Quang cảnh cảng hàng hóa tại California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN phát
Theo báo chí Anh, đây là động thái mới nhất của ông Trump nhằm tiếp tục áp đặt thuế quan trên phạm vi toàn cầu mà không cần Quốc hội Mỹ phê chuẩn, bất chấp phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 cho rằng ông đã sử dụng trái phép quyền hành pháp để triển khai chính sách thương mại toàn cầu.
Từ lâu, Tổng thống Trump vẫn cho rằng Mỹ đang phải gánh mức thuế quan cao hơn và tăng thuế nhập khẩu là cần thiết để thúc đẩy ngành sản xuất cũng như tạo việc làm trong nước.
Những quốc gia chịu tác động
Các đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, gồm Canada, Mexico và Trung Quốc, nằm trong số hơn 80 quốc gia phải chịu các mức thuế mới. Anh, Australia, Ấn Độ và 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) cũng bị ảnh hưởng.
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), tất cả các quốc gia này đều đã bị điều tra về các tiêu chuẩn lao động. USTR đánh giá liệu các nước có thực hiện hiệu quả các biện pháp ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức được nhập khẩu vào Mỹ hay không.
Các mức thuế mới
Các quốc gia trên sẽ phải chịu mức thuế 10% hoặc 12,5%.
Theo USTR, các đối tác thương mại áp dụng mức thuế 10% là những nước đã cam kết ban hành và thực thi hiệu quả các lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa có nguồn gốc từ lao động cưỡng bức. Nhóm này gồm Canada, Liên minh châu Âu, Ấn Độ, Mexico và Vương quốc Anh.
Trong khi đó, các quốc gia không ban hành lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa có nguồn gốc từ lao động cưỡng bức, gồm Australia, Brazil, Trung Quốc và Nhật Bản, sẽ chịu mức thuế 12,5%.
Cơ sở pháp lý
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: THX/TTXVN phát
Dù Tòa án Tối cao Mỹ đã kết luận nhiều mức thuế của ông Trump là trái pháp luật, nhưng chính quyền Mỹ vẫn phát tín hiệu sẽ tìm cơ chế pháp lý khác để duy trì thuế quan lâu dài.
Ngay sau phán quyết trên của tòa, ông Trump đã ban hành mức thuế toàn cầu 10% trong thời hạn 150 ngày theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Mức thuế này hết hiệu lực vào 0 giờ 1 phút ngày 24/7.
Loạt thuế mới được ban hành theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, một điều khoản ít được sử dụng trước nhiệm kỳ của ông Trump. Điều khoản này cho phép tổng thống áp thuế nếu USTR tiến hành các cuộc điều tra theo quy định và xác định có đủ bằng chứng về các hành vi lao động không công bằng gây ảnh hưởng đến hoạt động thương mại của Mỹ.
Nhiều khả năng các mức thuế mới sẽ tiếp tục bị kiện ra tòa.
Ông Alan Wolff, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, nhận định trong bài phân tích công bố ngày 23/7 rằng các mức thuế mới là trường hợp nữa cho thấy tổng thống vượt thẩm quyền. Ông bình luận: “Nếu bị kiện ra tòa, nhiều khả năng Tòa án Tối cao sẽ bác bỏ các mức thuế này”.
Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ
Tháng 2 vừa qua, Tòa án Tối cao Mỹ đã ra phán quyết với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống, cho rằng đạo luật năm 1977 mà ông Trump viện dẫn một năm trước đó không đủ cơ sở pháp lý để áp các mức thuế trong khuôn khổ chính sách “Ngày Giải phóng”.
Đạo luật này được ban hành nhằm trao cho tổng thống nhiều quyền hạn hơn trong điều tiết thương mại quốc tế khi xảy ra tình trạng khẩn cấp quốc gia. Tuy nhiên, tòa án cho rằng quyền ban hành thuế trong thời bình chỉ thuộc về Quốc hội Mỹ.
Ý kiến của đa số thẩm phán nêu rõ: “Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền tiếp cận túi tiền của người dân. Những người lập hiến không trao quyền đánh thuế cho nhánh hành pháp”.
Tác động đối với người dân Mỹ
Cảng hàng hóa Los Angeles, bang California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN phát
Chi nhánh New York của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (New York Fed) ước tính khoảng 90% gánh nặng kinh tế do thuế quan gây ra đã được chuyển sang người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ, mặc dù chính quyền Tổng thống Trump vẫn khẳng định các mức thuế mang lại lợi ích cho người dân.
Chính sách thuế quan cũng không được nhiều người Mỹ ủng hộ, trong đó có cả cử tri đảng Cộng hòa. Một cuộc khảo sát gần đây của Harris Poll cho thấy 72% người Mỹ cho rằng thuế quan đã tác động tiêu cực đến người tiêu dùng, bao gồm 64% cử tri Cộng hòa.
Tuy nhiên, đối với một số doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ, thuế quan hiện không còn là mối quan tâm lớn nhất so với những thách thức kinh tế khác như chi phí tăng cao và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI).
Kể từ sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2, chính phủ Mỹ cũng đã hoàn trả cho các doanh nghiệp hàng chục tỷ USD tiền thuế quan đã thu trước đó.
Phản ứng của các nước
Ngày 24/7, nhiều quốc gia đã bày tỏ lo ngại trước mức thuế mới của Mỹ, đồng thời khẳng định sẽ nỗ lực thảo luận để điều chỉnh các mức thuế này.
Trong một tuyên bố, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara bày tỏ nước này lấy làm tiếc về các khoản thuế quan mới của Mỹ, sau khi Tokyo bị đưa vào danh sách các đối tác thương mại của Washington chịu mức thuế dao động từ 10-12,5% với lý do nước này không có lệnh cấm nhập khẩu các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Ông Kihara khẳng định ngành công nghiệp và thương mại của Nhật Bản luôn tuân thủ các quy tắc quốc tế.
Cùng bị áp mức thuế từ 10 - 12,5%, Bộ trưởng Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên Hàn Quốc Kim Jung Kwan cho biết phía Mỹ đã tái khẳng định cam kết tuân thủ thỏa thuận thương mại song phương đạt được năm ngoái, trong đó khống chế mức thuế đối ứng ở mức trần 15%. Ông cho rằng việc Mỹ tuân thủ cam kết sẽ giúp giảm bớt sự bất ổn sau quyết định của Tòa án Tối cao.
Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan tuyên bố sắc thuế 12,5% áp lên hầu hết sản phẩm của nước này là vô lý về mặt kinh tế. Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) ở Philippines, ông Balakrishnan nhấn mạnh Mỹ đang thặng dư thương mại với Singapore. Theo ông, Singapore không phải mục tiêu của Mỹ nhưng không muốn trở thành thiệt hại ngoài dự kiến.
Giới chức Australia cũng đều bày tỏ phản đối mức thuế áp đối với nước này. Trong một phát biểu, Phó Thủ tướng Richard Marles cho rằng thuế quan chống lao động cưỡng bức mới do Washington công bố là vô lý; đồng thời cho biết sẽ tiếp tục thảo luận với phía Mỹ về thương mại và lao động cưỡng bức.
Đối mặt với mức thuế 12,5%, Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon bày tỏ sự thất vọng về quyết định của Mỹ; đồng thời nhấn mạnh thuế quan không phải là cách giải quyết khi làm tăng chi phí và sự không chắc chắn cho các doanh nghiệp.
Trong khi đó, đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, Mexico cho biết 80% hàng xuất khẩu của nước này sẽ không bị ảnh hưởng vì tuân thủ Hiệp định Thương mại Tự do Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) ký năm 2020. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Kinh tế Marcelo Ebrard, hàng hóa không thuộc phạm vi điều chỉnh của USMCA sẽ phải chịu thuế suất mới.
Cũng nằm trong hiệp định USMCA, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết chính phủ của ông sẽ làm bất cứ điều gì cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia, hỗ trợ người lao động, nông dân, doanh nghiệp và gia đình trong bối cảnh áp lực thương mại từ Washington.