Nhiều doanh nghiệp hiện nay đã đặt kỹ năng sử dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) vào nhóm tiêu chí tuyển dụng việc làm, từ các khâu marketing, chăm sóc khách hàng đến phân tích dữ liệu, qua đó thay đổi vị trí tổ chức công việc với người lao động.
Ưu tiên AI
Tại Phiên giao dịch việc làm của phường Đống Đa (Hà Nội) mới đây, bạn Nguyễn Thuỳ Linh, sinh viên năm thứ 4 Đại học Công đoàn đến tìm việc bán thời gian. Khi đến phỏng vấn, bên cạnh yêu cầu về nghiệp vụ kế toán, các đơn vị tuyển dụng đều hỏi thêm về kỹ năng sử dụng phần mềm kế toán và AI .
Không chỉ với những vị trí liên quan đến kế toán, yêu cầu về AI cũng xuất hiện ở các công việc marketing. Bạn Lê Phương Thảo, sinh viên năm thứ 3 lĩnh vực marketing, Đại học Thương mại cho biết, các vị trí việc làm ứng tuyển đều yêu cầu sử dụng các ứng dụng thiết kế liên quan đến AI.
“Tiêu chí tuyển dụng vị trí việc làm giúp tôi rút kinh nghiệm và lựa chọn học thêm một số môn học liên quan đến sử dụng phần mềm AI, phát triển thêm kỹ năng để nâng cao khả năng thích ứng khi ra trường”, Lê Phương Thảo chia sẻ.
Những yêu cầu trên cho thấy, kỹ năng AI đang dần chuyển từ một lợi thế thành năng lực cần thiết đối với người tìm việc, nhất là ở những vị trí có liên quan đến công nghệ, nội dung, marketing, hành chính và dữ liệu. Với những người đã tham gia thị trường lao động, sức ép thích ứng cũng ngày càng rõ hơn. Tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong số những người đến nhận bảo hiểm thất nghiệp có không ít trường hợp liên quan đến việc doanh nghiệp cơ cấu lại công việc.
Chị Nguyễn Thị Hồng, sinh năm 1975 ở Cầu Giấy, từng làm vị trí bán hàng tại một công ty bảo hiểm. Khi doanh nghiệp cơ cấu lại tổ chức, yêu cầu công việc cao hơn, trong đó có kỹ năng xây dựng hình ảnh truyền thông và ứng dụng công nghệ AI, chị nhận thấy mình khó đáp ứng yêu cầu mới nên xin nghỉ để tìm công việc phù hợp hơn...
Với sinh viên, việc biết sử dụng AI có thể mở rộng cơ hội tiếp cận việc làm, còn với một bộ phận lao động đang làm việc, thiếu kỹ năng số có thể trở thành rào cản khi doanh nghiệp thay đổi yêu cầu.
Doanh nghiệp thay đổi cách làm
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, AI không còn chỉ được doanh nghiệp coi là công cụ thử nghiệm, mà đang từng bước tham gia vào quá trình tổ chức, vận hành, kinh doanh.
Ông Bùi Thanh Tú, Giám đốc Marketing Công ty Du lịch Bestprice cho biết, việc coi dữ liệu là tài sản và khai thác AI phù hợp với từng bài toán đã mang lại những kết quả cụ thể trong hoạt động lữ hành. Trong hoạt động tiếp thị kỹ thuật số, doanh nghiệp thay đổi cách xác định nhóm khách hàng mục tiêu. Quy trình sản xuất nội dung và hình ảnh được tự động hóa, qua đó giảm 60% quy mô nhân sự phụ trách.
Trong chăm sóc khách hàng, Bestprice triển khai mô hình kết hợp giữa AI và nhân sự. Theo ông Bùi Thanh Tú, việc tích hợp giải pháp trợ lý ảo “AI Assistant for Tourism” đa nền tảng giúp doanh nghiệp tối ưu khoảng 40% nhân lực tư vấn và tiết kiệm chi phí vận hành. Tuy nhiên, công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ ban đầu, còn giá trị văn hóa cốt lõi mới là yếu tố quyết định tạo nên sản phẩm du lịch hấp dẫn.
Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (HANOISME) chia sẻ, AI đang tác động trực tiếp đến việc học, tìm việc, cách làm việc và yêu cầu tuyển dụng. AI ngày càng được sử dụng trong nhiều công việc như viết nội dung, thiết kế, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu, hành chính, marketing... Một số công việc được hỗ trợ, trong khi một số nhiệm vụ được tự động hóa.
Còn theo bà Ngô Minh Anh, Giám đốc MCG Management Consulting, nhiều doanh nghiệp hiện mới chỉ dừng ở việc sử dụng các công cụ AI phổ biến để hỗ trợ một số tác vụ đơn lẻ, trong khi giá trị lớn nhất của AI nằm ở khả năng tái cấu trúc toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp.
Bà Ngô Minh Anh cho rằng, AI không thay thế con người mà thay đổi phương thức làm việc. Doanh nghiệp muốn khai thác hiệu quả AI cần chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao năng lực nhân sự và xây dựng quy trình quản trị mới thay vì chỉ đầu tư vào công nghệ. Từ việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, doanh nghiệp dần sẽ đơn giản hóa quy trình, chuẩn hóa dữ liệu và cách làm, AI hóa và đo lường hiệu quả bằng KPI.
Một ví dụ khác được ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch AIZ đưa ra là mô hình “nhân sự số AI”. Nhân sự số không chỉ dừng ở chatbot tự động, mà có thể tham gia trực tiếp vào quy trình vận hành, với khả năng làm việc liên tục. Lấy ví dụ tại Công ty TNHH Chan Long Fitness, giải pháp “Bộ não dữ liệu tập trung” được sử dụng để hợp nhất 50 gian hàng trên Shopee, TikTok và Lazada về một Hub, thay thế việc nhập liệu thủ công. Từ chỗ cần 5 kế toán chuyên trách nhập liệu và đối soát, doanh nghiệp hiện chỉ cần một kế toán vận hành để giám sát kết quả do AI tạo ra. Theo AIZ, hiệu suất doanh nghiệp tăng thêm 500%.
Thực tế trên cho thấy, AI đang tác động đồng thời đến cả hai phía của thị trường lao động. Doanh nghiệp phải thay đổi quy trình, cách tổ chức công việc và cách sử dụng nhân sự; trong khi người lao động phải bổ sung kỹ năng để đáp ứng yêu cầu mới.
Từ góc độ công nghệ, bà Phạm Thị Tuyến, Giám đốc Giải pháp chuyển đổi số doanh nghiệp của MISA, cho biết 93% cá nhân sử dụng AI trong công việc hằng ngày, nhưng chỉ khoảng 5% doanh nghiệp ghi nhận AI mang lại hiệu quả kinh doanh rõ rệt. Một trong những nguyên nhân là doanh nghiệp triển khai các công cụ AI rời rạc, thiếu kết nối với hệ thống quản trị.
PGS. TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội nhận định, thị trường đang thay đổi nhanh, AI đang định hình phương thức sản xuất và kinh doanh mới, tạo lợi thế cạnh tranh cho những doanh nghiệp biết tận dụng công nghệ. Tuy nhiên, khoảng cách về năng lực ứng dụng AI vẫn còn lớn: 52% doanh nghiệp lớn đã ứng dụng AI, trong khi tỷ lệ này ở doanh nghiệp nhỏ và vừa mới đạt 17,4%.
Từ yêu cầu tuyển dụng đến cách doanh nghiệp tổ chức sản xuất, kinh doanh, AI đang tạo ra một thị trường lao động mới, tác động tới mọi vị trị việc làm. Trong thị trường đó, lợi thế không chỉ thuộc về người có chuyên môn mà ngày càng thuộc về người có khả năng kết hợp chuyên môn với công nghệ, chủ động học hỏi và thích ứng với sự thay đổi.
Bài cuối: Nâng cao kỹ năng để không bi bỏ lại phía sau
