Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phát biểu trong cuộc họp báo tại Kiev. Ảnh: Kyodo/TTXVN
Theo truyền thông Mỹ, Ukraine bất ngờ đề nghị các đồng minh hỗ trợ thêm 27 tỷ USD để bù đắp khoản thiếu hụt ngân sách quốc phòng trong năm nay, khiến nhiều quan chức châu Âu đặt câu hỏi về nguồn gốc và quy mô thực sự của khoản thiếu hụt.
Liên minh châu Âu (EU) hồi đầu năm đã hoàn tất khoản vay hơn 100 tỷ USD dành cho Ukraine. Tuy nhiên, trong cuộc gặp các lãnh đạo châu Âu và Anh tại Kiev ngày 24/8, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine cần thêm 27 tỷ USD để duy trì hoạt động trong năm nay.
Đề nghị này gây bất ngờ trong bối cảnh Ukraine đang thiếu hệ thống phòng không để đối phó các cuộc tập kích bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái của Nga. Một số quan chức châu Âu cho rằng Kiev cần làm rõ khoản thiếu hụt xuất phát từ đâu, liệu số tiền đã được sử dụng hiệu quả hay nhu cầu có bị ước tính quá cao hay không.
Khoản thiếu hụt 27 tỷ USD từ đâu?
Nguồn gốc khoản thiếu hụt vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng và đang có những ý kiến khác nhau.
Tổng thống Zelensky cho biết một phần khoản chi phát sinh dưới thời cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov. Theo ông, Bộ Quốc phòng đã sử dụng một số khoản tiền vốn được dự toán cho cuối năm, dẫn tới tổng mức thiếu hụt lên tới 27 tỷ USD.
Tuy nhiên, ông Fedorov bác bỏ việc khoản thiếu hụt lớn như vậy tồn tại trong thời gian ông tại nhiệm, cho rằng con số này có thể liên quan đến các dự án dưới sự lãnh đạo mới của Bộ Quốc phòng.
Ukraine chưa công bố đầy đủ chi tiết nhu cầu ngân sách ngắn hạn. Theo ông Zelensky, khoản tiền cần bổ sung bao gồm chi phí vũ khí, lương binh sĩ và các khoản hỗ trợ cho gia đình những quân nhân thiệt mạng.
Bà Roksolana Pidlasa, Chủ nhiệm Ủy ban Ngân sách Quốc hội Ukraine, cho biết đầu năm nay bà từng được cảnh báo về khả năng thiếu khoảng 7,5 tỷ USD. Tuy nhiên, chi tiêu quân sự trong 8 tháng đầu năm 2026 đã tăng hơn 17% so với cùng kỳ năm trước.
Bà Pidlasa cho rằng chiến sự ngày càng tốn kém khi chiến thuật của Nga thay đổi. Các cuộc tập kích nhằm vào ngành công nghiệp Ukraine, trong đó có các nhà máy luyện kim và hành lang xuất khẩu ngũ cốc, cũng làm giảm nguồn thu của nước này.
Thủ tướng Ukraine Serhii Koretskyi đã đề nghị các nghị sĩ áp dụng các biện pháp thắt chặt chi tiêu. Tuy nhiên, giới chức Ukraine cho rằng dư địa cắt giảm rất hạn chế, đặc biệt đối với lương binh sĩ và các khoản hỗ trợ gia đình quân nhân tử trận.
Châu Âu tìm cách bù đắp
Các quan chức EU đang đánh giá quy mô thực tế của khoản thiếu hụt trước khi quyết định có hỗ trợ thêm cho Ukraine hay không.
Ủy viên Kinh tế EU Valdis Dombrovskis đã thảo luận vấn đề với Thủ tướng Ukraine Serhii Koretskyi. Một quan chức Ủy ban châu Âu cho biết bước đầu tiên là phải xác định rõ tình hình ngân sách và tài chính của Ukraine.
Ông Zelensky đề xuất châu Âu đẩy nhanh giải ngân khoản vay hỗ trợ Ukraine hơn 100 tỷ USD đã được EU thông qua hồi tháng 4. Khoản vay này dự kiến được giải ngân trong hai năm, một nửa trong năm 2026 và phần còn lại vào năm 2027.
Một số quan chức châu Âu cho rằng đẩy nhanh giải ngân có thể là cách khả thi nhất để giúp Kiev có thêm tiền trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, phương án này cũng đồng nghĩa Ukraine sẽ có ít nguồn lực hơn cho năm sau.
Ukraine đồng thời thúc đẩy kế hoạch sử dụng tài sản có chủ quyền của Nga đang bị phong tỏa để tạo nguồn tài chính. Hơn 200 tỷ USD tài sản Nga hiện được giữ tại Euroclear ở Bỉ.
EU từng xem xét sử dụng số tài sản này để bảo đảm cho một khoản vay dành cho Ukraine, nhưng kế hoạch không thành do sự phản đối của Bỉ và một số nước khác. Thụy Điển cùng một số thành viên EU hiện muốn khởi động lại ý tưởng này.
Bỉ vẫn lo ngại việc sử dụng tài sản của một quốc gia khác vì mục đích chính trị có thể gây bất ổn tài chính, trong đó có nguy cơ làm các chủ sở hữu tài sản nước ngoài rút tiền khỏi Euroclear và các tổ chức tài chính châu Âu.
Do những trở ngại này, bất kỳ thỏa thuận nào về việc sử dụng số tài sản Nga bị phong tỏa cũng có thể mất nhiều tháng để đạt được.
Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha kêu gọi các nước châu Âu sớm đưa ra quyết định, nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán có thể diễn ra trong tương lai nhưng Ukraine cần nguồn tiền ngay lúc này.