Một trạm xăng dầu của Petronas tại Kuala Lumpur. Ảnh: Bình Thanh - PV TTXVN tại Malaysia
Kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát, hóa đơn nhập khẩu dầu của nhiều nền kinh tế châu Á đã tăng mạnh. Giá dầu thô thế giới từ mức khoảng 72 USD/thùng đã leo lên gần 100 USD/thùng, tạo áp lực lớn lên các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng.
Theo tờ The Straits Times, Ấn Độ đang tăng tốc chiến lược nhiên liệu sinh học. Quốc gia Nam Á này hiện đã bán xăng pha 20% ethanol trên toàn quốc. New Delhi tiếp tục công bố các tiêu chuẩn kỹ thuật mới cho những loại nhiên liệu có tỷ lệ ethanol cao hơn, bao gồm xăng E30, đánh dấu bước tiến đáng kể trong quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu thay thế.
Không dừng lại ở đó, Ấn Độ còn dự kiến hợp pháp hóa các loại nhiên liệu pha ethanol tới 85% và hướng tới việc vận hành phương tiện bằng ethanol nguyên chất trong những năm tới, theo đề xuất được công bố hồi tháng 4.
Tại Đông Nam Á, Indonesia - quốc gia sản xuất và xuất khẩu dầu cọ lớn nhất thế giới - cũng vừa thông báo sẽ nâng tỷ lệ dầu cọ pha trong nhiên liệu diesel sinh học lên 50% (B50) từ ngày 1/7.
Dù có một phần năng lực lọc dầu nội địa, Indonesia vẫn phải nhập khẩu diesel để đáp ứng nhu cầu trong nước. Chính phủ nước này kỳ vọng việc nâng cấp chương trình diesel sinh học sẽ giúp chấm dứt hoàn toàn nhập khẩu diesel bằng cách thay thế bằng nhiên liệu sinh học sản xuất nội địa.
Malaysia cũng đang đi theo hướng tương tự. Từ ngày 1/6, Kuala Lumpur sẽ nâng tỷ lệ pha dầu cọ trong diesel sinh học lên 15%, thay cho mức 10% hiện nay. Nước này đồng thời đặt mục tiêu đạt chuẩn B50 trong vòng hai đến ba năm tới.
Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch sang nhiên liệu sinh học cũng kéo theo nhiều rủi ro mới. Việc chuyển đổi cây trồng phục vụ sản xuất nhiên liệu có thể khiến nguồn cung lương thực bị thu hẹp, đẩy giá thực phẩm tăng cao. Ngoài ra, sản xuất nhiên liệu sinh học đòi hỏi lượng lớn đất đai và nước, đồng thời có nguy cơ làm gia tăng phát thải khí nhà kính thông qua nạn phá rừng.
Một báo cáo công bố hồi tháng 5 do Quỹ Rừng mưa nhiệt đới Na Uy (RFN) đặt hàng nghiên cứu ước tính thế giới sẽ cần thêm khoảng 52 triệu ha đất nông nghiệp - tương đương diện tích Thái Lan - để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu sinh học toàn cầu vào năm 2030.
Tại Ấn Độ, những hệ lụy đã bắt đầu xuất hiện rõ nét. Ngày 13/5, quốc gia sản xuất và xuất khẩu đường lớn thứ hai thế giới quyết định cấm hầu hết hoạt động xuất khẩu đường đến hết ngày 30/9, động thái khiến giá đường thế giới tăng mạnh.
Nguyên nhân chính được cho là lo ngại sản lượng mía trong nước giảm vì lượng mưa gió mùa thấp hơn bình thường, có thể dẫn tới thiếu hụt nguồn cung và đẩy giá đường nội địa tăng cao.
Tuy nhiên, một yếu tố khác cũng đang tác động mạnh đến quyết định này rằng Ấn Độ ngày càng chuyển nhiều nước mía và mật rỉ sang sản xuất ethanol. Nếu tiếp tục cho phép xuất khẩu đường tự do, nguồn nguyên liệu phục vụ tham vọng mở rộng nhiên liệu sinh học của nước này sẽ bị thu hẹp.
Indonesia cũng có động thái tương tự. Sau khi công bố mở rộng chương trình diesel sinh học, Jakarta tiếp tục quyết định tập trung hóa hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chiến lược, bao gồm dầu cọ, thông qua cơ quan nhà nước.
Trên thực tế, Indonesia từng nhiều lần hạn chế xuất khẩu dầu cọ nhằm ưu tiên tiêu thụ nội địa và bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất diesel sinh học.
Theo Hiệp hội Dầu cọ Indonesia (GAPKI), sản lượng dầu cọ của nước này gần như tăng trưởng chậm trong khi nhu cầu nội địa lại bùng nổ vì các chương trình diesel sinh học liên tiếp được triển khai.
Dữ liệu từ GAPKI cho thấy sản lượng dầu cọ quốc gia chỉ tăng khoảng 10%, từ 51,3 triệu tấn năm 2021 lên 56,5 triệu tấn vào năm 2025. Trong khi đó, nhu cầu nội địa tăng hơn 30%, từ 18,42 triệu tấn lên 24,16 triệu tấn cùng kỳ, chủ yếu do nhu cầu pha trộn diesel sinh học.
Phần còn lại của sản lượng được dành cho xuất khẩu, vốn cũng tăng 9,5% lên 32,34 triệu tấn trong năm 2025. Tuy nhiên, Chủ tịch GAPKI Eddy Martono cảnh báo Indonesia có thể không đủ khả năng đáp ứng nếu nhu cầu nhập khẩu dầu cọ toàn cầu tiếp tục tăng mạnh.
Ông Eddy cho biết Indonesia buộc phải tăng sản lượng dầu cọ trong thời gian tới. Theo ông, giải pháp trọng tâm là tái canh những diện tích cây cọ già cỗi, năng suất thấp bằng các giống mới có hiệu suất cao hơn.
Những kế hoạch hạn chế xuất khẩu dầu cọ của Indonesia hiện đã khiến nhiều quốc gia nhập khẩu lo ngại, đặc biệt là Ấn Độ - nước nhập khẩu dầu cọ lớn nhất thế giới - do chi phí nhập khẩu dầu ăn có thể tiếp tục leo thang.
Theo dự báo, nhu cầu dầu cọ phục vụ pha trộn diesel sinh học của Indonesia đã đạt 12,7 triệu tấn trong năm 2025 và việc chuyển sang chuẩn B50 có thể làm phát sinh thêm 3 - 3,5 triệu tấn nhu cầu dầu cọ mỗi năm.