Nỗ lực giải quyết xung đột giữa con người và động vật hoang dã

Trong khi nhiều địa phương lựa chọn các biện pháp xua đuổi cứng rắn, thì Rooiels – một ngôi làng nhỏ nằm bên vịnh False Bay, cách thành phố Cape Town khoảng 80 km về phía Đông Nam – lại đang trở thành một trường hợp ngoại lệ đặc biệt khi người dân nỗ lực học cách chia sẻ không gian sống với loài khỉ đầu chó.

Theo phóng viên TTXVN tại Nam Phi, nằm rải rác từ vùng đồng bằng ven biển lên sườn núi Klein Hangklip, làng Rooiels thuộc Khu dự trữ sinh quyển Kogelberg – vùng lõi của Vương quốc hoa Cape nổi tiếng - sở hữu vẻ đẹp hoang sơ và yên bình. Những vách đá dựng đứng là nơi trú ẩn an toàn của đàn khỉ đầu chó Chacma (Papio ursinus) khỏi kẻ thù tự nhiên duy nhất của chúng tại đây là báo đốm.

Tuy nhiên, thảm thực vật thưa thớt trên núi cao không đủ thức ăn và nước uống, buộc đàn khỉ phải xuống các sườn núi thấp hơn – nơi ngôi làng phát triển – để tìm kiếm hoa, hạt, quả mọng vào mùa hè và ăn cỏ kikuyu trên các bãi cỏ vào mùa đông.

Bà Joselyn Mormile, nhà khoa học bảo tồn điều hành chương trình khỉ đầu chó của Thành phố Cape Town, người đã thực hiện nghiên cứu tiến sĩ tại địa bàn này, lý giải: "Một trong những vấn đề lớn nhất là chúng tôi chọn sống ở cùng một nơi mà loài khỉ đầu chó thường sinh sống, đó là những vùng đất thấp, những khu vực ven biển".

Sự xuất hiện thường ngày của động vật hoang dã trong khu dân cư ban đầu luôn gây ra những xung đột. Tại các thị trấn lân cận, chính quyền địa phương phải cử nhân viên dùng súng bắn sơn hoặc thổi kèn vuvuzela để xua đuổi chúng. Tuy nhiên, ở Rooiels, phần lớn cư dân phản đối việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế này đối với đàn khỉ. Chia sẻ về những ngày đầu đến ngôi làng này, bà Kay Leresche, một cư dân đã gắn bó với Rooiels hơn 25 năm, cho biết bà đã từng rất khó chịu vì đàn khỉ đầu chó kéo đến và khiến mọi thứ trong nhà bừa bộn dù không hỏng hóc gì. Tuy nhiên, giờ đây, bà chỉ đơn giản đưa trái cây cho những chú khỉ "ghé thăm" thì chúng sẽ tự rời đi. 

Sự "chung sống hòa bình" ở Rooiels không đến từ sự tự phát mà dựa trên một hệ thống nguyên tắc nghiêm ngặt do Nhóm công tác chung sống với khỉ đầu chó Rooiels soạn thảo. Tất cả cư dân được yêu cầu bảo vệ cửa sổ bằng các thiết bị giới hạn độ rộng khe hở dưới 7 cm, sử dụng thùng rác có khóa chuyên dụng và không đặt máng thức ăn cho chim để tránh thu hút khỉ đầu chó. Khi khỉ vào nhà, người dân được hướng dẫn giữ bình tĩnh, giơ tay lên, kiên quyết ra lệnh cho chúng rời đi, đồng thời cho phép chúng giữ lại thứ đang cầm trên tay và để lối thoát thông thoáng nhằm tránh làm chúng hoảng sợ.

Mặc dù mô hình tại Rooiels đạt được nhiều thành công, các chuyên gia bảo tồn nhìn nhận đây vẫn là một trường hợp ngoại lệ khó nhân rộng do đặc thù địa hình tách biệt của ngôi làng. Hơn nữa, lý tưởng về sự chung sống hòa bình đang phải đối mặt với những thách thức lớn từ tốc độ phát triển đô thị và sự xuất hiện của các hạ tầng giao thông hiện đại. Những mảnh đất trống tại Rooiels đang dần được bán để xây nhà mới, làm thu hẹp diện tích bụi rậm fynbos – nguồn thức ăn tự nhiên của đàn khỉ. Mặt khác, mối đe dọa lớn nhất đối với sự sinh tồn của đàn khỉ không nằm ở không gian nội làng, mà nằm ở tuyến đường cao tốc R44 chạy cắt ngang khu vực. Theo nghiên cứu, dù được hưởng lợi về mặt dinh dưỡng khi tiếp cận không gian đô thị, số lượng cá thể của đàn khỉ Rooiels vẫn duy trì ở mức nhỏ (trung bình khoảng 24 con) do tỷ lệ tử vong cao từ các vụ va chạm với phương tiện cơ giới trên đường R44 khi chúng băng qua đường hằng ngày để tìm nước uống hoặc tiếp cận các bãi rác tự phát của khách du lịch.

Khi ánh hoàng hôn buông xuống, sau một ngày lang thang qua các con phố, các nhà hàng và quán rượu được bảo vệ nghiêm ngặt bằng cổng và hàng rào điện của ngôi làng, đàn khỉ đầu chó lại bắt đầu hành trình di cư trở về nơi ngủ đêm. Những con khỉ mẹ cõng con, những con non bám đuôi nhau, cẩn trọng băng qua hai làn đường cao tốc R44 đầy xe lao vun vút. Chúng uống nước ở con sông Rooiels, rồi lầm lũi biến mất vào vùng cây bụi fynbos phía Đông, khép lại một ngày dài tìm kiếm sự cân bằng mong manh giữa thế giới tự nhiên và nền văn minh của con người.