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh”.
Còn với bà Thái Thị Hạnh, niềm tin ấy được gửi trọn vào thế hệ trẻ hôm nay: “Thanh niên bây giờ rất giỏi, năng động, sáng tạo và có nhiều điều kiện phát triển. Nhưng tôi tin rằng, khi Tổ quốc cần, tinh thần sẵn sàng cống hiến vẫn luôn có trong mỗi người trẻ, giống như thời chúng tôi”.
Tiếp nối truyền thống ấy, anh Nguyễn Trung Hận, Bí thư Đoàn Lực lượng Thanh niên xung phong Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, tuổi trẻ hôm nay sẽ không ngừng học tập, rèn luyện, tìm hiểu sâu về lịch sử để thấm nhuần giá trị truyền thống, từ đó, vận dụng hiệu quả vào thực tiễn công việc, góp phần xây dựng lực lượng ngày càng vững mạnh, đóng góp thiết thực vào sự phát triển chung của thành phố.
Nửa thế kỷ đã trôi qua nhưng bản hùng ca của thanh niên xung phong vẫn vang vọng. Đó không chỉ là câu chuyện của quá khứ mà còn là nguồn cảm hứng cho hiện tại và tương lai, nơi ngọn lửa nhiệt huyết của tuổi trẻ vẫn tiếp tục được thắp sáng để mỗi thế hệ viết tiếp những trang mới, xứng đáng với hai chữ “xung phong”.