Cách tính mới gắn chi phí với lượng rác, tạo thêm động lực để người dân và các cơ sở kinh doanh phân loại, giảm rác ngay từ nguồn. Theo quy định mới do UBND Thành phố ban hành, mức giá được xác định theo khu vực, đối tượng và lượng chất thải, áp dụng từ ngày 1/9/2026 đến hết ngày 30/6/2027. Thành phố được chia thành 8 nhóm khu vực, gồm các địa bàn thuộc TP Hồ Chí Minh, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây và đặc khu Côn Đảo.
Một xe thu gom rác trên đường Lê Duẩn. Ảnh tư liệu: Hồng Giang/TTXVN
Theo đó, cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ phát sinh không quá 300 kg rác/ngày được lựa chọn quản lý như hộ gia đình hoặc chủ nguồn thải lớn. Với lượng trên 250 - 500 kg/tháng tại khu vực đô thị TP Hồ Chí Minh cũ, mức thu gom và vận chuyển là 250.000 đồng/tháng, trong đó thu gom 182.000 đồng, tăng gần 12% so với trước. Lượng trên 500 kg đến dưới 9 tấn/tháng được tính tiền thu gom 453 - 486 đồng/kg tùy khu vực.
Hộ gia đình chưa phân loại rác vẫn trả theo số nhân khẩu; tại khu vực đô thị TP Hồ Chí Minh cũ là 42.000 đồng/tháng với hộ từ 2 người trở xuống và 84.000 đồng với hộ từ 3 người. Hộ phân loại đúng được tính phí theo khối lượng, tổng thu gom và vận chuyển là 666 đồng/kg. Khối lượng được xác định bằng cân trực tiếp hoặc quy đổi từ dung tích thùng, túi chứa. Các mức giá chưa gồm VAT và chưa thu riêng tiền xử lý đối với hộ dân, chủ nguồn thải nhỏ quản lý theo hình thức hộ gia đình.
Bà Phạm Thị Thúy Nhàn, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích Quận 5 cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị thu gom rác trên địa bàn 3 phường Chợ Quán, An Đông và Chợ Lớn, thuộc địa bàn Quận 5 cũ, bình quân 120 - 130 tấn/ngày. Đây là khu vực tập trung đông dân cư, nhiều nhà hàng, doanh nghiệp.
Nếu người dân và các chủ nguồn thải thực hiện tốt việc phân loại, lượng rác thu gom tại khu vực này có thể giảm khoảng 30%, xuống còn 90 - 100 tấn/ngày. Tuy nhiên, kết quả còn phụ thuộc vào ý thức và mức độ thực hiện phân loại của người dân.
Việc phân loại ngay từ đầu giúp hạn chế rác hữu cơ, rác tái chế và các loại chất thải khác trộn lẫn. Khi rác tạp giảm, lượng nước lẫn trong rác và nước rỉ rác cũng giảm, qua đó hạn chế khối lượng phải vận chuyển, xử lý và áp lực lên các khu chôn lấp.
Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh, cho rằng, việc xây dựng giá dịch vụ theo khối lượng và thể tích là cơ sở để từng bước thu giá theo mức độ phát thải, qua đó tác động đến ý thức giảm lượng rác sinh hoạt phát sinh hằng ngày.
Để kiểm soát khối lượng rác, Sở đã đưa vào hoạt động hệ thống quản lý cân tự động tại các đơn vị xử lý, đồng thời theo dõi lộ trình phương tiện vận chuyển bằng GPS theo thời gian thực. Khối lượng chất thải làm căn cứ tính giá được xác định dựa trên lượng rác chuyển giao cho đơn vị cung ứng dịch vụ; có thể cân trực tiếp hoặc quy đổi từ số lượng, dung tích thùng, túi chứa rác.
Bà Nguyễn Thị Oanh, tiểu thương kinh doanh nhà hàng trên địa bàn phường Tân Định cho hay, gia đình và cơ sở kinh doanh sẽ thực hiện phân loại theo hướng tách riêng rác thực phẩm, chất thải có khả năng tái chế và rác còn lại. Là cơ sở ăn uống, lượng rác phát sinh hằng ngày khá lớn nên kiểm soát tốt từ khâu chuẩn bị, chế biến đến thu gom sẽ giúp giảm lượng rác phải chuyển giao và thuận lợi hơn khi thực hiện quy định mới.
Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh phát sinh gần 14.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày, trong đó khu vực TP Hồ Chí Minh cũ hơn 10.000 tấn, Bình Dương khoảng 2.400 tấn và Bà Rịa - Vũng Tàu khoảng 1.100 tấn. Phần lớn rác vẫn được thu gom hỗn hợp, chưa phân loại tại nguồn.
Thành phố đang chuẩn bị các điều kiện để triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên toàn địa bàn trong năm 2027, gắn với tuyên truyền, xây dựng đơn giá theo khối lượng, thể tích, kiểm tra và giám sát. Thành phố cũng tiếp tục chuyển đổi công nghệ xử lý từ chôn lấp sang đốt rác thu hồi năng lượng, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 có 90% rác thải sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ mới.
Với lượng rác lớn, việc giảm chất thải từ mỗi hộ gia đình, nhà hàng, cửa hàng và cơ sở kinh doanh sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý. Khi lượng rác trở thành căn cứ xác định chi phí, người phát sinh rác có thêm động lực kiểm soát và phân loại ngay từ đầu, qua đó giảm áp lực cho hệ thống xử lý của Thành phố.