Đại học Mỹ tại Beirut. Ảnh: NPR
Theo kênh CNN ngày 31/3, Bộ Khoa học Iran cho biết ít nhất 21 trường đại học đã bị thiệt hại trong các cuộc không kích từ khi chiến sự bắt đầu. Chính giới học giả cũng bị tấn công. Iran cho rằng mục đích của các cuộc tấn công này là làm suy yếu nền tảng khoa học và văn hóa của nước này.
Theo CNN, các video cho thấy nhiều tòa nhà bị hư hại tại Đại học Khoa học và Công nghệ Iran. Đây là cơ sở đào tạo kỹ thuật tại thủ đô Tehran mà từ lâu đã đào tạo các chuyên gia trong những lĩnh vực liên quan đến các ngành công nghiệp và quốc phòng của Iran. Trường này được thành lập năm 1929 và là cơ sở đầu tiên của Iran chuyên đào tạo kỹ sư.
Một video quay vào rạng sáng 28/3 cho thấy một trung tâm nghiên cứu tại Đại học Khoa học và Công nghệ Iran bị phá hủy thành đống đổ nát, kim loại cong vênh, gạch và mảnh vỡ rải khắp khu vực. Một tòa nhà gần đó dường như đang bốc cháy. Một video khác được đăng sau đó cho thấy các cột khói bốc lên từ đống đổ nát, cửa sổ của các tòa nhà lân cận bị vỡ vụn.
Đại học Khoa học và Công nghệ Iran cho biết các cuộc không kích của Mỹ - Israel đã gây thiệt hại nhưng không có thương vong. Trường này lên án vụ tấn công, gọi việc tấn công vào các cơ sở học thuật là vi phạm luật pháp quốc tế.
Bà Janina Dill, Giáo sư an ninh toàn cầu tại Đại học Oxford, bình luận: “Các trường đại học thường là cơ sở hạ tầng dân sự và tấn công trực tiếp vào đây có thể cấu thành tội ác chiến tranh trừ khi các cơ sở này được sử dụng cho mục đích quân sự”.
Bà nói: “Cất giữ vũ khí hoặc lên kế hoạch tấn công trong một tòa nhà đại học có thể khiến tòa nhà đó trở thành mục tiêu quân sự hợp pháp, nhưng nếu chỉ phục vụ hoạt động giáo dục hoặc nghiên cứu thì thường không đủ để biến tòa nhà đó thành mục tiêu quân sự”.
Quân đội Israel tuyên bố đã tấn công cơ sở hạ tầng quân sự tại một số trường đại học, bao gồm Đại học Imam Hossein có liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tại Tehran vào ngày 30/3, với cáo buộc các cơ sở này được sử dụng để phát triển vũ khí.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết các cuộc không kích của Israel đã khiến một số nhà khoa học hạt nhân Iran thiệt mạng, mô tả chiến dịch này là một phần của nỗ lực rộng hơn nhằm làm suy yếu chương trình hạt nhân của Iran.
Phó hiệu trưởng phụ trách nghiên cứu của Đại học Tehran, ông Manouchehr Moradi, cho rằng các cuộc không kích đã vượt ra ngoài mục tiêu quân sự. Ông phát biểu với hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran: “Các trường đại học là nơi tư duy và đối thoại, bất kỳ hành vi bạo lực hoặc đe dọa nào trong không gian này đều bị coi là tấn công vào nền tảng của tiến bộ quốc gia và phẩm giá con người”.
Ông kêu gọi cộng đồng học thuật quốc tế phản ứng, cho rằng họ có trách nhiệm bảo vệ tính độc lập học thuật.
Iran cảnh báo các cơ sở giáo dục liên kết với Mỹ
Các nhà phân tích cho rằng tấn công các trường đại học, cùng với cảnh báo trả đũa của Iran nhằm vào các cơ sở học thuật ở nước ngoài, cho thấy xung đột đang mở rộng và các mục tiêu của các bên có thể khác biệt.
Bà Dina Esfandiary, trưởng bộ phận Trung Đông tại Bloomberg Economics, bình luận: “Các cuộc không kích cho thấy mục tiêu của Israel không nhất thiết phù hợp với mục tiêu của Mỹ. Israel muốn gây gián đoạn, thay đổi chính phủ và gieo rắc hỗn loạn. Iran suy yếu sẽ ít đe dọa hơn đối với nước này”.
Bà Esfandiary cho rằng phản ứng của Iran cho đến nay đi theo một mô hình được tính toán. Bà nói: “Iran đã leo thang một cách cứng rắn nhưng từng bước. Họ phản ứng với mỗi đòn tấn công của Mỹ/Israel trên lãnh thổ mình bằng cách cảnh báo sẽ tấn công tương tự vào các quốc gia vùng Vịnh, nhưng vẫn cho Mỹ và Israel thời gian để lùi bước trước khi thực hiện lời cảnh báo”.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố họ sẽ tấn công các trường đại học có liên kết với Mỹ và Israel ở Trung Đông để đáp trả các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở học thuật của Iran.
Mối đe dọa này đã được các trường đại học liên quan xem xét nghiêm túc. Ngày 29/3, Đại học Mỹ tại Beirut thông báo rằng trường sẽ chuyển hoàn toàn sang học từ xa trong hai ngày để đề phòng, trong khi Đại học Mỹ Liban cũng thông báo chuyển sang học trực tuyến để phòng ngừa trước các mối đe dọa rộng khắp đối với các cơ sở giáo dục trong khu vực.
Nhiều trường đại học đã chuyển sang học trực tuyến khi chiến sự bắt đầu hơn một tháng trước.
Bộ Giáo dục Qatar yêu cầu tất cả các trường học và đại học chuyển sang học từ xa vào ngày 28/2, ngày đầu tiên của xung đột. Các cơ sở liên kết với Mỹ tại nước này, bao gồm những cơ sở liên kết với Đại học Georgetown, Đại học Texas A&M và Trường Nghệ thuật thuộc Đại học Virginia Commonwealth, vẫn chỉ học trực tuyến.
Trong một email gửi sinh viên vào ngày 29/3, Hiệu trưởng Đại học Northwestern tại Qatar viết: “Trước những diễn biến gần đây và để phòng ngừa, chúng tôi sẽ tạm thời đóng cửa tòa nhà NU-Q cho đến khi có thông báo mới”.
Các cơ sở liên kết với Mỹ tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Kuwait cũng đã áp dụng các biện pháp tương tự.
Tại Iran, học kỳ mới sẽ bắt đầu vào đầu tháng 4, nhưng tất cả các lớp học sẽ được tổ chức trực tuyến cho đến khi có thông báo mới.