Quyết định thay Bộ trưởng Quốc phòng làm lộ rạn nứt trong bộ máy lãnh đạo Ukraine

Theo tờ Kyiv Post, diễn biến trên không chỉ liên quan đến Tổng thống Volodymyr Zelensky và Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Oleksandr Syrsky, mà còn phản ánh những khác biệt ngày càng rõ trong bộ máy quân sự và thu hút sự quan tâm của dư luận Ukraine.

Trong bối cảnh Bộ Quốc phòng mới có người điều hành tạm quyền, giới quan sát đang theo dõi liệu những biến động chính trị tại Kiev có ảnh hưởng đến năng lực tác chiến của Ukraine hay không.

Từ Bộ trưởng Chuyển đổi số đến người thúc đẩy hiện đại hóa quân đội

Ông Fedorov là một trong những nhân vật góp phần quan trọng vào chiến dịch tranh cử đưa ông Zelensky trở thành Tổng thống Ukraine năm 2019, khi phụ trách hoạt động truyền thông trên mạng xã hội.

Sau khi chính quyền mới được thành lập, ông trở thành Bộ trưởng Chuyển đổi số đầu tiên của Ukraine và nhanh chóng nổi lên như một trong những người thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng công nghệ vào quốc phòng. Ông đã góp phần giúp Ukraine tiếp cận hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink, đồng thời tham gia các nỗ lực nhằm ngăn lực lượng Nga sử dụng những thiết bị Starlink không được cấp phép.

Được đánh giá là một trong những nhà quản lý hiệu quả nhất của Chính phủ Ukraine, ông Fedorov thậm chí nhận được sự ghi nhận từ cựu Tổng thống Petro Poroshenko. Đảng Đoàn kết châu Âu của ông Poroshenko từng coi ông Fedorov là thành viên duy nhất của nội các nhận được sự ủng hộ của đảng này. Tháng 1/2026, ông Fedorov được bổ nhiệm giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng.

Trên cương vị mới, ông đã mở rộng chương trình mua sắm thiết bị bay không người lái (UAV), thúc đẩy quản lý chiến trường dựa trên dữ liệu và đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa quân đội trong bối cảnh lực lượng vũ trang được cho là chậm thích ứng với sự phát triển của công nghệ. Ông cũng cam kết cải tổ hệ thống động viên quân sự, song chưa đạt được kết quả như kỳ vọng.

Bất đồng về cách thức chỉ huy chiến sự

Sau khi nội các của Thủ tướng Yuliya Klymenko bị giải tán và ông Serhiy Koretsky - cựu Giám đốc điều hành Naftogaz - được giao thành lập chính phủ mới, ông Fedorov công khai chỉ trích Tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky cùng mô hình chỉ huy quân sự hiện nay.

Ông cho biết từng đề nghị Tổng thống Zelensky thay ông Syrsky bằng Tổng tham mưu trưởng Andriy Hnatov. Theo ông, Ukraine cần một cơ cấu chỉ huy mới nếu muốn tạo ưu thế trước Nga bằng các phương thức tác chiến bất đối xứng, đồng thời giảm thiểu tổn thất.

Ông Fedorov đã chấp nhận quyết định của Tổng thống Zelensky khi đề xuất này không được thông qua và tiếp tục phối hợp với ông Syrsky. Tuy nhiên, theo lời cựu Bộ trưởng Quốc phòng, quan hệ giữa hai bên dần xấu đi khi Tổng tư lệnh liên tục cản trở các sáng kiến của Bộ Quốc phòng và tìm cách đề nghị Tổng thống thay đổi nhân sự.

Ông Fedorov cho rằng thay vì tập trung tìm giải pháp nâng cao hiệu quả tác chiến, bộ máy chỉ huy lại rơi vào tình trạng chia rẽ nội bộ. Ông đã nêu ra 11 vấn đề mà Ukraine đang đối mặt, trong đó có tình trạng thiếu trách nhiệm trong điều hành và tư duy tác chiến thiên về xử lý tình huống trước mắt.

Trong nhiều tháng, những khác biệt này được xem là bất đồng chuyên môn giữa hai quan chức cùng theo đuổi một mục tiêu chung.

Tuy nhiên, theo ông Fedorov, đây thực chất là sự khác biệt về tư duy quân sự. Một bên theo đuổi mô hình tác chiến dựa trên công nghệ và đổi mới, trong khi bên còn lại vẫn duy trì cách điều hành tập trung, cứng nhắc và chậm thích ứng với thay đổi.

Đáp lại, ông Syrsky không phản bác trực tiếp các cáo buộc trên. Ông nhắc lại vai trò của mình trong chiến dịch bảo vệ Kiev năm 2022, cảm ơn những đóng góp của ông Fedorov và kêu gọi toàn quốc tập trung xây dựng “một chiến lược hiệu quả” để đối phó với Nga.

Phát biểu của ông Syrsky, trong đó nhấn mạnh Kiev hiện đủ điều kiện để tổ chức các cuộc họp báo, được nhiều nhà quan sát xem là lời đáp trả gián tiếp cuộc họp báo của ông Fedorov.

Về phần mình, Tổng thống Zelensky thừa nhận đây không còn là bất đồng cá nhân mà là sự khác biệt mang tính hệ thống.

“Tôi rất mong có được sự đoàn kết, nhưng các bên đã không tìm được tiếng nói chung”, ông nói, đồng thời cho biết thực tế ông buộc phải lựa chọn giữa hai cách tiếp cận.

Sau đó, Quyền Giám đốc Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) Yevhen Khmara được giao tạm thời điều hành Bộ Quốc phòng.

Tương lai chính trị của Tổng tư lệnh Syrsky tiếp tục gây chú ý

Thời gian ông Fedorov đứng đầu Bộ Quốc phòng trùng với giai đoạn Ukraine ghi nhận một số chuyển biến tích cực trên chiến trường.

Lực lượng Ukraine được cho là cải thiện thế chủ động tại một số khu vực, đồng thời gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng dầu mỏ và mạng lưới hậu cần quân sự của Nga.

Tháng 6, ông Syrsky cho biết quân đội Ukraine đã giành lại hơn 600 km2 lãnh thổ kể từ đầu năm 2026. Một số hãng truyền thông phương Tây đưa tin con số này chưa thể kiểm chứng độc lập, song một số tổ chức theo dõi chiến sự nhận định đà tiến quân của Nga tại một số mặt trận đã chậm lại hoặc bị đẩy lùi.

Việc Tổng thống Zelensky thay Bộ trưởng Quốc phòng, nhưng vẫn giữ ông Syrsky cho thấy nhà lãnh đạo Ukraine hiện tiếp tục đặt niềm tin vào Tổng tư lệnh quân đội.

Dù vậy, theo nhà bình luận chính trị Borislav Bereza, Văn phòng Tổng thống vẫn đang thảo luận về khả năng thay đổi vị trí Tổng tư lệnh trong thời gian tới.

Ông Syrsky từ lâu là nhân vật gây nhiều tranh luận tại Ukraine. Nhà hoạt động xã hội Serhiy Prytula nhận định việc xem xét thay thế ông “đã được đặt ra từ lâu”.

Theo ông Prytula, mô hình chỉ huy quá tập trung của ông Syrsky không còn phù hợp với chiến tranh hiện đại, nơi công nghệ ngày càng đóng vai trò quyết định. Ông cho rằng Ukraine không thể áp dụng cách tiếp cận tương tự Nga trong điều kiện nguồn nhân lực hạn chế.

Ông cũng cho rằng sau khi ông Fedorov rời nhiệm sở, mọi đánh giá về hiệu quả chỉ huy sẽ tập trung nhiều hơn vào ông Syrsky. Nếu quân đội không đạt được kết quả đáng kể hoặc phải trả giá quá lớn, sẽ ngày càng khó quy trách nhiệm cho cựu Bộ trưởng Quốc phòng.

Bất đồng về mua sắm quốc phòng

Theo ông Fedorov, bất đồng giữa hai bên còn liên quan đến hoạt động mua sắm quốc phòng và công tác quản lý tài chính.

Ông cho biết Bộ Quốc phòng đã áp dụng cơ chế đấu thầu minh bạch, qua đó tiết kiệm đáng kể ngân sách. Ông dẫn ví dụ một gói mua sắm đạn dược mà giá mỗi quả đạn giảm khoảng 1.000 USD nhờ đấu thầu công khai.

Ông cũng nói rằng nhóm của mình đã chấm dứt hợp đồng với các doanh nghiệp có mức lợi nhuận từ 200 - 300%, đồng thời phát hiện một số lãnh đạo đơn vị hành động vì lợi ích của doanh nghiệp tư nhân.

Theo ông Fedorov, chính những động thái này khiến ông trở thành mục tiêu của nhiều chiến dịch công kích trên truyền thông và mạng xã hội, trong đó có kênh Telegram Trukha.

Sau quyết định thay Bộ trưởng Quốc phòng, Phó Tư lệnh Không quân Pavlo Yelizarov - một trong những nhân vật nổi bật trong chương trình phát triển UAV của Ukraine - đã nộp đơn từ chức, cho rằng đây là tổn thất đáng kể đối với năng lực quốc phòng của đất nước.

Bài toán chính trị của Tổng thống Zelensky

Nhiều nhà quan sát cho rằng sự việc này gợi nhớ đến trường hợp của cựu Tổng tư lệnh Valery Zaluzhny.

Ông Zaluzhny từng chỉ huy quân đội trong giai đoạn bảo vệ miền Bắc Ukraine và các chiến dịch phản công tại Kharkiv, Kherson năm 2022. Uy tín lớn trong xã hội giúp ông trở thành một trong số ít chính trị gia có ảnh hưởng độc lập với Tổng thống Zelensky.

Ông bị miễn nhiệm vào tháng 2/2024 sau nhiều tháng xuất hiện thông tin về bất đồng với Tổng thống, cũng như việc chiến dịch phản công năm 2023 không đạt được bước ngoặt như kỳ vọng.

Đến nay, ông Zaluzhny chưa tuyên bố tranh cử tổng thống. Tuy nhiên, báo Ukrainska Pravda ngày 1/7 cho biết ông đã bày tỏ ý định này nếu cuộc bầu cử được tổ chức.

Trong khi đó, dù xuất hiện các cuộc biểu tình ủng hộ ông Fedorov, Tổng thống Zelensky chưa phát tín hiệu sẽ đưa ông trở lại chính phủ.

Ông Fedorov cũng chưa tuyên bố tham gia tranh cử hoặc gia nhập phe đối lập. Đồng thời, ông từ chối đề nghị tiếp tục làm cố vấn cho Tổng thống.

Sau nhiều đồn đoán về nhân sự, Tổng thống Zelensky quyết định giao Quyền Giám đốc SBU Yevhen Khmara tạm thời điều hành Bộ Quốc phòng và cho biết sẽ trình Quốc hội phê chuẩn nếu đủ điều kiện.

Ông Khmara từng chỉ huy đơn vị Alpha thuộc SBU và có kinh nghiệm phụ trách các chương trình công nghệ phục vụ những cuộc tấn công tầm xa của Ukraine. Điều này được cho là có thể giúp duy trì một phần định hướng cải cách mà ông Fedorov đã theo đuổi.

Diễn biến chiến trường sẽ quyết định tác động chính trị

Theo giới quan sát, tác động của những thay đổi nhân sự hiện nay sẽ phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến trên chiến trường.

Nếu Ukraine tiếp tục duy trì được đà tiến triển, bảo đảm nguồn cung UAV và ông Khmara tiếp tục thúc đẩy quá trình hiện đại hóa quân đội, Tổng thống Zelensky có thể hạn chế những tác động bất lợi từ cuộc khủng hoảng nội bộ.

Khảo sát của Viện Xã hội học Quốc tế Kiev (KIIS) cho thấy tỷ lệ tín nhiệm dành cho ông Zelensky trong khoảng một năm qua vẫn duy trì quanh mức 60%. Tuy nhiên, 67% số người được hỏi mong muốn Ukraine có một tổng thống mới sau khi xung đột kết thúc.

Điều đó đồng nghĩa với việc uy tín chính trị của ông Zelensky tiếp tục đứng trước một phép thử mới.

Nhà báo kiêm quân nhân Dmytro Vovnianko nhận định, nếu tình trạng thiếu UAV tái diễn và chiến sự trở nên bất lợi, các chỉ trích từng nhằm vào Tổng thống Zelensky có thể sẽ xuất hiện trở lại.

Ông Vovnianko cho rằng những nhà quản lý có năng lực thường khó duy trì vị trí trong bộ máy hiện nay, trong khi những người trung thành với giới lãnh đạo lại có nhiều cơ hội hơn.