Thủ tướng Canada Mark Carney . Ảnh: THX/TTXVN
Đây là chuyến thăm đầu tiên của một lãnh đạo Canada tới Trung Quốc kể từ năm 2017, diễn ra trong bối cảnh Ottawa tìm cách giảm mức độ phụ thuộc kinh tế vào Mỹ.
Phát biểu hôm 7/1, ông Carney cho biết chuyến công du là một phần trong nỗ lực nhằm củng cố khả năng chống chịu của nền kinh tế Canada trước các cú sốc toàn cầu. Theo ông, Canada đang tìm cách đa dạng hóa quan hệ đối tác thương mại, thay vì tiếp tục phụ thuộc nặng nề vào một thị trường duy nhất.
Hiện Mỹ chiếm hơn 70% tổng kim ngạch thương mại của Canada và trong năm 2023 đã nhập khẩu tới 97% lượng dầu xuất khẩu của nước này. Trước thực tế đó, ông Carney đặt mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu ngoài Mỹ trong vòng một thập kỷ tới, một định hướng được thúc đẩy mạnh mẽ từ khi Tổng thống Donald Trump quay trở lại Nhà Trắng.
Chính quyền Tổng thống Trump thời gian gần đây liên tục phát đi những tín hiệu cứng rắn nhằm mở rộng ảnh hưởng của Mỹ tại Tây bán cầu. Trước cuộc đột kích quân sự của Mỹ vào Venezuela, ông Trump từng tuyên bố Canada có thể trở thành “bang thứ 51” của Mỹ. Những phát ngôn này làm dấy lên lo ngại tại Ottawa về an ninh kinh tế và năng lượng trong dài hạn.
Theo bà Jia Wang, nghiên cứu viên cao cấp và cựu Phó Giám đốc Viện Trung Quốc thuộc Đại học Alberta, hành động quân sự của Mỹ tại Venezuela là một tín hiệu đáng lo đối với Canada. Bà cho rằng việc Mỹ tìm cách kiểm soát nguồn dầu thô nặng của Venezuela có thể tạo ra cạnh tranh trực tiếp với dầu thô Alberta, mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Canada.
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc, đối tác thương mại lớn thứ hai của Canada, nổi lên như một lựa chọn không thể bỏ qua. Tuy nhiên, quan hệ song phương giữa hai nước đã trải qua một thập kỷ đầy sóng gió. Điểm rơi căng thẳng nhất xuất hiện năm 2018, khi Giám đốc tài chính Huawei Meng Wanzhou bị bắt tại Vancouver theo yêu cầu dẫn độ của Mỹ, kéo theo việc hai công dân Canada là Michael Kovrig và Michael Spavor bị Trung Quốc giam giữ.
Sau khi cả ba được trả tự do vào năm 2021, quan hệ Canada - Trung Quốc có dấu hiệu tan băng, nhưng lại tiếp tục xấu đi vào năm 2023 do các cáo buộc can thiệp bầu cử và đe dọa nghị sĩ Canada, dẫn đến việc Ottawa trục xuất một nhà ngoại giao Trung Quốc.
Dù vậy, tín hiệu cải thiện đã xuất hiện vào cuối năm ngoái khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp ông Carney bên lề hội nghị APEC và bày tỏ sẵn sàng đưa quan hệ song phương trở lại đúng quỹ đạo.
Các nhà phân tích cho rằng thương mại và hợp tác năng lượng sẽ là nội dung then chốt trong các cuộc trao đổi cấp cao lần này. Ông Thomas Tianyi Liu, nghiên cứu viên tại Viện Hòa bình và Ngoại giao Canada, nhận định mối quan tâm chính của Ottawa hiện nay xoay quanh an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.
Tuy nhiên, chuyến thăm của ông Carney cũng đối mặt với không ít rào cản. Canada hiện áp thuế 100% đối với xe điện Trung Quốc, cùng mức thuế 25% với thép và nhôm. Ở chiều ngược lại, Trung Quốc áp thuế cao đối với nhiều mặt hàng nông sản Canada, trong đó có hạt cải dầu và các sản phẩm chế biến từ cải dầu.
Ngoài ra, Ottawa chưa có dấu hiệu nới lỏng việc siết chặt giám sát đầu tư Trung Quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ nhạy cảm như trí tuệ nhân tạo và điện toán lượng tử. Canada cũng phải cân nhắc phản ứng của Mỹ trong mọi bước đi liên quan tới Trung Quốc, nhất là trong bối cảnh đang đàm phán lại các cấu trúc kinh tế khu vực Bắc Mỹ.
Dù vậy, theo bà Jia Wang, những khác biệt này khó có thể làm lu mờ mục tiêu chính của chuyến thăm. Trong bối cảnh ưu tiên đang dịch chuyển sang bảo đảm tương lai kinh tế và an ninh dài hạn, việc mở rộng hợp tác với các đối tác lớn như Trung Quốc được xem là một phần không thể thiếu trong chiến lược đa dạng hóa của Canada.