Yếu tố con người quyết định sự thành công của hòa giải ở cơ sở

Theo bà Huỳnh Thị Thúy Phương, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh, việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn sau 12 năm thi hành, phù hợp với chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phát huy dân chủ ở cơ sở, tăng cường các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án, thúc đẩy chuyển đổi số, đảm bảo quyền bình đẳng giới, bảo vệ nhóm yếu thế và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo đại diện Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố, hòa giải ở cơ sở là một thiết chế pháp lý-xã hội đặc thù, giúp giải quyết tranh chấp cụ thể và gìn giữ tình làng nghĩa xóm, phòng ngừa khiếu kiện, hạn chế mâu thuẫn leo thang, xây dựng văn hóa đối thoại và củng cố niềm tin của nhân dân vào cơ chế tự quản cộng đồng. Vì vậy việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở cần đảm bảo không chỉ nâng cao tính pháp lý, tính chuyên nghiệp, minh bạch của hoạt động hòa giải mà vẫn giữ bản chất tự nguyện, linh hoạt, nhân văn và “có lý có tình” của hòa giải ở cơ sở.

Cùng quan điểm, bà Y Thắng, Phó Trưởng phòng Phổ biến giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, sau hơn 10 năm triển khai, Luật Hòa giải ở cơ sở đã thực sự đi vào cuộc sống, đóng góp thiết thực, hiệu quả, đảm bảo an ninh trật tự địa phương; góp phần giải quyết kịp thời, dứt điểm tận gốc các mâu thuẫn, tranh chấp trong nội bộ nhân dân, không để hình thành “điểm nóng" về an ninh trật tự, giảm xung đột xã hội, tạo sự ổn định ở khu dân cư… Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Luật trên thực tế đã phát sinh một số vướng mắc, bất cập như một số quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở và các văn bản hướng dẫn chưa phù hợp với thực tiễn; quy định bầu, công nhận hòa giải viên còn rườm rà, chưa linh hoạt, mang nặng tính hành chính; năng lực đội ngũ hòa giải viên còn chưa đồng đều, chưa được đào tạo chuyên sâu pháp lý, kỹ năng xử lý tình huống còn hạn chế; chế độ, chính sách cho hòa giải viên còn thấp; chưa có cơ chế chính sách cụ thể để huy động người có uy tín, trình độ, am hiểu kiến thức pháp luật tham gia hòa giải… Vì vậy, việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở là rất cần thiết, đáp ứng những yêu cầu thực tiễn thi hành pháp luật.

Từ góc nhìn của một người đã có nhiều năm tham gia công tác hòa giải ở cơ sở, ông Võ Văn An, đại diện UBND phường Tân Tạo chia sẻ, vấn đề chất lượng của hòa giải viên là rất quan trọng đối với công tác hòa giải. Thực tế hiện nay, một số khu phố tại phường Tân Tạo rất khó để tìm ra được những người đủ tiêu chuẩn, vừa có uy tín lại vừa có trình độ và kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống để tham gia tổ hòa giải. Sau khi sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính, có những khu phố tại Tân Tạo rộng hàng chục hecta, các vấn đề phát sinh rất nhiều, đa dạng và phức tạp, vì vậy rất cần có những hòa giải viên vừa nhiệt tình, trách nhiệm vừa có trình độ đáp ứng công việc. Dự thảo Luật sửa đổi cần có những quy định cụ thể, chi tiết hơn về các tiêu chí, tiêu chuẩn của hòa giải viên; đồng thời quy định rõ kèm cơ chế triển khai công tác đào tạo, tập huấn nâng cao chất lượng các hòa giải viên.

Tại hội nghị, các đại biểu từ các sở, ngành và các phường, xã của Thành phố Hồ Chí Minh đã góp ý cụ thể vào một số điều trong dự thảo Luật như quy định bổ sung chế độ, cơ chế tài chính cho người được mời tham gia hòa giải; chế độ tài chính cho những người phiên dịch đối với những người khuyết tật; quy định thêm các điều khoản đảm bảo hơn nữa quyền của những đối tượng yếu thế; các chính sách khuyến khích, hỗ trợ ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số trong công tác hòa giải…

Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) gồm 5 chương và 35 điều (tăng 2 điều so với Luật năm 2013) kế thừa một số quy định còn phù hợp của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đồng thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhiều quy định liên quan đến việc hình thành, lựa chọn đội ngũ hòa giải viên, quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên,người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở.