Giàn khoan dầu tại tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN
Theo trang moneycontrol.com ngày 23/6, quốc gia tiêu thụ dầu thô lớn thứ hai thế giới này đã triển khai nhiều biện pháp để bảo đảm nguồn cung khi chiến sự tại Iran làm gián đoạn hơn 11 triệu thùng dầu mỗi ngày. Bằng cách giảm nhập khẩu, tận dụng lượng dự trữ lớn và tăng sử dụng năng lượng sạch, Trung Quốc đã giúp giảm tác động của giá dầu cao trong nước. Những biện pháp này cũng đã tạo ảnh hưởng đáng kể tới thị trường toàn cầu.
Sau hơn ba tháng xung đột, một số nhà phân tích từng dự đoán giá dầu có thể tăng lên 200 USD/thùng trong năm nay. Tuy nhiên, dù nguồn cung bị gián đoạn ước tính vượt 1 tỷ thùng, giá dầu vẫn tương đối ổn định. Nhiều chuyên gia cho rằng Trung Quốc là yếu tố chính giúp kiềm chế đà tăng này.
Trung Quốc đã đóng vai trò rất quan trọng trong việc làm giảm tác động cú sốc nguồn cung, qua đó giúp ổn định phần còn lại của châu Á và nền kinh tế toàn cầu.
Trong phiên giao dịch gần đây, giá dầu Brent giảm xuống dưới 78 USD/thùng trong bối cảnh kỳ vọng eo biển Hormuz sớm được mở lại. Trước đó, giá dầu từng xuống dưới 70 USD/thùng trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, rồi tăng lên mức cao nhất 4 năm là 114 USD/thùng vào đầu tháng 5.
Khi ảnh hưởng năng lượng toàn cầu của Trung Quốc ngày càng tăng, các nhà phân tích cho rằng chính sách và mức tiêu thụ của nước này sẽ tiếp tục đóng vai trò then chốt, bất kể tiến trình mở lại Hormuz diễn ra nhanh hay chậm.
“Bàn tay vô hình” của Trung Quốc
Trong một báo cáo nghiên cứu gần đây, các nhà phân tích cho rằng việc mất 7% nguồn cung dầu toàn cầu trong thời kỳ lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Arab năm 1973 đã khiến giá dầu tăng 134%. Tuy nhiên, trong cuộc xung đột tại Iran, dù ảnh hưởng tới 14% nguồn cung toàn cầu, giá dầu không tăng mạnh tương ứng.
Nguyên nhân được cho là do Trung Quốc đóng vai trò “bàn tay vô hình” cân bằng thị trường, nhờ khả năng giảm nhập khẩu khoảng 3 triệu thùng/ngày, gần tương đương nhu cầu dầu của Nhật Bản.
Trước chiến sự, Trung Quốc đã tích trữ dầu thô nhờ nguồn cung giá rẻ từ Nga và Iran. Hiện nước này có hơn 1 tỷ thùng dầu trong dự trữ thương mại và chiến lược, đã bắt đầu sử dụng từ tháng 5.
Các chuyên gia cho rằng Trung Quốc từng tạo “sàn giá” cho thị trường dầu, nhưng xu hướng này hiện đã đảo ngược.
Chính phủ Trung Quốc cũng hạn chế xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu như diesel và xăng để bảo đảm nguồn cung nội địa, khiến các nhà máy lọc dầu trong nước giảm nhu cầu mua dầu thô từ thị trường quốc tế do biên lợi nhuận thấp.
Song song đó, xu hướng bùng nổ xe điện tại Trung Quốc cũng làm giảm nhu cầu nhiên liệu hóa thạch. Khoảng một nửa số xe du lịch mới bán ra hiện là xe năng lượng mới, giúp giảm khoảng 1 triệu thùng dầu tiêu thụ mỗi ngày. Một số chuyên gia cho rằng điều này đã trở thành “van xả” cho thị trường dầu toàn cầu.
Tuy nhiên, khả năng Trung Quốc tiếp tục giảm tác động cú sốc nguồn cung có thể bị hạn chế bởi quy mô dự trữ dầu hiện có. Khi giá dầu giảm, Trung Quốc có xu hướng quay lại tích trữ.
Từ thiếu sang dư cung?
Sau nhiều tháng lo ngại khủng hoảng dầu tồi tệ nhất lịch sử, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hiện cảnh báo việc mở lại eo biển Hormuz có thể dẫn đến tình trạng dư cung vào năm tới.
Trong báo cáo về dầu mỏ hàng tháng công bố ngày 17/6, IEA dự báo nguồn cung có thể vượt nhu cầu 4,7 triệu thùng/ngày khi sản lượng Trung Đông trở lại bình thường.
Theo IEA, điều này có thể mang lại một khoảng thời gian giảm áp lực ngắn cho thị trường và tạo cơ hội để bổ sung lại lượng dự trữ đã cạn kiệt, hoặc xây dựng các kho dự trữ chiến lược mới, khi các quốc gia xem xét lại chiến lược và chính sách năng lượng của mình để ứng phó với cuộc khủng hoảng.
Mặc dù dự báo nhu cầu dầu toàn cầu sẽ tiếp tục tăng vào năm tới, nhưng sự bất ổn gần đây đã làm thế giới quan tâm hơn tới năng lượng tái tạo, điều này cũng có thể làm giảm dần mức tiêu thụ dầu thô trong dài hạn. Là quốc gia dẫn đầu thế giới về xe điện, pin và năng lượng mặt trời, Trung Quốc đã ghi nhận mức xuất khẩu kỷ lục các sản phẩm công nghệ năng lượng sạch vào tháng 3 sau khi cuộc chiến ở Iran bắt đầu.
Theo các nhà phân tích, quá trình tăng tốc điện khí hóa đang ngày càng rõ rệt. Thế giới sẽ phải xem các cuộc đàm phán Mỹ - Iran sẽ tiến triển ra sao, nhưng nhìn chung đây có thể là thời điểm thuận lợi lớn cho quá trình khử carbon toàn cầu.
Một số nhà phân tích dự báo nguồn cung dư thừa có thể xuất hiện sớm nhất là vào tháng tới. Nếu eo biển Hormuz được mở lại nhanh chóng, điều đó đồng nghĩa với việc 100 triệu thùng dầu bị mắc kẹt sẽ được bơm trở lại thị trường. Trong khi đó, Iran nhiều khả năng sẽ tăng mạnh sản lượng của mình, đặc biệt nếu các lệnh trừng phạt của Mỹ được dỡ bỏ.
Tuy nhiên, điều đó cũng có thể khiến dầu Iran kém hấp dẫn hơn đối với Trung Quốc, quốc gia đã mua dầu với giá chiết khấu vì Iran gần như không còn lựa chọn nào khác để bán khi bị trừng phạt. Tuy vậy, nhiều quốc gia đã đáp ứng xong nhu cầu dầu thô cho mùa hè và Trung Quốc có thể một lần nữa trở thành yếu tố quan trọng để khôi phục sự cân bằng của thị trường.
Theo các chuyên gia, đây thực sự là một bức tranh hoàn toàn khác so với chỉ hai tháng trước. Ngay lúc này, quốc gia có khả năng hấp thụ nguồn cung dư thừa chính là Trung Quốc. Nhưng vấn đề là: Trung Quốc muốn mua gì?