Tiến sỹ Trần Đặng Bảo Ân cùng một đồng nghiệp tại Phòng Thí nghiệm Vật lý Quốc gia Anh (NPL). Ảnh: TTXVN phát
Trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN tại Anh, Tiến sĩ Trần Đặng Bảo Ân, nghiên cứu viên cấp cao tại Phòng Thí nghiệm Vật lý Quốc gia Anh (NPL), một chuyên gia về công nghệ lượng tử, bày tỏ tin tưởng vào tính khả thi của Nghị quyết 57 khi thể chế và khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, nguồn lực đầu tư được tăng cường với chi cho khoa học - công nghệ đạt 2% GDP, cùng với việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang từng bước hình thành, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Theo Tiến sĩ Trần Đặng Bảo Ân, việc đưa công nghệ lượng tử vào Nghị quyết thể hiện tầm nhìn đón đầu xu thế toàn cầu của Việt Nam khi mà nhiều quốc gia như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Anh và Trung Quốc đều đầu tư mạnh trong lĩnh vực này. Hiện nay, công nghệ lượng tử được tập trung phát triển theo ba hướng chính gồm tính toán lượng tử (quantum computing), thông tin lượng tử (quantum communication) và cảm biến lượng tử và đo lường (quantum sensing and metrology). Xu hướng chung của các quốc gia trên thế giới là chuyển trọng tâm từ nghiên cứu cơ bản sang ứng dụng thực tiễn và thương mại hóa với việc tăng cường đầu tư công và thu hút nhiều vốn tư nhân.
Tiến sĩ Trần Đặng Bảo Ân dẫn chứng Mỹ, EU và Anh đều đã triển khai các chương trình, chiến lược quốc gia về công nghệ lượng tử với quy mô đầu tư lớn và tầm nhìn dài hạn. Riêng EU trong 5 năm qua đã đầu tư khoảng 11 tỷ euro (khoảng 12,8 tỷ USD) cho nghiên cứu công nghệ lượng tử, trong khi Anh đặt mục tiêu trở thành trung tâm lượng tử toàn cầu thông qua Chiến lược Lượng tử Quốc gia giai đoạn 10 năm.
Đối với Việt Nam, Tiến sĩ Trần Đặng Bảo Ân đánh giá việc tham gia vào cuộc đua lượng tử là cơ hội để Việt Nam không chỉ bắt kịp các nước tiên tiến mà còn tạo ra giá trị mới và là nền tảng vững chắc trong việc triển khai các ứng dụng công nghệ lượng tử trong bảo mật, siêu tính toán, vật liệu mới, y sinh và cảm biến. Ngoài ra, công nghệ lượng tử không chỉ là bước tiến khoa học mà còn là nền tảng cho an ninh quốc gia và đổi mới kinh tế của Việt Nam trong thập kỷ tới. Do đó, để phát triển bền vững các mục tiêu quốc gia, Tiến sĩ Trần Đặng Bảo Ân cho rằng Việt Nam cần phải triển khai nghiên cứu và từng bước ứng dụng các công nghệ lượng tử vào trong khoa học công nghệ và đời sống, đặc biệt về an ninh mạng và kinh tế số. Trên thế giới, một số kỹ thuật lượng tử trong an toàn thông tin đã được nghiên cứu và triển khai trong ứng dụng thực tiễn như QKD (Phân khối khóa lượng tử), QRNG (Bộ tạo số ngẫu nhiên lượng tử), PQC (Mật mã hậu lượng tử) với sự tham gia của nhiều hãng công nghệ lớn như Cisco, Nokia và Toshiba. Ở lĩnh vực tài chính, một số ngân hàng lớn như JPMorgan và Goldman Sachs đã ứng dụng thử kỹ thuật lượng tử để bảo vệ các giao dịch tài chính.
Bên cạnh những thuận lợi cơ bản, Việt Nam vẫn phải đối mặt với bài toàn khó trong thực tiễn phát triển công nghệ lượng tử khi lĩnh vực này cần có sự đầu tư rất lớn, có độ rủi ro cao và cạnh tranh khốc liệt trên phạm vi toàn cầu. Ngoài ra, hạ tầng và nhân lực về công nghê lượng tử của Việt Nam còn non trẻ và có khoảng cách khá xa với các nước phát triển, do đó, Tiến sĩ Trần Đặng Bảo Ân cho rằng Việt Nam nên sớm xây dựng chương trình quốc gia về công nghệ lượng tử với tầm nhìn và chiến lược rõ ràng.
Từ nghiên cứu của bản thân và kinh nghiệm làm việc tại Anh, Tiến sĩ Trần Đặng Bảo Ân đã đề xuất một gói khuyến nghị chính sách có tính hệ thống nhằm định hướng phát triển công nghệ lượng tử tại Việt Nam, phù hợp với trình độ phát triển và nguồn lực quốc gia. Thứ nhất, về hạ tầng nghiên cứu, cần ưu tiên đầu tư xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm về công nghệ lượng tử, tiến tới hình thành Trung tâm Nghiên cứu Lượng tử Quốc gia, được trang bị các nền tảng cốt lõi như hệ qubit siêu dẫn, hệ ion bẫy, công nghệ quang tử lượng tử và các hệ đo lường chính xác. Song song đó, cần tận dụng hiệu quả các chương trình hợp tác quốc tế để tiếp nhận chuyển giao công nghệ và đồng phát triển. Thứ hai, về nguồn nhân lực, cần xây dựng chương trình đào tạo dài hạn cho đội ngũ chuyên gia lượng tử, bao gồm học bổng tiến sĩ - sau tiến sĩ ở nước ngoài, cơ chế thu hút chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài và lộ trình phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh trong nước. Thứ ba, về hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, cần thiết lập cơ chế “sandbox” pháp lý cho phép thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ công nghệ lượng tử; đồng thời hình thành các quỹ đầu tư chuyên biệt, cơ chế đặt hàng nghiên cứu từ Nhà nước và chính sách ưu đãi thuế để khuyến khích doanh nghiệp, công ty khởi nghiệp tham gia lĩnh vực này. Thứ tư, về hợp tác quốc tế, cần chủ động ký kết các thỏa thuận hợp tác chiến lược với các viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm hàng đầu thế giới; đồng thời xem xét tổ chức hội nghị quốc tế thường niên về công nghệ lượng tử tại Việt Nam nhằm kết nối chuyên gia, thu hút đầu tư và nâng cao vị thế quốc gia trong lĩnh vực này.
Ông cũng nhấn mạnh Việt Nam nên lựa chọn các hướng đi mũi nhọn, tập trung đầu tư trọng điểm và phát triển nhanh chóng về số lượng chuyên gia lượng tử. Một số hướng mà Việt Nam nên chú trọng đầu tư nghiên cứu như mạng thông tin lượng tử và cảm biến lượng tử; hướng tới những ứng dụng thực tiễn sớm như mã hóa lượng tử trong thông tin liên lạc, bảo mật cao trong lĩnh vực ngân hàng và ứng dụng cảm biến lượng tử trong y tế.
Tiến sĩ Trần Đặng Bảo Ân là nhà khoa học, trí thức trẻ triển vọng người Việt Nam, hiện là nghiên cứu viên cấp cao tại NPL - một trong những viện đo lường hàng đầu thế giới, đồng thời là thành viên Hội trí thức Việt Nam tại Anh và Ireland (VIS). Ông có chuyên môn sâu về vật lý chính xác, đặc biệt trong lĩnh vực đồng hồ nguyên tử và công nghệ lượng tử, đã và đang tham gia nghiên cứu trong các chương trình, dự án khoa học tại Vương quốc Anh và châu Âu.