Từ trái sang, phía trước: Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tại lễ ký hiệp định phòng thủ giữa ba nước ở thành phố Mecca, ngày 7/8/2026. Ảnh: AA/TTXVN
Nhận định trên do chuyên gia quân sự Sultan M. Hali đưa ra trong cuộc trao đổi với đài Sputnik ngày 12/8. Ông Hali nhấn mạnh thỏa thuận mới sẽ đặt ra thách thức đối với các khuôn khổ an ninh do phương Tây dẫn dắt, đồng thời hình thành một trục răn đe mới trong khu vực.
Theo nguyên tắc của thỏa thuận, một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào cả ba nước. Ông Hali lập luận cơ chế này kết hợp những lợi thế đáng chú ý của ba bên, gồm năng lực răn đe hạt nhân của Pakistan, lực lượng quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ - thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có quân đội lớn thứ hai trong liên minh, và tiềm lực tài chính của Saudi Arabia.
Chuyên gia quân sự này cũng cho rằng với mỗi bên tham gia, thỏa thuận mới mang đến những tác động sâu sắc.
Đối với Saudi Arabia, thỏa thuận đánh dấu bước đi vượt ra ngoài những bảo đảm an ninh của phương Tây, hướng tới tăng cường hợp tác và đoàn kết trong khu vực. Điều này có thể thúc đẩy Riyadh đầu tư vào các cơ chế chỉ huy chung cũng như ngành công nghiệp quốc phòng trong nước.
Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, thỏa thuận mở rộng không gian chiến lược của Ankara vượt ra ngoài châu Âu, tạo thêm một hướng chiến lược về phía Nam và phía Đông. Qua đó, Thổ Nhĩ Kỳ có thể đóng vai trò trung tâm hơn trong các vấn đề an ninh của thế giới Hồi giáo.
Trong khi đó, với Pakistan, quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân, thỏa thuận đưa nước này từ vị thế đối tác song phương trở thành một trụ cột của cơ chế răn đe tập thể, đồng thời mở rộng trọng tâm an ninh từ Nam Á sang một cấu trúc an ninh rộng lớn hơn trong thế giới Hồi giáo.
Ông Hali nhấn mạnh: “Về bản chất, Thỏa thuận Phòng thủ chung Mecca không chỉ là một hiệp ước mà còn là bước khởi đầu cho sự thay đổi về tư duy chiến lược. Thỏa thuận buộc Saudi Arabia phải nhìn xa hơn dầu mỏ, Thổ Nhĩ Kỳ vượt ra ngoài NATO và Pakistan vượt khỏi phạm vi Nam Á”.
Theo ông, ba quốc gia này đang cùng xây dựng một cách tiếp cận mới về răn đe, có thể làm thay đổi cấu trúc an ninh của thế giới Hồi giáo trong nhiều thập kỷ tới.
Trước đó, theo truyền thông Iran đưa tin Thỏa thuận Phòng thủ chung Mecca được ký kết nhằm tăng cường hợp tác quốc phòng và thiết lập cơ chế phòng thủ tập thể giữa ba nước.
Một quan chức Thổ Nhĩ Kỳ cho biết thỏa thuận mang tính chất phòng thủ, không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào và vẫn để ngỏ khả năng tham gia cho các nước khác trong khu vực.
Thỏa thuận được ký trong bối cảnh căng thẳng tái diễn dọc biên giới phía Nam của Saudi Arabia và những diễn biến liên quan đến Yemen. Sau nhiều năm can dự quân sự tại Yemen, Saudi Arabia dường như đang tìm cách chuyển từ các hành động đơn phương sang những khuôn khổ hợp tác chính trị và an ninh rộng hơn.
Từ góc độ này, thỏa thuận Mecca mang cả ý nghĩa quốc phòng lẫn ngoại giao, đặc biệt khi Saudi Arabia tìm cách thể hiện rằng nước này có những đối tác trong khu vực đủ khả năng hỗ trợ trước các mối đe dọa tiềm tàng.
Kinh nghiệm từ các liên minh khu vực trước đây cho thấy thường tồn tại khoảng cách đáng kể giữa việc công bố một khuôn khổ chính trị và xây dựng cơ chế an ninh thực chất. Tương lai của thỏa thuận Mecca phần lớn sẽ phụ thuộc vào khả năng ba nước vượt qua những khác biệt về chiến lược và xây dựng các cơ chế thực tiễn để phối hợp hoạt động chung.