Nhật hoàng Naruhito (trái) và Hoàng hậu Masako trong chuyến thăm Indonesia năm 2023. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN
Trong chuyến thăm kéo dài hai tuần tới Hà Lan và Bỉ, kết thúc vào ngày 26/6 tới, Nhật hoàng Naruhito và Hoàng hậu Masako đã gặp những người thừa kế ngai vàng của hai quốc gia châu Âu.
Điểm chung là cả hai đều là phụ nữ: Công chúa kế vị Catharina-Amalia của Hà Lan và Công chúa kế vị Elisabeth của Bỉ. Cả hai đều có quyền kế vị nhờ các cải cách luật pháp từ nhiều thập kỷ trước, cho phép con trưởng được thừa kế ngai vàng bất kể giới tính.
Tuy nhiên, tại Nhật Bản, thực tế hoàn toàn khác. Công chúa Aiko, con gái duy nhất 24 tuổi của Nhật hoàng Naruhito, dù rất được công chúng yêu mến, vẫn bị pháp luật cấm kế vị Ngai vàng Hoa Cúc.
Ngay cả bản sửa đổi sắp tới của Luật Hoàng gia năm 1947 cũng không mở ra cơ hội cho bà.
Chính phủ tìm cách cứu quy mô Hoàng gia, không động đến vấn đề nữ kế vị
Theo báo Straits Times, kế hoạch dự kiến được nội các của Thủ tướng Sanae Takaichi phê duyệt ngày 26/6 và thông qua trước khi Quốc hội bế mạc vào ngày 17/7.
Thay vì giải quyết câu hỏi ai được quyền kế vị ngai vàng, dự luật tập trung vào việc ngăn Hoàng gia tiếp tục thu hẹp về số lượng thành viên.
Bà Takaichi khẳng định dòng dõi Hoàng gia Nhật Bản đã được truyền qua huyết thống nam giới suốt 126 thế hệ - điều mà bà cho là độc nhất vô nhị trên thế giới và là nền tảng cho tính chính danh của Nhật hoàng.
Dù vậy, cuộc tranh luận đã trở nên nhạy cảm đến mức Nhật hoàng Naruhito hiếm khi đưa ra bình luận mang tính gián tiếp. Ông bày tỏ hy vọng các cuộc thảo luận về việc duy trì số lượng thành viên Hoàng gia sẽ nhận được sự thấu hiểu của người dân.
Hoàng gia Nhật ngày càng thu hẹp
Nhật Bản sở hữu nền quân chủ cha truyền con nối liên tục lâu đời nhất thế giới, với nguồn gốc huyền thoại được cho là bắt đầu từ năm 660 trước Công nguyên.
Trước đây, dòng nam được duy trì nhờ chế độ đa thê và thê thiếp, nhưng các hình thức này đã bị bãi bỏ từ thời Minh Trị.
Sau Thế chiến II, Hoàng gia tiếp tục bị thu hẹp khi 51 thành viên thuộc 11 nhánh phụ bị tước địa vị hoàng tộc nhằm giảm chi phí.
Hiện Hoàng gia chỉ còn 16 thành viên, trong đó có 5 công chúa chưa kết hôn và chỉ 3 nam giới đủ điều kiện kế vị là: Thái tử Akishino, em trai Nhật hoàng Naruhito; Hoàng tử Hisahito, con trai của Thái tử Akishino; Hoàng thân Hitachi, chú ruột của Nhật hoàng.
Giải pháp thỏa hiệp gây tranh cãi
Dự luật mới gồm hai nội dung chính: Thứ nhất, các nữ thành viên Hoàng gia sẽ được phép giữ tước vị sau khi kết hôn với thường dân. Hiện nay, họ phải từ bỏ địa vị hoàng tộc khi lập gia đình. Thứ hai, các hậu duệ nam chưa kết hôn từ 11 nhánh Hoàng tộc bị loại bỏ sau chiến tranh, nếu từ 15 tuổi trở lên, có thể được nhận trở lại vào Hoàng gia.
Tuy nhiên, giải pháp này để lại nhiều câu hỏi pháp lý.
Dự luật không làm rõ liệu chồng và con của các công chúa có được công nhận là thành viên Hoàng gia hay không. Những người bảo thủ lo ngại điều đó sẽ mở đường cho dòng kế vị theo mẹ, trong khi phe chỉ trích cho rằng việc một gia đình bị chia thành người hoàng tộc và không phải hoàng tộc là điều khó chấp nhận.
Ngoài ra, cũng chưa rõ liệu những người đàn ông được nhận trở lại Hoàng gia có thực sự muốn từ bỏ cuộc sống tự do của công dân bình thường để bước vào môi trường cung đình đầy ràng buộc hay không.
Công chúa Aiko tiếp tục bị loại khỏi danh sách kế vị
Theo các nhà sử học, kế hoạch mới phản ánh tư duy trọng nam vẫn còn ăn sâu trong chính trường Nhật Bản, ngay cả dưới thời nữ Thủ tướng đầu tiên.
Trong lịch sử Nhật Bản từng có tám nữ Thiên hoàng, nhưng chính phủ cho rằng họ chỉ là những người trị vì tạm thời và đều thuộc dòng nam truyền thống, không truyền ngôi cho con mình.
Vì vậy, dự luật mới không chỉ gác lại khả năng xuất hiện một nữ Thiên hoàng trong tương lai mà còn chính thức loại bỏ cơ hội kế vị của Công chúa Aiko.
Đây là bước ngoặt so với năm 2005, khi Nhật Bản từng tiến rất gần tới việc hợp pháp hóa nữ giới kế vị do Hoàng gia nhiều thập kỷ không có người thừa kế nam. Tuy nhiên, mọi thay đổi gần như chấm dứt sau khi Hoàng tử Hisahito chào đời vào năm 2006.
Các cuộc khảo sát công bố ngày 20-21/6 cho thấy người dân Nhật Bản chia rẽ sâu sắc về kế hoạch nhận con cháu nam từ các nhánh Hoàng gia cũ trở lại Hoàng thất. Trong khi đa số ủng hộ việc các công chúa được giữ tước vị sau khi kết hôn, mức ủng hộ đối với kế hoạch nhận người trở lại Hoàng gia chỉ dao động từ 28% đến 45%.
Nhiều học giả cảnh báo việc kiên quyết bảo vệ nguyên tắc kế vị chỉ dành cho nam giới có thể khiến chính thể quân chủ lâu đời nhất thế giới đối mặt nguy cơ suy yếu trong tương lai.