Trong ảnh: Những người ủng hộ đảng BNP tuần hành ủng hộ ứng cử viên Tarique Rahman trong một cuộc mít tinh vận động tranh cử. Ảnh: AFP/Getty Images
Lần bỏ phiếu “đáng tin cậy” đầu tiên sau 17 năm
Theo tờ The Guardian, phát biểu trước giờ mở cửa phòng phiếu hôm nay (12/2), ông Rahman cam kết sẽ chấm dứt tình trạng tham nhũng ăn sâu trong bộ máy nhà nước và đưa đất nước đi theo “một con đường mới” nếu đảng Bangladesh Nationalist Party (BNP) giành chiến thắng. Ông nhấn mạnh sẽ áp dụng cách tiếp cận “từ trên xuống, không khoan nhượng” đối với tham nhũng, khôi phục trách nhiệm giải trình ở mọi cấp chính quyền.
Cuộc bầu cử lần này diễn ra sau khi cựu Thủ tướng Sheikh Hasina bị lật đổ vào mùa hè năm 2024. Phong trào biểu tình do sinh viên gen Z dẫn đầu đã chấm dứt 15 năm cầm quyền của bà, nhưng cũng khiến khoảng 1.400 người thiệt mạng do các cuộc trấn áp bạo lực của nhà nước, theo ước tính của Liên hợp quốc. Năm ngoái, bà Hasina - hiện lưu vong tại Ấn Độ - bị kết án tội ác chống lại loài người liên quan đến những ngày cuối nhiệm kỳ và bị tuyên án tử hình.
Ba kỳ bầu cử trước đó, đảng Awami League của bà Hasina bị cáo buộc gian lận và đàn áp phe đối lập, trong đó có hàng nghìn thành viên BNP bị bắt giữ. Từ tháng 8/2024, Bangladesh được điều hành bởi chính phủ lâm thời do nhà kinh tế đoạt giải Nobel Muhammad Yunus đứng đầu, với nhiệm vụ khôi phục nền dân chủ và chuẩn bị cho bầu cử tự do. Tuy nhiên, đất nước vẫn chìm trong bất ổn, tình hình an ninh suy giảm và kinh tế tăng trưởng chậm lại.
Theo giới phân tích, một cuộc bầu cử minh bạch và không bạo lực sẽ là bước ngoặt quan trọng đối với quốc gia Nam Á này. Khoảng 127 triệu cử tri đăng ký đi bầu, và hơn 900.000 cảnh sát, quân đội cùng lực lượng an ninh được triển khai để đảm bảo trật tự. “Đây là cuộc bầu cử đáng tin cậy đầu tiên trong 17 năm, nên có ý nghĩa vô cùng lớn”, Thomas Kean, chuyên gia của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, nhận định. Ông cho biết người dân háo hức được thực sự cầm lá phiếu sau thời gian dài chờ đợi.
Tại thủ đô Dhaka, nhiều cử tri trẻ nói họ lần đầu được trải nghiệm quyền công dân một cách trọn vẹn. “Tôi rất háo hức. Đây là lần đầu tôi được tự do bỏ phiếu”, Yasmin Sorupa, 30 tuổi, chia sẻ và cho biết sẽ bầu cho BNP. “Trước đây khi tôi đến điểm bỏ phiếu, đã có người bỏ phiếu thay tôi”.
Theo các cuộc thăm dò, đảng BNP có khả năng giành đa số lớn trước đối thủ chính là đảng Hồi giáo Jamaat-e-Islami, qua đó đưa đảng này trở lại cầm quyền sau 20 năm.
Từ lưu vong đến ứng viên thủ tướng
Rahman, 60 tuổi, được đánh giá là điềm đạm và kín tiếng. Ông thừa nhận cuộc bầu cử diễn ra trong thời điểm bước ngoặt nhưng đầy thách thức, khi Bangladesh từ lâu nằm trong nhóm quốc gia bị đánh giá tham nhũng cao và nền dân chủ liên tục bị xói mòn hơn một thập kỷ qua.
“Ở chế độ trước, tham nhũng được khuyến khích. Nền kinh tế bị tàn phá”, ông Rahman nói. “Sẽ mất thời gian, nhưng nếu chúng tôi thiết lập trách nhiệm giải trình thực chất ở mọi cấp và gửi đi thông điệp rõ ràng từ trên xuống, tham nhũng sẽ dần được kiểm soát”.
Vị ứng viên trở về Bangladesh đúng dịp Giáng sinh năm ngoái để tham gia tranh cử, kết thúc hơn 17 năm sống lưu vong tại London. Ông tiếp quản vai trò lãnh đạo BNP từ mẹ mình, cựu thủ tướng Khaleda Zia - một nhân vật có ảnh hưởng lớn trong chính trường Bangladesh và là đối thủ lâu năm của bà Hasina. Bà qua đời chỉ 5 ngày sau khi con trai trở về nước.
Trong thời gian sống tại ngoại ô Kingston (Anh) cùng vợ và con gái, Rahman được cho là trở nên ôn hòa hơn. Ông nói mình luôn giữ liên hệ với người dân trong nước và quay về ngay khi có cơ hội phục vụ nhân dân.
Dù vậy, nhiều người Bangladesh chưa quên những bê bối tham nhũng trong nhiệm kỳ BNP giai đoạn 2001-2006. Rahman thừa nhận đảng của mình từng mắc sai lầm và cho rằng việc phủ nhận sẽ không giúp ích gì. Ông từng bị bắt năm 2007 trong chiến dịch chống tham nhũng do chính phủ hậu thuẫn quân đội tiến hành, cáo buộc mà ông bác bỏ. Sau đó, ông sang London chữa bệnh, cho biết mình từng bị tra tấn nghiêm trọng trong tù. Trong 15 năm cầm quyền của bà Hasina, ông tiếp tục bị kết án trong nhiều vụ án khủng bố và tham nhũng - những cáo buộc mà ông cho là mang động cơ chính trị. Đến năm 2024, các bản án bị hủy bỏ, mở đường cho ông trở về.
Tuy nhiên, không phải ai cũng hoan nghênh sự trở lại của ông Rahman. Cả cha lẫn mẹ ông đều từng làm thủ tướng, và nhiều người xem ông là đại diện thế hệ tiếp theo của chính trị gia “cha truyền con nối”, tiếp tục thế thống trị của hai gia đình lớn kể từ khi Bangladesh độc lập năm 1971.
Thách thức từ Hồi giáo chính trị và quan hệ với Ấn Độ
Bên cạnh đó, sự trỗi dậy của Jamaat-e-Islami và các đồng minh theo đường lối Hồi giáo cứng rắn, điều từng bị cấm dưới thời bà Hasina, có thể tạo ra thách thức đáng kể đối với tính thế tục của Bangladesh. Các đảng này ủng hộ áp dụng luật Sharia và được dự báo sẽ giành tỷ lệ phiếu cao nhất từ trước tới nay, trở thành phe đối lập mạnh nếu BNP thắng cử. Một số tổ chức nhân quyền đã cảnh báo về tình trạng “cảnh sát đạo đức” gia tăng, bao gồm việc ngăn cản phụ nữ chơi thể thao hoặc ép buộc quy định trang phục kín đáo.
Vị ứng cử viên lưu vong cho rằng những biểu hiện cực đoan đó không đại diện cho Hồi giáo mà bắt nguồn từ “sự thiếu vắng dân chủ” kéo dài, khiến sự bất mãn tích tụ. Ông khẳng định nếu chính phủ mới tạo được việc làm và cơ hội sống tốt hơn cho giới trẻ, xu hướng cực đoan sẽ suy giảm.
Một thách thức địa chính trị lớn khác là tái thiết quan hệ với Ấn Độ. Dưới thời cựu thủ tướng Hasina, New Delhi là đồng minh thân cận nhất của Dhaka, nhưng quan hệ song phương xấu đi đáng kể sau khi bà bị lật đổ. Rahman nói ông mong muốn mối quan hệ dựa trên tôn trọng và thấu hiểu lẫn nhau, song để ngỏ khả năng cải thiện trong bối cảnh Ấn Độ vẫn cho bà Hasina và nhiều thành viên đảng Awami League tị nạn.
Kết quả cuộc bầu cử lần này không chỉ quyết định ai sẽ lãnh đạo Bangladesh trong nhiệm kỳ tới, mà còn định hình tương lai dân chủ, thế tục và vị thế quốc tế của quốc gia 170 triệu dân sau một giai đoạn đầy biến động.