Trung Quốc nỗ lực xây dựng hình ảnh đối tác tin cậy đối với các đồng minh của Mỹ

Tuần này, Thủ tướng Anh Keir Starmer có chuyến thăm Bắc Kinh kéo dài 3 ngày, trong khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz dự kiến lần đầu tiên thăm Trung Quốc vào cuối tháng 2.

Trong số những vị khách này, có 5 quốc gia là đồng minh theo hiệp ước của Mỹ, nhưng trong năm qua tất cả họ đều chịu tác động bởi thuế đối ứng của chính quyền Tổng thống Trump, cũng như các loại thuế bổ sung đối với những mặt hàng xuất khẩu chủ chốt như thép, nhôm, ô tô và phụ tùng ô tô.

Thêm vào đó, Canada, Phần Lan, Đức và Anh đã rơi vào thế bế tắc trong nội bộ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) khi ông Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn kiểm soát Greenland và đe dọa sẽ áp đặt thêm thuế quan đối với 8 quốc gia châu Âu mà ông cho là đang cản trở, bao gồm cả Anh và Phần Lan. Tổng thống Trump sau đó đã rút lại lời đe dọa này.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos (Thụy Sĩ), Tổng thống Trump nói với các nhà lãnh đạo thế giới rằng Mỹ đã trở thành “quốc gia hấp dẫn nhất hành tinh” nhờ dòng vốn đầu tư tăng mạnh và nguồn thu từ thuế quan. Ông đồng thời nhận định châu Âu sẽ “làm tốt hơn nhiều” nếu noi theo Mỹ.

Trong khi đó, cũng tại sự kiện ở Davos, Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong nhấn mạnh cam kết lâu dài của Bắc Kinh đối với chủ nghĩa đa phương và tự do thương mại. Ông Hà Lập Phong nêu bật: “Dù toàn cầu hóa kinh tế không hoàn hảo và có thể nảy sinh những vấn đề nhất định, chúng ta không thể hoàn toàn phủ nhận nó hay tự cô lập mình. Cách tiếp cận đúng đắn và duy nhất nên là cùng nhau tìm kiếm giải pháp thông qua đối thoại”.

Chuyên gia Bjorn Cappelin tại Trung tâm Swedish National China, phân tích với Al Jazeera: “Trung Quốc đã chủ động tự định vị nước này trong vai trò một chủ thể toàn cầu ổn định và có trách nhiệm, giữa thời điểm Mỹ đang gây ra những xáo trộn. Việc liên tục tái khẳng định ủng hộ hệ thống Liên hợp quốc và các luật lệ toàn cầu đã đủ để củng cố vị thế của Trung Quốc, đặc biệt là trong các quốc gia Global South (nhóm những nước đang phát triển tại châu Phi, Mỹ Latinh và châu Á)”.

Trong khi đó, giáo sư John Gong tại Đại học Kinh doanh và Kinh tế Quốc tế Bắc Kinh, cho rằng loạt chuyến thăm gần đây của các lãnh đạo châu Âu tới Trung Quốc cho thấy ngay cả những quốc gia Global North (nhóm các quốc gia nằm ở châu Âu, Bắc Mỹ và các khu vực phát triển của châu Á) cũng đang lắng nghe.

Theo ông John Gong, những tín hiệu đáng chú ý khác gồm việc Anh phê duyệt xây dựng đại sứ quán quy mô lớn của Trung Quốc tại London, cũng như những bước tiến trong tranh chấp thương mại kéo dài nhiều năm liên quan đến xuất khẩu xe điện (EV) của Trung Quốc sang châu Âu.

Ông John Gong lưu ý với Al Jazeera: “Một loạt diễn biến tại châu Âu dường như cho thấy Liên minh châu Âu (EU) đang điều chỉnh chính sách đối với Trung Quốc theo hướng tích cực hơn trong bối cảnh các động thái từ Washington nhằm vào châu Âu”.

Những tính toán ngoại giao đang thay đổi cũng thể hiện rõ tại Canada, quốc gia gần đây bày tỏ sẵn sàng làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế với Trung Quốc, sau nhiều lần “va chạm” với Tổng thống Trump trong năm qua.

Chuyến công du Bắc Kinh của ông Carney đánh dấu lần đầu tiên một Thủ tướng Canada tới Trung Quốc kể từ chuyến thăm của ông Justin Trudeau năm 2017. Chuyến thăm khép lại với thỏa thuận quan trọng, trong đó Trung Quốc đồng ý nới lỏng thuế đối với nông sản Canada, trong khi Canada sẽ giảm thuế với xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc. Thỏa thuận này lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ Tổng thống Trump, người đe dọa áp thuế thương mại 100% lên Canada nếu Ottawa tiếp tục tiến hành thỏa thuận với Bắc Kinh.

Cuộc gặp giữa Thủ tướng Carney và Chủ tịch Tập Cận Bình trong tháng này cũng góp phần hạ nhiệt mối quan hệ song phương vốn lạnh giá suốt nhiều năm, kể từ khi Canada bắt giữ Giám đốc Tài chính (CFO) của tập đoàn công nghệ viễn thông Huawei (Trung Quốc) - bà Mạnh Vãn Châu vào cuối năm 2018 theo đề nghị của Mỹ. Đáp lại, Trung Quốc đã bắt giữ hai công dân Canada. Hai người này được phóng thích vào năm 2021, sau khi bà Mạnh Vãn Châu đạt thỏa thuận với cơ quan công tố Mỹ trong đó các cáo buộc chống lại bà sẽ được hủy bỏ từ ngày 1/12/2022.

Tại Davos, Thủ tướng Carney nói với các nhà lãnh đạo thế giới rằng đã có “sự đổ vỡ trong trật tự thế giới”. Trong cuộc điện đàm với Tổng thống Trump vào tuần này, Thủ tướng Carney cũng nói rằng Ottawa nên tiếp tục đa dạng hóa thỏa thuận thương mại với các quốc gia ngoài Mỹ, mặc dù họ chưa có kế hoạch nào cho một thỏa thuận thương mại tự do với Trung Quốc.

Trao đổi với Al Jazeera, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Jackson (ĐH Yale) - ông Hanscom Smith lưu ý rằng sức hút của Bắc Kinh có thể bị tiết giảm bởi những yếu tố khác.

Ông nói: “Khi Mỹ hành xử ngày càng thiên về giao dịch, điều đó tạo ra khoảng trống. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu Trung Quốc, Nga hay bất kỳ cường quốc nào khác có đủ khả năng lấp đầy khoảng trống đó hay không”. Ông cũng bổ sung: “Nhiều quốc gia muốn duy trì quan hệ tốt với cả Mỹ lẫn Trung Quốc, và không muốn phải lựa chọn phe”.