Nguyên nhân chủ yếu do các địa phương nợ đọng kinh phí kéo dài, vướng mắc trong cơ chế đấu thầu, đặt hàng cùng những bất cập khi áp dụng khung giá dịch vụ mới.
Hiện nay, thành phố Cần Thơ có hơn 15 đơn vị tham gia thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt với tổng khối lượng từ 1.200 đến 1.713 tấn/ngày. Các đơn vị này được phân cấp quản lý và ký hợp đồng trực tiếp với UBND từng xã, phường. Tuy nhiên, việc cấp kinh phí không kịp thời và không đảm bảo nhu cầu thực tế đang đẩy các doanh nghiệp vào làn sóng khủng hoảng.
Điển hình là Công ty cổ phần Cấp thoát nước - Công trình đô thị Hậu Giang (Hawasuco) đang đối mặt với cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng khi bị các địa phương nợ hơn 60 tỷ đồng. Trong bối cảnh ngân hàng siết hạn mức tín dụng, doanh nghiệp đã hoàn toàn cạn kiệt nguồn vốn, nguy cơ không có tiền mua xăng dầu để duy trì xe vận chuyển rác và phải nợ lương người lao động.
Tương tự, Công ty cổ phần Đô thị Cần Thơ cũng bị tồn đọng số nợ cũ hơn 8 tỷ đồng trong quý I/2026. Sang quý II, dù chưa ký hợp đồng chính thức, công ty vẫn phải duy trì hoạt động với kinh phí ước tính vượt quá 15 tỷ đồng. Tại Công ty cổ phần Công trình Đô thị Sóc Trăng (vận hành tại 22 địa bàn thuộc tỉnh Sóc Trăng cũ), doanh nghiệp cũng phải tự ứng ra hơn 40 tỷ đồng để duy trì hoạt động trong quý II và gánh khoản vay ngân hàng chạm hạn mức từ 40 đến 50 tỷ đồng. Áp lực biến động giá nhiên liệu và lãi vay khiến doanh nghiệp lỗ tới cả tỷ đồng mỗi tháng.
Đề cập đến bất cập trong việc xây dựng phương án giá dịch vụ thu gom rác trong nhân dân theo yêu cầu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, theo ông Bùi Trọng Lực, Tổng Giám đốc Hawasuco, do hiện tại chưa có khung giá chuẩn hay hướng dẫn cụ thể, các đơn vị thu gom đang lúng túng không biết triển khai ra sao. Nếu mỗi nơi tự làm theo ý chủ quan sẽ gây ra sự thiếu đồng bộ, khiến Sở khó tổng hợp và dễ vấp phải phản ứng tiêu cực từ người dân. Công ty kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường sớm ban hành hướng dẫn chi tiết để làm cơ sở thực hiện.
Về cơ chế hợp đồng, dù đã đấu thầu thành công với 18 đơn vị tại địa bàn Hậu Giang cũ, nhưng các địa phương còn lại vẫn đang chờ đợi hướng dẫn từ UBND thành phố để xác định nên áp dụng hình thức đấu thầu hay đặt hàng, nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho doanh nghiệp triển khai ký kết.
Chính vì vướng mắc tài chính nên người lao động tại các doanh nghiệp thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt cũng bị liên lụy. Là người đã nhiều năm cộng tác với doanh nghiệp thu gom rác trên các tuyến đường liên ấp thuộc địa bàn xã Thạnh Hòa, ông Huỳnh Hoàng Sơn cho biết đến nay đã 11 tháng ông chưa được trả phí, tổng cộng hơn 20 triệu đồng, chưa kể xe kéo rác hư hỏng, ông phải tự bỏ tiền túi ra sửa chữa hơn chục triệu đồng. Ông Sơn mong muốn nhận được tiền công mà doanh nghiệp đang nợ để có chi phí trang trải cuộc sống.
Theo ông Huỳnh Văn Tùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kỹ thuật - Công nghệ Cần Thơ (thành viên Đoàn giám sát Hội đồng nhân dân thành phố), nút thắt lớn nhất tại cơ sở hiện nay là những vướng mắc về cơ chế tài chính, định mức đơn giá và kinh phí hoạt động, đặc biệt là sau khi sáp nhập địa giới hành chính.
Do chưa có chủ trương rõ ràng từ UBND thành phố về việc tiếp tục đặt hàng hay đấu thầu rộng rãi, các địa phương và doanh nghiệp lâm vào cảnh lúng túng, chỉ có thể ký hợp đồng nguyên tắc hoặc ký ghi nhận khối lượng. Thực tế, phường Mỹ Tân đã phải ngưng hoạt động các tổ vệ sinh do hết kinh phí; phường Mỹ Xuyên thiếu hụt hơn 50% kinh phí cho 9 tháng cuối năm 2026; trong khi phường Phú Lợi cũng chậm triển khai do chờ hướng dẫn.
Bên cạnh đó, việc áp dụng mức giá dịch vụ thu gom chất thải rắn sinh hoạt theo số lượng nhân khẩu quy định tại Quyết định số 06/2023/QĐ-UBND của tỉnh Hậu Giang cũ (được Cần Thơ lựa chọn áp dụng từ cuối tháng 5/2026) đang vấp phải phản ứng từ dư luận.
Ông Phùng Thanh Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công trình Đô thị Sóc Trăng cho biết, do số lượng nhân khẩu thường xuyên biến động, các đơn vị rất khó cập nhật để xác định mức thu. Việc chuyển từ thu theo hộ sang tính theo nhân khẩu khiến chi phí của người dân tăng gấp 3 lần (trung bình từ 19.000 đồng/hộ tăng lên 52.000 đồng/hộ). Riêng các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, mức phí bị đẩy từ 49.000 đồng/tháng lên thẳng 613.000 đồng/tháng do áp theo khung khối lượng mới, dù lượng rác thực tế phát sinh rất ít. Bất cập này khiến doanh nghiệp thất thu hoàn toàn từ khối kinh doanh trong suốt nửa tháng qua.
Trước tình thế cấp bách, các doanh nghiệp đồng loạt kiến nghị lãnh đạo TP Cần Thơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về khung giá và thủ tục đấu thầu/đặt hàng nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng. Đồng thời, đề xuất điều chỉnh phương án thu phí từ tính theo nhân khẩu sang tính theo hộ gia đình, áp dụng lộ trình tăng giá từng bước.
Thông tin về điều hành ngân sách, ông Lê Thanh Tâm, Giám đốc Sở Tài chính TP Cần Thơ thừa nhận do việc lập dự toán cuối năm 2025 tại một số địa phương còn lúng túng, chưa sát thực tế dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn vốn. Hiện Sở đã nhận được khoảng 30 hồ sơ đề nghị bổ sung kinh phí trong bối cảnh nguồn chi của thành phố rất hạn hẹp.
Để giải quyết tình trạng khó khăn cho doanh nghiệp, Sở Tài chính cho biết sẽ tiến hành thẩm tra chặt chẽ để cắt giảm các khoản lập dự toán chưa sát nhằm đảm bảo đúng quy định. Đồng thời, thành phố sẽ tận dụng nguồn tăng thu năm 2025 và chuyển nguồn các nhiệm vụ chi chưa thực hiện sang năm nay, cam kết cấp bổ sung tương đối đầy đủ (từ 80% đến 90%) để kịp thời chi trả cho các đơn vị thu gom rác, quyết tâm không để xảy ra tình trạng gián đoạn dịch vụ vệ sinh môi trường.
