Học sinh Mỹ ngày càng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để viết luận, tìm trường và chuẩn bị hồ sơ đại học, trong khi một số trường cũng thử nghiệm công nghệ này để đánh giá thí sinh. Xu hướng đặt ra câu hỏi về tính công bằng và khả năng đánh giá năng lực thực chất của người học.
Theo CNN, Kate Gilbertson, cựu sinh viên Đại học California tại Berkeley và chuyên gia biên tập hồ sơ tuyển sinh, nhận thấy nhiều bài luận gần đây thiếu những nét vụng về tự nhiên của học sinh trung học. Những lỗi nhỏ đôi khi lại cho thấy bài viết thực sự phản ánh suy nghĩ của một người 17 tuổi.
Chưa có thống kê chính xác về tỷ lệ bài luận do AI viết, nhưng nhiều chuyên gia nhận định xu hướng này đang gia tăng. Khi hạn nộp hồ sơ qua hệ thống Common Application ngày 1/1 đến gần, nhiều học sinh sử dụng chatbot thay cho dịch vụ tư vấn tuyển sinh đắt đỏ. Trong khi đó, việc các trường đại học cũng ứng dụng AI để đánh giá hồ sơ làm dấy lên câu hỏi: Nếu nhà trường được dùng AI chấm bài luận, tại sao thí sinh không được sử dụng công nghệ tương tự?
Các trường đại học loay hoay với AI
Ashley Pallie, Trưởng bộ phận tuyển sinh bậc đại học tại Viện Công nghệ California (Caltech), nhận định học sinh đang thích ứng với AI nhanh hơn các văn phòng tuyển sinh.
Caltech cho phép thí sinh dùng AI để kiểm tra ngữ pháp, tìm hiểu quy trình và gợi mở ý tưởng, nhưng không chấp nhận việc để công nghệ lập dàn ý hoặc viết thay bài luận. Trường cũng sử dụng AI để hỗ trợ đọc các nghiên cứu khoa học do ứng viên gửi, đặt câu hỏi liên quan để giảng viên tiếp tục đánh giá.
Đại học Bắc Carolina tại Chapel Hill từng cân nhắc tự động chấm điểm bài luận bằng AI nhưng sau đó thay đổi quyết định vì lo ngại độ tin cậy. Đại học Tulane cũng bỏ yêu cầu viết bài luận giải thích lý do muốn theo học, một phần do những quan ngại về AI.
Theo chuyên gia tư vấn Sophie Sajnani, giá trị của bài luận không chỉ nằm ở kỹ năng viết mà còn ở khả năng thể hiện sự trưởng thành và những thay đổi qua trải nghiệm cá nhân.
AI mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục
Ở chiều ngược lại, AI giúp học sinh tìm trường, so sánh học phí, học bổng và chương trình đào tạo với chi phí thấp hơn. Theo khảo sát của EAB công bố tháng 2/2026, 46% trong số hơn 5.000 học sinh trung học Mỹ được khảo sát đã sử dụng AI để tìm hiểu trường đại học, tăng từ 26% năm 2025.
Michael Koppenheffer, Giám đốc đổi mới tại EAB, nhận định AI đang trở thành chuyên gia tư vấn tuyển sinh cho những học sinh không đủ khả năng thuê dịch vụ chuyên nghiệp. Tại Virginia, một phụ huynh đã sử dụng Claude để so sánh 22 trường đại học, phân tích học phí và khả năng nhận hỗ trợ tài chính cho con trai, qua đó tiết kiệm đáng kể thời gian nghiên cứu.
Thách thức đối với giáo dục Việt Nam
Xu hướng tại Mỹ cũng gợi mở vấn đề đối với Việt Nam khi AI ngày càng phổ biến trong học tập và tuyển sinh. Trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, giáo dục là một trong những lĩnh vực cần chủ động thích ứng với công nghệ mới.
AI có thể giúp học sinh Việt Nam tiếp cận thông tin tuyển sinh, tìm kiếm học bổng, lựa chọn ngành học và chuẩn bị hồ sơ với chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ để thay thế tư duy, khả năng viết và trải nghiệm cá nhân cũng đặt ra nguy cơ suy giảm tính trung thực trong đánh giá năng lực.
Vì vậy, bên cạnh khuyến khích ứng dụng AI, các trường đại học cần xây dựng quy định rõ ràng về phạm vi sử dụng công nghệ, đồng thời đổi mới phương thức tuyển sinh theo hướng chú trọng tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề.
Tinh thần của Nghị quyết 57 không chỉ nằm ở việc đưa công nghệ vào giáo dục mà còn hướng tới nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Khi AI ngày càng phổ biến, mục tiêu không đơn thuần là giúp học sinh sử dụng thành thạo chatbot, mà phải đào tạo những người có khả năng làm chủ công nghệ, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm với sản phẩm trí tuệ của mình.
Từ kinh nghiệm của Mỹ, các cơ sở giáo dục Việt Nam cần phân định rõ việc sử dụng AI để hỗ trợ học tập, chuẩn bị hồ sơ với hành vi để công nghệ thay thế năng lực cá nhân. Trong tuyển sinh và đánh giá, có thể kết hợp hồ sơ với phỏng vấn, bài viết có giám sát hoặc nhiệm vụ giải quyết tình huống để kiểm chứng năng lực thực chất của người học. Đồng thời, cần công khai nguyên tắc sử dụng AI, bảo vệ dữ liệu thí sinh và duy trì trách nhiệm quyết định cuối cùng của con người.