(Ảnh minh họa) Cảng hàng hóa tại Thượng Hải, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN
Theo dữ liệu do hãng tư vấn vận tải biển Clarksons công bố, các xưởng đóng tàu Trung Quốc giành được 35,4 triệu tấn trọng tải bù (CGT) đơn hàng mới trong năm 2025, giảm 35% so với năm trước. Thị phần toàn cầu của ngành đóng tàu Trung Quốc theo đó giảm từ 70% năm 2024 xuống còn 63% trong năm 2025, đánh dấu lần sụt giảm đầu tiên kể từ năm 2020. Diễn biến này phản ánh tác động rõ rệt của các yếu tố địa chính trị và chính sách thương mại đối với một ngành vốn mang tính toàn cầu cao.
Trong khi đó, Hàn Quốc, quốc gia đóng tàu lớn thứ hai thế giới, ghi nhận sự cải thiện đáng kể. Thị phần của Hàn Quốc tăng từ 17% lên 21%, với tổng đơn hàng mới đạt 11,6 triệu CGT, tăng 8% so với cùng kỳ năm trước. Trái lại, Nhật Bản, nước đứng thứ ba toàn cầu, chứng kiến mức sụt giảm mạnh khi đơn hàng mới lao dốc gần 53%, xuống còn 2,8 triệu CGT, tương đương khoảng 5% thị phần toàn cầu.
Ngành đóng tàu thế giới rơi vào trạng thái xáo trộn từ đầu năm 2025, sau khi Washington công bố kế hoạch áp phí cảng đối với các tàu sở hữu, vận hành hoặc đóng tại Trung Quốc. Động thái này khiến Bắc Kinh triển khai các biện pháp đáp trả trong những tháng sau đó, làm gia tăng căng thẳng trong chuỗi cung ứng vận tải biển.
Dù Mỹ và Trung Quốc đạt được thỏa thuận tạm ngừng áp dụng các biện pháp trên trong vòng một năm sau các cuộc đàm phán căng thẳng vào cuối tháng 10/2025, tâm lý bất an đã lan rộng trong ngành. Tổng đơn hàng đóng tàu mới toàn cầu năm 2025 giảm 27% so với cùng kỳ, xuống còn 56,4 triệu CGT.
Clarksons nhận định các hạn chế từ phía Mỹ là một trong những nguyên nhân chính khiến hoạt động của các xưởng đóng tàu Trung Quốc suy yếu, đồng thời cho rằng các doanh nghiệp nước này đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có từ các yếu tố phi thị trường.
Xét theo phân khúc, Trung Quốc vẫn thống trị các đơn hàng sản xuất tàu chở hàng và tàu container, đồng thời giành được nhiều hợp đồng tàu chở dầu hơn so với Hàn Quốc. Ngược lại, các nhà đóng tàu Hàn Quốc giữ vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực tàu chở khí, đặc biệt là tàu LNG và đang đẩy mạnh mảng tàu quân sự nhằm duy trì lợi nhuận.
Trong bối cảnh đó, Seoul và Washington đã đạt thỏa thuận hợp tác đóng tàu trị giá 150 tỷ USD hồi năm ngoái. Thỏa thuận này cho phép các doanh nghiệp Hàn Quốc hỗ trợ khôi phục các xưởng đóng tàu Mỹ và cung cấp dịch vụ bảo dưỡng cho tàu hải quân Mỹ, như một phần trong nỗ lực tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng của Washington.
Đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc và Hàn Quốc, Nhật Bản cũng đang thúc đẩy tái cơ cấu ngành. Doanh nghiệp dẫn đầu thị trường là Imabari Shipbuilding đã hoàn tất việc thâu tóm đối thủ lớn thứ hai Japan Marine United. Theo công bố của Imabari, thương vụ này nhằm đẩy nhanh việc phát triển các dòng tàu sử dụng nhiên liệu thay thế, trong đó có LNG, nhằm thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.
Diễn biến trong năm 2025 cho thấy ngành đóng tàu toàn cầu không chỉ chịu tác động từ chu kỳ kinh tế, mà ngày càng bị chi phối bởi yếu tố chính trị và cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, đặt ra những thách thức dài hạn cho cả doanh nghiệp và chính phủ các nước liên quan.