Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer. Ảnh: Reuters/TTXVN
Ông Greer chia sẻ với chương trình "Squawk Box" của đài CNBC khi được hỏi liệu có các mức thuế quan mới hay không rằng "chúng tôi kỳ vọng sẽ sớm thấy động thái cụ thể," trong bối cảnh tờ Financial Times hôm 21/7 đưa tin các khoản thuế bổ sung có thể được công bố ngay trong tuần này.
Ông nói chỉ một ngày sau khi chính quyền Mỹ áp thuế lên Canada rằng “hiện tại tôi chưa thể đưa ra mốc thời gian cụ thể. Tôi có trách nhiệm phải báo cáo với Quốc hội và các bên liên quan trước khi thực sự công bố những thông tin như vậy”.
Những phát biểu này củng cố nhận định của các chuyên gia thương mại rằng sau khi không thể duy trì cơ chế thuế quan “đối ứng” trên phạm vi toàn cầu, chính quyền Tổng thống Trump đang chuẩn bị tái lập chính sách thương mại cứng rắn bằng cách tận dụng các công cụ pháp lý còn lại trong tay, đồng thời chuyển sang sử dụng các cơ sở pháp lý mới để áp thuế với kỳ vọng có thể đứng vững trước các thách thức tại tòa án.
Các mức thuế sắp được ban hành, theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, đã nổi lên như một công cụ quan trọng trong chiến lược này và có thể sẽ bền vững hơn so với các mức thuế được áp dụng trong năm 2025 nhưng không vượt qua được các thách thức trong hệ thống pháp luật Mỹ.
Các mức thuế nhập khẩu tạm thời mà Tổng thống Trump áp đặt chỉ vài giờ sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ cơ chế thuế quan đối ứng toàn diện của ông vào tháng 2 sẽ hết hiệu lực vào ngày 24/7.
Hồi tháng 2, ông Trump đã áp mức thuế chung 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Các mức thuế theo Điều 122 sẽ hết hiệu lực vào lúc 0 giờ 01 phút sáng theo giờ miền Đông nước Mỹ (ET) ngày 24/7, trừ khi Quốc hội Mỹ có động thái can thiệp, điều hiện được cho là khó xảy ra.
Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Trump đã bắt đầu triển khai các biện pháp nhằm củng cố cơ chế thuế quan sau khi các mức thuế theo Điều 122 hết hiệu lực. Đầu tháng 6, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã đề xuất áp thêm các mức thuế lên tới 12,5% đối với hàng nhập khẩu từ 60 nền kinh tế. Các mức thuế mới theo Điều 301 sẽ được áp dụng nhằm đáp trả các cáo buộc liên quan đến tình trạng sử dụng lao động cưỡng bức.
Theo ông Greer, “Mỹ có các đạo luật cấm giao dịch hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Các nước khác thì phần lớn không có luật như vậy. Ngay cả những nước có luật cũng hầu như không thực thi.” Ông Greer cho biết các mức thuế được đề xuất theo Điều 301 sẽ bao phủ khoảng 99% tổng kim ngạch thương mại của Mỹ.
USTR đã phát tín hiệu về cách tiếp cận mới này khi công bố mở cuộc điều tra đối với 60 nền kinh tế vào giữa tháng 3, chỉ một ngày sau khi thông báo hàng loạt cuộc điều tra riêng biệt theo Điều 301 liên quan đến những lo ngại về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất.
Bất kỳ mức thuế bổ sung nào cũng sẽ được áp dụng bên cạnh các biện pháp thương mại gần đây khác, trong đó có việc áp thuế 25% đối với phần lớn hàng nhập khẩu từ Brazil. Mức thuế này cũng được ban hành theo Điều 301 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 22/7.
Ngày 20/7, Tổng thống Trump đã ký các tuyên bố áp mức thuế mới lên tới 50% đối với nhiều mặt hàng của Canada sau 30 ngày, với lý do Canada có các hành vi phân biệt đối xử trong thương mại đối với nhiều ngành công nghiệp của Mỹ.
Các mức thuế này – áp dụng đối với rượu vang và bia, gậy khúc côn cầu, xi măng, dây dắt chó cùng nhiều sản phẩm khác của Canada – được ban hành theo Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, một thẩm quyền pháp lý đã tồn tại gần một thế kỷ nhưng rất hiếm khi được sử dụng.
Canada, đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ sau Mexico, đã phản ứng tiêu cực trước quyết định này. Trong một tuyên bố ngày 20/7, Thủ tướng Canada Mark Carney cho rằng mức thuế 50% của Tổng thống Trump đã vi phạm trực tiếp Hiệp định thương mại Bắc Mỹ USMCA.
Là người từ lâu ủng hộ việc sử dụng thuế quan để tăng nguồn thu và bảo vệ lợi ích kinh tế của Mỹ, Tổng thống Trump trong năm ngoái đã triển khai hàng loạt mức thuế nhập khẩu, đẩy thuế suất của Mỹ lên mức cao nhất trong thời kỳ hiện đại và làm bùng phát các cuộc trả đũa thương mại qua lại với nhiều quốc gia, trong đó có Canada và Trung Quốc.
Đến ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ đã hủy bỏ hoàn toàn các mức thuế, cho rằng đạo luật mà ông Trump viện dẫn để áp thuế - Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) – trên thực tế không trao thẩm quyền cho Tổng thống thực hiện các biện pháp đó.
Phán quyết này được xem là một đòn giáng mạnh đối với chương trình nghị sự thương mại của ông Trump, bởi các mức thuế dựa trên IEEPA chiếm phần lớn nguồn thu thuế quan mà Mỹ thu được trong năm ngoái. Tuy nhiên, trong khi chỉ trích phán quyết của Tòa án Tối cao, Tổng thống Trump cũng cho rằng quyết định này vẫn để ngỏ khả năng ông có thể áp đặt các mức thuế bền vững hơn thông qua những cơ sở pháp lý đã được luật định.
Peter Harrell, học giả nghiên cứu tại Viện Luật Kinh tế Quốc tế thuộc Trường Luật Đại học Georgetown, nhận định trên LinkedIn rằng ông cho là chính quyền Trump sẽ sử dụng các quyền hạn về thương mại để cuối cùng khôi phục phần lớn các mức thuế từng được áp dụng theo IEEPA.
Theo CNBC, các chuyên gia thương mại nói rằng những mức thuế được áp dụng sau các cuộc điều tra về lao động cưỡng bức nhiều khả năng sẽ tồn tại trong thời gian dài nhờ có cơ sở pháp lý vững chắc hơn, đồng thời việc bãi bỏ chúng cũng sẽ kéo theo nhiều rủi ro về mặt chính trị.
Phó Chủ tịch phụ trách chính sách thương mại toàn cầu của Hội đồng Ngoại thương Quốc gia Mỹ Tiffany Smith nhận định việc một chính quyền Tổng thống trong tương lai hủy bỏ các mức thuế được thiết kế nhằm chống lao động cưỡng bức sẽ khó khăn hơn rất nhiều. “Tôi cho rằng cần phải dự đoán rằng các mức thuế theo Điều 301 sẽ có tính bền vững cao hơn nhiều”.
Theo Blake Harden, chuyên gia chính sách thương mại và Giám đốc điều hành của Washington Council Ernst & Young, chúng ta đang chứng kiến việc tái tạo lại cơ chế thuế quan toàn cầu, với Điều 301 được sử dụng như một cách để duy trì lâu dài chính sách đó. Về mặt chính trị, một khi các mức thuế này đã được áp dụng thì sẽ rất khó để đảo ngược.