Sau sáp nhập địa giới hành chính, mở rộng không gian quản lý đô thị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động điều chuyển, chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất dôi dư, nhất là trụ sở hành chính đơn vị cấp xã và cấp huyện (trước đây), làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, trung tâm y tế, trường học, trung tâm văn hóa - thể thao, không gian công cộng, quốc phòng, an ninh và các mục đích khác phù hợp với quy hoạch sử dụng đất của địa phương và quy hoạch liên quan.
Theo các chuyên gia, quá trình xử lý này là một chiến lược tiết kiệm chi phí đầu tư công mới, nâng cao hiệu quả phục vụ dân sinh. Dưới góc nhìn quản trị hiện đại, đây là biểu hiện của một quá trình chuyển hóa tài sản công từ "gánh nặng kế toán" thành “nguồn lực phát triển”.
Sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, các cơ quan, tổ chức, đơn vị, UBND 168 xã, phường, đặc khu cơ bản đã chủ động bố trí trụ sở làm việc và hoạt động ổn định.
UBND 168 phường, xã, đặc khu tiếp tục sử dụng lại các trụ sở của huyện/thành ủy,UBND cấp huyện cũ để bố trí làm trụ sở làm việc cho UBND cấp xã, Đảng ủy cấp xã mới. Các trụ sở trước đây của UBND cấp xã được bố trí cho các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc đơn vị hành chính cấp xã mới để duy trì làm việc. Các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc thành phố quản lý hầu hết sử dụng tại các trụ sở đã được bố trí trước đây. Về nhà đất, khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp tổng số cơ sở nhà, đất là trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp là 9.819 cơ sở nhà, đất. Hiện có 9.434 cơ sở nhà, đất được giữ lại tiếp tục sử dụng, gồm 6.454 cơ sở nhà, đất khu vực Thành phố Hồ Chí Minh; 1.553 cơ sở nhà, đất khu vực Bình Dương và 1.427 cơ sở nhà, đất khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu.
Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh thông tin, có 370 cơ sở nhà, đất đơn vị chủ quản trước đây không còn nhu cầu sử dụng, đã điều chuyển, thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý và khai thác. Thành phố tiếp tục phối hợp các cơ quan Trung ương tiếp nhận nhà, đất chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý và đề xuất phương án xử lý đối với 15 cơ sở nhà, đất.
Cùng với việc xử lý nhà đất, trụ sở dôi dư sau quá trình sáp nhập 3 địa phương, Thành phố khẩn trương, tích cực triển khai đồng bộ thống nhất các nhiệm vụ xử lý, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các công trình, dự án tồn đọng kéo dài, chậm tiến độ, đặc biệt là các dự án đầu tư công, khu đất do nhà nước quản lý; để đưa vào khai thác sử dụng, chống lãng phí, thất thoát.
Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Trần Văn Bảy cho biết, vận dụng sáng tạo cơ chế đặc thù, Thành phố đã chủ động chỉ đạo xử lý, tháo gỡ vướng mắc cho nhiều dự án tồn đọng trong đó có một số khu đất công là “đất vàng” bị bỏ hoang lâu năm được chuyển đổi công năng hoặc tạm thời đưa vào sử dụng làm công viên, công trình dân sinh phục vụ người dân thành phố. Điển hình là khu đất công số 1 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài với diện tích hơn 4,4ha, trước đây từng là Nhà khách Chính phủ do Bộ Ngoại giao quản lý, sau đó bỏ trống nhiều năm. Sau khi được bàn giao về cho Thành phố, khu đất được triển khai dự án công viên kết hợp công trình tưởng niệm nạn nhân đại dịch COVID-19. Đây là một công trình công cộng điểm nhấn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng các quỹ đất, mang lại hiệu quả thiết thực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, phục vụ chỉnh trang đô thị, tăng cường mảng xanh và không gian công cộng cho người dân, được dư luận nhân dân đồng tình ủng hộ.
Xây dựng văn hóa chống lãng phí và thực hiện nêu gương
Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai thực hiện nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục tuyên truyền, phổ biến và quán triệt sâu rộng Nghị quyết 04-NQ/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2025 và các văn bản hướng dẫn sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026; Chỉ thị 46-CT/TU ngày 21/5/2025 của Ban Thường vụ Thành ủy; cùng các nội dung về phương thức, thủ đoạn tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được tổng hợp trong Đề án và Chiến lược quốc gia về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Theo UBND Thành phố Hồ Chí Minh, mục tiêu không chỉ triển khai hiệu quả kế hoạch phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực năm 2026, mà còn cho các năm tiếp theo, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và bối cảnh tổ chức của các cơ quan sau hợp nhất. Trong đó, công tác phòng, chống lãng phí được xác định có tầm quan trọng tương đương với phòng, chống tham nhũng và tiêu cực, nhất là trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu trong lĩnh vực này.
Người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai toàn diện công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trách nhiệm này bao gồm quản lý, kiểm tra, giám sát và đôn đốc thực thi nhiệm vụ của cán bộ, công chức, người lao động; kiểm soát chặt chẽ xung đột lợi ích; siết chặt kỷ cương, kỷ luật. Người đứng đầu phải nêu gương về liêm chính, tuân thủ kỷ luật, thực hành tiết kiệm, không để xảy ra đặc quyền, đặc lợi và thể hiện thái độ kiên quyết chống tham nhũng bằng hành động cụ thể.
UBND Thành phố xác định rõ, nếu để xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong phạm vi quản lý; không phát hiện kịp thời dẫn tới hậu quả; hoặc để cơ quan chức năng phát hiện thay vì tự phát hiện, người đứng đầu sẽ bị xem xét, xử lý trách nhiệm theo quy định.
Theo các chuyên gia, cùng với tinh gọn bộ máy, việc khẩn trương xử lý hiệu quả tài sản công chính là một khâu đột phá để hiện thực hóa chủ trương xây dựng Nhà nước liêm chính, hiệu quả, dân chủ và phát triển bền vững mà Đảng đã đề ra trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Các tài sản dôi dư phải được xử lý minh bạch bằng đấu giá công khai, chuyển hóa nguồn lực đang đóng băng thành nguồn vốn đầu tư cho các lĩnh vực trọng điểm như giáo dục, y tế, văn hóa - thể thao, hạ tầng đô thị. Đồng thời, chính quyền cơ sở cần được trao quyền quản lý trực tiếp các tài sản công trên địa bàn, gắn trách nhiệm với hiệu quả khai thác và mức độ hài lòng của nhân dân. Các chuyên gia nhận định, khi trách nhiệm đi liền với quyền hạn, tài sản công mới thật sự phục vụ lợi ích dân sinh.
Theo Tiến sỹ Ngô Quang Huy (Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh) và Thạc sỹ Khâu Văn Bích (Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), nêu gương không chỉ là một phương pháp giáo dục, mà còn là chuẩn mực đạo đức và phương thức lãnh đạo quan trọng của người cán bộ, đảng viên. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nêu gương phòng, chống lãng phí, Đảng và Nhà nước đã ban hành các chỉ thị, hướng dẫn để điều chỉnh về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Để nâng cao hiệu quả phòng, chống lãng phí trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra là phải phát huy thực chất trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên – đặc biệt là người đứng đầu, bằng các giải pháp đồng bộ, cụ thể và khả thi. Trước hết, các cơ quan chức năng cần thể chế hóa và lượng hóa rõ trách nhiệm nêu gương trong phòng, chống lãng phí, gắn với từng vị trí lãnh đạo, quản lý. Tiếp đó là nâng cao vai trò kiểm tra, giám sát và phản biện xã hội, nhất là từ phía Mặt trận Tổ quốc, báo chí, cơ quan dân cử. Cơ quan chức năng cần công khai rộng rãi kết quả thanh - kiểm tra, đặc biệt là các sai phạm trong sử dụng tài nguyên, ngân sách, chi tiêu công, phát huy hiệu quả gương người thật, việc thật. Các mô hình tiết kiệm tốt, điển hình tiên tiến cần được khen thưởng, nhân rộng và truyền thông hiệu quả nhằm tạo động lực hành động từ cơ sở. Các cơ quan liên quan tiếp tục đẩy mạnh giáo dục đạo đức công vụ và văn hóa tiết kiệm, lồng ghép nội dung “chống lãng phí là nghĩa vụ chính trị” vào chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.