Nóng trong tuần: Xung đột nóng lên tại hai điểm nghẽn hàng hải Trung Đông; LHQ trước bài toán khôi phục niềm tin

Mỹ tăng cường nỗ lực thúc đẩy kế hoạch hòa bình Ukraine

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang khôi phục nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc xung đột tại Ukraine. Các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã tới Kiev sau cuộc gặp với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Moskva hồi đầu tuần, trong nỗ lực thúc đẩy tiến trình đàm phán.

Sau các cuộc gặp riêng với ông Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, câu hỏi đặt ra là liệu Moskva có thay đổi lập trường đủ để mở đường cho một thỏa thuận hay chưa. Theo Yury Ushakov, cố vấn chính sách đối ngoại của Tổng thống Putin, Nga vẫn tin tưởng sẽ đạt được các mục tiêu của mình và nhấn mạnh cần giải quyết “tất cả các nguyên nhân gốc rễ của cuộc xung đột”.

Ba cựu Đại sứ Mỹ tại Ukraine được RFE/RL phỏng vấn cũng cho rằng chưa có dấu hiệu cho thấy Điện Kremlin nhượng bộ. William Taylor, người từng hai lần giữ chức Đại sứ Mỹ tại Ukraine, nhận định vấn đề then chốt nằm ở Moskva, đồng thời cho biết chưa nghe thấy điều gì cho thấy ông Putin từ bỏ các yêu cầu của Nga.

Trong khi đó, ông Witkoff mô tả cuộc gặp với Tổng thống Putin là mang tính xây dựng và cho biết Washington đã nghe được “những ý tưởng mới” từ Moskva. Ông Kushner cho biết Mỹ đang hướng tới một “gói hòa bình” rộng hơn. Tuy nhiên, hai quan chức chưa công khai nội dung cụ thể của những ý tưởng này.

Về phía Ukraine, Tổng thống Zelenskyy đánh giá các cuộc thảo luận với phía Mỹ là “rất quan trọng” và cho biết Kiev sẵn sàng tiến tới đàm phán ba bên giữa Ukraine, Mỹ và Nga. Các cố vấn an ninh quốc gia của Anh, Pháp và Đức cũng tham gia một phần cuộc thảo luận tại Kiev.

Theo các cựu đại sứ Mỹ, những vấn đề cốt lõi của tiến trình hòa bình vẫn là lãnh thổ và bảo đảm an ninh cho Ukraine. Nga yêu cầu Ukraine nhượng bộ về lãnh thổ, trong khi Kiev bác bỏ và tiếp tục coi các vùng đất do Nga kiểm soát là lãnh thổ có chủ quyền của Ukraine.

Ông Taylor cho rằng một phương án có thể là Ukraine và các đối tác phương Tây thừa nhận thực tế Nga đang kiểm soát khoảng 19% lãnh thổ Ukraine, nhưng không công nhận quyền kiểm soát này là hợp pháp hoặc lâu dài. Theo phương án đó, vấn đề lãnh thổ có thể được “đóng băng” thay vì giải quyết ngay. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh chưa có dấu hiệu cho thấy Tổng thống Putin sẵn sàng chấp nhận phương án này.

Về an ninh, các cựu đại sứ cho rằng một lệnh ngừng bắn sẽ chưa đủ để tạo ra hòa bình lâu dài nếu không đi kèm các bảo đảm đáng tin cậy. Ông Taylor đề xuất khả năng triển khai lực lượng châu Âu tại Ukraine, với sự hỗ trợ của Mỹ về không quân, tình báo và các năng lực khác. Ông cũng đề cập khả năng Ukraine hội nhập Liên minh châu Âu và NATO như những yếu tố dài hạn đối với an ninh của nước này.

Một quan chức cấp cao chính quyền Mỹ cho biết Washington vẫn sẵn sàng và lạc quan về khả năng tổ chức thêm các vòng đàm phán với sự tham gia của Moskva và Kyiv. Chính quyền sẽ đánh giá kết quả các cuộc gặp của các đặc phái viên trước khi xác định bước đi tiếp theo. Những tuần tới được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng một lộ trình cụ thể hơn.

Quan chức này cũng cho rằng kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc đang diễn ra có thể tạo cơ hội để tiếp tục các nỗ lực ngoại giao.

Liên hợp quốc trước bài toán khôi phục niềm tin

Ngày 8/9, Khóa họp thứ 81 Đại hội đồng Liên hợp quốc (ĐHĐ LHQ) đã khai mạc tại Trụ sở LHQ ở New York (Mỹ). Tân Chủ tịch ĐHĐ LHQ cam kết thúc đẩy nỗ lực khôi phục niềm tin của công chúng vào tổ chức đa phương lớn nhất thế giới trong bối cảnh xung đột, khủng hoảng nhân đạo và biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp.

Sau khi tiếp nhận chiếc búa gỗ biểu trưng của Iceland từ người tiền nhiệm Annalena Baerbock, tân Chủ tịch ĐHĐ LHQ Khalilur Rahman, người Bangladesh, công bố chủ đề hành động trong nhiệm kỳ: “Khôi phục niềm tin, quản trị chuyển dịch: Vì một LHQ hành động hiệu quả cho tất cả mọi người”.

Ông Rahman nhấn mạnh LHQ cần sẵn sàng cho tương lai, trong bối cảnh thế giới đã thay đổi sâu sắc kể từ năm 1945. Theo ông, với khóa họp thứ 81, LHQ cũng cần chuyển mình để đáp ứng những yêu cầu mới của thời đại.

Các ưu tiên trong nhiệm kỳ gồm thúc đẩy hòa bình, an ninh và công lý; đẩy nhanh thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững (SDG) đến năm 2030, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau; nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường; thúc đẩy quyền con người, cứu trợ nhân đạo và bảo vệ người tị nạn, người di cư. Bên cạnh đó, LHQ sẽ chú trọng đổi mới, quản trị số, định hình trí tuệ nhân tạo (AI), bảo vệ thế hệ tương lai, đồng thời thúc đẩy cải tổ LHQ và xây dựng hệ thống quản trị toàn cầu bao trùm hơn.

Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres chúc mừng những thành tựu trong nhiệm kỳ của bà Baerbock và hoan nghênh ông Rahman đảm nhận trọng trách trong bối cảnh thế giới đối mặt xung đột, chia rẽ địa chính trị, nguy cơ leo thang hạt nhân, đói nghèo, bất bình đẳng và khủng hoảng khí hậu.

Theo ông Guterres, khôi phục niềm tin vào hệ thống đa phương là thách thức mang tính quyết định của thời đại. Tuy nhiên, từ Hội đồng Bảo an đến hệ thống tài chính toàn cầu, các thể chế đa phương đang gặp nhiều sức ép trong việc đáp ứng những yêu cầu thực tiễn. Luật pháp quốc tế và quyền con người cũng đối mặt nhiều thách thức, trong khi bất đồng và thiếu lòng tin tiếp tục cản trở việc tìm kiếm giải pháp chung.

Một nhiệm vụ quan trọng của ĐHĐ khóa 81 là lựa chọn người kế nhiệm Tổng Thư ký LHQ, người sẽ bắt đầu nhiệm kỳ mới vào tháng 1/2027.

Ông Guterres nhấn mạnh vai trò của ngoại giao, đối thoại và hợp tác trong củng cố lòng tin, tăng cường thiện chí giữa các quốc gia, hướng tới môi trường quốc tế ổn định, hòa bình và bền vững hơn.

Tân Chủ tịch ĐHĐ LHQ Khalilur Rahman là nhà ngoại giao kỳ cựu, từng giữ chức Ngoại trưởng Bangladesh và Cố vấn An ninh quốc gia kiêm Đại diện Cấp cao về vấn đề người Rohingya trong Chính phủ lâm thời Bangladesh. Ông cũng từng đảm nhiệm nhiều vị trí cấp cao tại LHQ và là một trong những thành viên sáng lập Trường Đại học East West ở Dhaka.

Xung đột nóng lên tại hai điểm nghẽn hàng hải Trung Đông

Sau khoảng một tháng tương đối lắng xuống, cuộc đối đầu Mỹ-Iran bất ngờ nóng trở lại trong tuần này, với tâm điểm là vùng biển quanh eo Hormuz. Các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào tàu chở dầu, tàu quân sự và một căn cứ Mỹ tại Jordan trong hai ngày đã đưa an ninh hàng hải trở lại vị trí trung tâm của cuộc xung đột.

Ngày 8/9, Mỹ tuyên bố phá hủy 5 tàu chở dầu của Iran tại Vịnh Oman và gần đảo Kharg. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các tàu này bị đánh sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hai lần phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào một tàu chiến Mỹ trong hai ngày trước đó. Washington cho biết thủy thủ trên các tàu dầu đã được yêu cầu rời tàu trước khi các tàu bị đánh.

Ngày 9/9, IRGC tuyên bố tấn công 10 tàu tại khu vực Hormuz, gồm 2 tàu Mỹ và 8 tàu chở dầu mà Iran cho là đã đi vào khu vực bị cấm. Tehran đồng thời cảnh báo các tàu dầu hoạt động gần Kuwait và Bahrain, đồng thời thông báo thiết lập vùng hạn chế hàng hải rộng hơn, kéo dài từ Chabahar qua vịnh Oman tới biển Arab.

Cùng ngày, Iran phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào căn cứ Al-Azraq, nơi Mỹ triển khai lực lượng tại Jordan. Tehran tuyên bố gây thiệt hại lớn cho cơ sở này, trong khi Jordan cho biết hệ thống phòng không đã đánh chặn 18 trong số 20 tên lửa; hai quả còn lại rơi xuống khu vực không có người ở.

Hai bên đưa ra những tuyên bố trái ngược về mức độ thiệt hại đối với tàu Mỹ. Tuy nhiên, một loạt sự cố hàng hải trong cùng thời điểm cho thấy rủi ro đối với tàu thuyền trong khu vực đã gia tăng rõ rệt. Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) báo cáo một tàu hàng bị tấn công ngoài khơi Iraq, trong khi một tàu chở dầu bốc cháy sau khi bị UAV đánh trúng tại vùng biển Iraq. 

Trong bối cảnh đó, Saudi Arabia tăng lượng dầu vận chuyển qua cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, một tuyến có thể giúp giảm phụ thuộc vào Hormuz. Tuy nhiên, tuyến thay thế này cũng đứng trước nguy cơ khi tình hình tại Yemen có dấu hiệu nóng lên.

Ngày 10/9, lực lượng Houthi giành quyền kiểm soát thành phố cảng Mocha trên bờ Biển Đỏ, đánh dấu bước tiến lãnh thổ đáng kể nhất của lực lượng này kể từ thỏa thuận đình chiến năm 2022. Sau đó, Houthi tiếp tục tiến về quần đảo Hanish, củng cố vị trí trên tuyến ven biển và tiến gần hơn tới Bab el-Mandeb. Lực lượng Houthi ngày 11/9 cho biết đã hoàn thành chiến dịch quân sự ở miền Tây Yemen nhằm thiết lập quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ và quận lân cận eo biển Bab el-Mandeb.

Hormuz và Bab el-Mandeb đều là những điểm nghẽn quan trọng trong mạng lưới vận tải năng lượng và hàng hóa toàn cầu. Nếu cả hai khu vực cùng chịu sức ép, khả năng lựa chọn tuyến thay thế của các hãng tàu sẽ bị thu hẹp, trong khi các tuyến đường vòng có thể làm tăng thời gian vận chuyển, chi phí bảo hiểm và logistics.

Giá dầu Brent đã vượt 105 USD/thùng trong bối cảnh các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền tại Hormuz gia tăng và Houthi mở rộng kiểm soát tại khu vực ven Biển Đỏ. 

Apple đặt cược vào iPhone màn hình gập

Ngày 9/9, Apple ra mắt iPhone Duo, mẫu điện thoại màn hình gập có giá 1.999 USD, trong nỗ lực tạo bước đột phá mới cho dòng sản phẩm chủ lực. Apple đặt cược vào thiết kế và khả năng bảo mật dữ liệu để cạnh tranh với các đối thủ đã phát triển điện thoại gập trong nhiều năm.

Duo được kỳ vọng có thể làm thay đổi phân khúc vốn do Samsung và các hãng Trung Quốc như Huawei chi phối. Các nhà phân tích cho rằng sự tham gia của Apple có thể thúc đẩy điện thoại màn hình gập trở thành sản phẩm phổ biến hơn, tương tự cách Apple từng thúc đẩy thị trường đồng hồ thông minh và tai nghe không dây.

Duo có kích thước và hình dạng tương tự một cuốn hộ chiếu, với các cạnh bo tròn. Khi mở, máy có màn hình 7,6 inch và có thể sử dụng theo chiều ngang hoặc dọc; khi gập lại, thiết bị có một màn hình nhỏ hơn ở mặt trước. Apple cho biết đây là mẫu iPhone mỏng nhất của hãng khi mở, song vẫn dày hơn một số điện thoại gập của các đối thủ Trung Quốc.

Apple định vị Duo như thiết bị phục vụ năng suất, với khả năng hỗ trợ các cuộc gọi Zoom nhiều người, giao diện rộng hơn cho ứng dụng Slack và sử dụng nhiều cửa sổ ứng dụng cùng lúc. Máy trang bị chip A20 Pro, modem C2 do Apple thiết kế, pin cho thời gian sử dụng hỗn hợp lên tới 24 giờ và có thể sạc 50% trong khoảng 20 phút. Sản phẩm dự kiến có mặt trên thị trường từ ngày 23/10.

Theo Francisco Jeronimo, Phó Chủ tịch phụ trách Dữ liệu và Phân tích, Thiết bị tại IDC EMEA, dù gia nhập thị trường muộn, Apple đã thiết lập mức giá và tiêu chuẩn mà các đối thủ sẽ phải dựa vào. IDC dự báo Apple có thể bán hết lượng iPhone gập sản xuất và chiếm 40% thị phần phân khúc này vào cuối năm tới. Ông Jeronimo cho rằng Trung Quốc sẽ là chiến trường quan trọng, nơi Huawei đang chiếm gần 80% thị phần điện thoại gập.

Bên cạnh Duo, Apple giới thiệu iPhone 18 Pro và 18 Pro Max, với giá khởi điểm lần lượt 1.199 USD và 1.299 USD, tăng 100 USD so với các mẫu tiền nhiệm. Các thiết bị sử dụng chip A20 Pro, được cho là mang lại những cải tiến để các mô hình AI tiên tiến có thể chạy trực tiếp trên iPhone.

Apple cũng nhấn mạnh yếu tố bảo mật trong AI, khẳng định Apple Intelligence xử lý trên thiết bị bất cứ khi nào có thể. Hãng giới thiệu tiêu chuẩn “Hình ảnh Tham chiếu của Apple” nhằm xác thực hình ảnh chụp bằng iPhone 18 Pro và cho biết sẽ hỗ trợ SynthID để nhận diện hình ảnh được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI. Tuy nhiên, tính năng này không được cung cấp tại Liên minh châu Âu và Trung Quốc.

Ở mảng thiết bị đeo, Apple ra mắt AirPods mới với giá từ 129 USD, lần đầu đưa tính năng khử tiếng ồn vào dòng tai nghe giá thấp. Hãng đồng thời giới thiệu Apple Watch Series 12 và Apple Watch Ultra 4, tập trung vào các tính năng theo dõi sức khỏe, đánh giá khả năng phục hồi, thể lực và cải thiện theo dõi nhịp tim.

Những sản phẩm mới cho thấy Apple đang mở rộng chiến lược từ nâng cấp iPhone truyền thống sang các thiết bị mới, AI và sức khỏe, trong khi iPhone màn hình gập được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới cho hãng.

Tuyên bố chung BRICS 2026 đề cao nỗ lực ngăn ngừa xung đột

Chiều 12/9, Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 đã khai mạc tại thủ đô New Delhi của Ấn Độ với sự tham dự của lãnh đạo các nước thành viên.

Phát biểu khai mạc, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Chủ tịch BRICS năm 2026, nhấn mạnh vai trò ngày càng lớn của BRICS trong thúc đẩy hợp tác giữa các nền kinh tế mới nổi và các nước đang phát triển, đóng góp vào tăng trưởng, ổn định và phát triển bền vững trên thế giới.

Với chủ đề “Xây dựng các nền tảng tự cường, đổi mới sáng tạo, hợp tác và phát triển bền vững”, hội nghị tập trung thảo luận về tình hình quốc tế và khu vực, tăng cường chủ nghĩa đa phương, cải cách hệ thống quản trị toàn cầu, thúc đẩy thương mại, đầu tư, tài chính, bảo đảm an ninh năng lượng và lương thực, cũng như phát triển khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tại hội nghị, Thủ tướng Narendra Modi thông báo các nhà lãnh đạo BRICS đã nhất trí thông qua Tuyên bố New Delhi 2026 mà không có ý kiến phản đối.

Tuyên bố chung nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường các nỗ lực ngăn ngừa xung đột, trong đó có giải quyết các nguyên nhân gốc rễ; đồng thời tái khẳng định cam kết của các nước BRICS đối với giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế thông qua đối thoại, tham vấn và ngoại giao.

Tuyên bố ủng hộ cách tiếp cận đa phương, tôn trọng quan điểm và lập trường của các quốc gia về các vấn đề toàn cầu quan trọng, đồng thời bày tỏ quan ngại về sự gia tăng các biện pháp thuế quan đơn phương và các biện pháp phi thuế quan làm méo mó thương mại, đi ngược các quy tắc của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).

Trước đó, tại phiên họp về quản trị toàn cầu, Thủ tướng Modi đề xuất các nước thành viên cùng đưa ra 10 sáng kiến cải cách quản trị toàn cầu, có thể phát triển thành Lộ trình cải cách BRICS tại hội nghị thượng đỉnh tiếp theo. Ông nhấn mạnh không thể tiếp tục trì hoãn cải cách Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ), đồng thời cho rằng tiến trình này cần gắn với các mốc thời gian và kết quả cụ thể.

Trong nhiệm kỳ Chủ tịch BRICS năm 2026, Ấn Độ xác định 4 trụ cột ưu tiên gồm xây dựng nền tảng tự cường, đổi mới sáng tạo, hợp tác và phát triển bền vững; thúc đẩy hợp tác về kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), y tế, nông nghiệp, năng lượng, khoáng sản thiết yếu và chuỗi cung ứng.

BRICS ra đời năm 2006 với 4 thành viên gồm Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc; Nam Phi gia nhập năm 2010. Những năm gần đây, BRICS mở rộng mạnh mẽ về thành viên và phạm vi hợp tác, qua đó gia tăng vai trò trong nền kinh tế và quản trị toàn cầu.