Theo GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, thách thức đặt ra hiện nay là làm thế nào để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng bao trùm, nâng cao chất lượng cuộc sống và không để ai bị bỏ lại phía sau.
Nâng cao chất lượng quản lý phát triển kinh tế trong kỷ nguyên số
Nghị quyết 57-NQ/TW nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ nhằm ứng dụng công nghệ vào quản lý hay sản xuất, mà sâu xa hơn là đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Theo GS.TS Lê Văn Lợi, đây chính là động lực quan trọng giúp Việt Nam ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, tạo bứt phá để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi hiện nay không còn nằm ở việc có chuyển đổi số hay không, mà là làm thế nào để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực cho phát triển bao trùm, bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Theo GS.TS Lê Văn Lợi, một trong những yêu cầu quan trọng nhất của quản lý phát triển kinh tế trong bối cảnh chuyển đổi số là phải thay đổi mô hình tăng trưởng và cách thức huy động, phân bổ nguồn lực. Chuyển đổi số mở ra khả năng khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực của tăng trưởng, mở rộng thị trường hàng hóa, dịch vụ và đặc biệt là nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp.
Trong mô hình tăng trưởng mới, dữ liệu lớn được xem như một loại tài nguyên mới, một lực lượng sản xuất mới. Tuy nhiên, để dữ liệu thực sự tạo ra giá trị kinh tế, cần khắc phục triệt để tình trạng “ốc đảo dữ liệu”, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên thông, thống nhất, được kết nối và chia sẻ giữa các bộ, ngành, địa phương và khu vực doanh nghiệp. Theo GS.TS Lê Văn Lợi, nếu không giải quyết được bài toán này, dữ liệu sẽ khó phát huy vai trò là nền tảng cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng.
Cùng với đó, chuyển đổi số đặt ra yêu cầu phải đẩy mạnh số hóa trên toàn nền kinh tế, tăng cường tự động hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các ngành công nghiệp chiến lược. Việc tái cấu trúc chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng theo hướng thông minh hơn, hiệu quả hơn và xanh hơn không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn góp phần tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.
Quản lý phát triển xã hội lấy con người làm trung tâm
Bên cạnh phát triển kinh tế, GS.TS Lê Văn Lợi nhấn mạnh rằng quản lý phát triển xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số phải đặt con người ở vị trí trung tâm, với nguyên tắc xuyên suốt là “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Chính phủ số tạo điều kiện để nâng cao năng lực dự báo, hoạch định và thực thi chính sách dựa trên phân tích dữ liệu lớn, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị xã hội.
Tuy nhiên, hiệu quả của quản trị số phụ thuộc rất lớn vào niềm tin xã hội đối với hệ thống. Trong bối cảnh các nguy cơ rò rỉ dữ liệu, tấn công mạng ngày càng gia tăng, việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ quyền riêng tư, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và xây dựng các cơ chế giám sát độc lập là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin của người dân.
Một vấn đề quan trọng khác là thu hẹp khoảng cách số giữa các nhóm xã hội. Theo GS.TS Lê Văn Lợi, nếu không có các chính sách phù hợp, chuyển đổi số có thể làm gia tăng bất bình đẳng và phân hóa xã hội. Do đó, cần đẩy mạnh các chương trình “bình dân học vụ số”, đồng thời xây dựng đội ngũ “công chức số” có đủ năng lực làm việc và phục vụ người dân trên nền tảng số.
Ba trụ cột và những thách thức đặt ra
Theo GS.TS Lê Văn Lợi, quản lý phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số là nhiệm vụ vừa mang tính khoa học, vừa mang tính chính trị, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa ba trụ cột là Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số. Thành công của chuyển đổi số không chỉ được đo bằng tốc độ số hóa, mà còn bằng chất lượng tăng trưởng và mức độ công bằng, bao trùm của xã hội.
Thực tiễn cũng cho thấy, quá trình chuyển đổi số đang đặt ra nhiều thách thức lớn. Đó là mô hình quản lý kinh tế - xã hội hiện nay vẫn chủ yếu được thiết kế cho nền kinh tế công nghiệp, chưa thích ứng đầy đủ với đặc điểm của kinh tế số; sự xuất hiện của các hình thái mới như nền tảng số xuyên biên giới, lao động số và dữ liệu như một loại tài sản sản xuất đòi hỏi một khung quản trị xã hội mới; nguy cơ gia tăng bất bình đẳng số và tác động tiêu cực đến các nhóm yếu thế; cùng với những thách thức về an ninh quốc gia, chủ quyền dữ liệu và bảo vệ quyền riêng tư cá nhân.
Theo GS.TS Lê Văn Lợi, việc tăng cường nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn và đề xuất các khuyến nghị chính sách có cơ sở khoa học vững chắc là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hoàn thiện, nâng cao hiệu quả quản lý phát triển kinh tế - xã hội, góp phần thực hiện thành công Chương trình chuyển đổi số quốc gia và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.