Khu định cư Givat Zeev của Israel (phía sau) và những ngôi làng của Palestine (phía trước) gần thành phố Ramallah, Bờ Tây, ngày 8/9/2023. Ảnh: AFP/TTXVN
Trong tuyên bố đưa ra ngày 9/2, Nhà Trắng khẳng định Tổng thống Donald Trump không ủng hộ Israel sáp nhập Bờ Tây, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì ổn định tại khu vực này. Một quan chức Nhà Trắng nhấn mạnh: "Bờ Tây ổn định sẽ giúp bảo đảm an ninh cho Israel và phù hợp với mục tiêu của chính quyền chúng tôi trong việc thúc đẩy hòa bình tại khu vực".
Tuy nhiên, tuyên bố của Mỹ không trực tiếp lên án hay đề cập chi tiết đến các biện pháp cụ thể mà Israel vừa phê duyệt, dù nhiều ý kiến cho rằng những bước đi này có nguy cơ vi phạm các Thỏa thuận Oslo – vốn quy định rõ phạm vi quyền hạn của Chính quyền Palestine (PA) tại Bờ Tây.
Theo thông báo của Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz, các quyết định mới cho phép công dân Do Thái Israel mua đất trực tiếp tại Bờ Tây, thay vì phải thông qua các công ty trung gian như trước đây. Đồng thời, quyền cấp phép xây dựng cho các khu định cư Do Thái tại thành phố Hebron – đô thị lớn nhất Bờ Tây – sẽ được chuyển từ Chính quyền Palestine sang phía Israel.
Ngoài ra, Israel cũng tăng cường quyền kiểm soát đối với hai địa điểm tôn giáo nhạy cảm ở phía Nam Bờ Tây: Lăng mộ Rachel gần Bethlehem và Khu mộ các Tổ phụ (Cave of the Patriarchs) tại Hebron – nơi linh thiêng đối với cả người Do Thái, Hồi giáo và Kitô giáo.
Những thay đổi này không được đưa ra thảo luận tại nội các đầy đủ, mà chỉ được thông qua tại nội các an ninh – một cơ quan mà phần lớn thành viên từ lâu đã công khai ủng hộ việc áp dụng chủ quyền Israel tại Bờ Tây. Điều này khiến việc đảo ngược các quyết định trên trở nên đặc biệt phức tạp về mặt pháp lý.
Đáng chú ý, Nhà Trắng không cho biết liệu Washington đã trực tiếp bày tỏ quan ngại với chính phủ Thủ tướng Benjamin Netanyahu hay chưa. Trong quá khứ, Mỹ từng nhiều lần đưa ra các tuyên bố tương tự, kêu gọi “ổn định” tại Bờ Tây mỗi khi Israel thông qua các kế hoạch mở rộng khu định cư gây tranh cãi.
Sau khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Trump từng úp mở khả năng ủng hộ việc Israel sáp nhập Bờ Tây. Tuy nhiên, trước làn sóng phản đối mạnh mẽ từ các đồng minh Arab của Mỹ – những nước cảnh báo rằng động thái này sẽ xóa bỏ mọi cơ hội cho giải pháp hai nhà nước và làm suy yếu hợp tác khu vực hậu xung đột Gaza, ông Trump đã tuyên bố vào tháng 9/2025 rằng ông sẽ không “cho phép” Israel tiến hành sáp nhập.
Bất chấp điều đó, Quốc hội Israel (Knesset) vào tháng 10/2025 vẫn thông qua hai nghị quyết mang tính tượng trưng ủng hộ sáp nhập, khiến chính quyền Mỹ, đặc biệt là Phó Tổng thống JD Vance khi đó đang thăm Israel, tỏ ra giận dữ.
Các tổ chức giám sát quốc tế và trong nước Israel cho rằng chính quyền Israel đang từng bước tiến hành “sáp nhập trên thực tế”, thông qua việc mở rộng quyền quản lý hành chính, pháp lý và an ninh tại Bờ Tây, dù chưa có tuyên bố sáp nhập chính thức.
Trong chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Netanyahu hồi cuối tháng 1 năm ngoái, các trợ lý của Tổng thống Trump đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về tình hình Bờ Tây, đặc biệt là tình trạng bạo lực của người định cư Do Thái, việc mở rộng khu định cư không kiểm soát và quyết định của Israel giữ lại hàng tỷ USD tiền thuế của Chính quyền Palestine. Theo một quan chức Mỹ, những biện pháp này đang đẩy chính quyền ở Ramallah tới bờ vực sụp đổ.
Ông Trump khi đó công khai thừa nhận có bất đồng với ông Netanyahu về vấn đề Bờ Tây, nhưng từ chối đi sâu chi tiết, chỉ nói rằng ông tin Thủ tướng Israel cuối cùng sẽ “làm điều đúng đắn”.
Hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ gặp lại nhau trong tuần này, với trọng tâm là Iran. Tuy nhiên, Gaza và Bờ Tây nhiều khả năng vẫn sẽ là những chủ đề không thể tránh khỏi, trong bối cảnh Washington lo ngại căng thẳng tại Bờ Tây có thể phá vỡ nỗ lực ổn định Dải Gaza của Mỹ.
Trái ngược với phản ứng thận trọng của Washington, cộng đồng quốc tế đã nhanh chóng và mạnh mẽ lên án các quyết định của Israel. Nhiều quốc gia Arab và Hồi giáo – bao gồm cả đồng minh lẫn đối thủ của Mỹ – gọi đây là hành động phi pháp và là “sự leo thang nguy hiểm”. Liên minh châu Âu tuyên bố các biện pháp này là “một bước đi sai hướng”, trong khi LHQ bày tỏ quan ngại sâu sắc về nguy cơ làm xói mòn giải pháp hai nhà nước.
Chính quyền Palestine tuyên bố các quyết định của Israel là “vô hiệu và không có giá trị pháp lý”, đồng thời kêu gọi LHQ và Mỹ can thiệp để ngăn chặn việc thực thi. Tổng thống Mahmoud Abbas cảnh báo về “những nguy cơ nghiêm trọng” đối với các thánh địa Hồi giáo và Kitô giáo, đặc biệt là tại Hebron.
Trong khi đó, Hamas kêu gọi “leo thang xung đột bằng mọi biện pháp” và thúc giục người Palestine phát động một “cuộc nổi dậy” trên khắp Bờ Tây và Đông Jerusalem, đồng thời yêu cầu các quốc gia Arab và Hồi giáo cắt đứt quan hệ với Israel.
Tại Israel, Hội đồng Yesha – tổ chức đại diện cho các chính quyền khu định cư Do Thái tại Bờ Tây – lại ca ngợi các quyết định này là “một trong những bước đi quan trọng nhất” kể từ khi Israel kiểm soát khu vực năm 1967, cho rằng đây là hành động “củng cố chủ quyền Israel trên thực tế”.
Ngược lại, các tổ chức hòa bình như Peace Now chỉ trích chính phủ của ông Netanyahu đã “phá bỏ các thỏa thuận đã ký”, làm suy yếu Chính quyền Palestine và đẩy Israel vào con đường sáp nhập trên thực tế, đi ngược lại lợi ích lâu dài của chính nước này cũng như lập trường chính thức của Mỹ.
Tổ chức Emek Shaveh, chuyên bảo vệ các di sản khảo cổ tại Bờ Tây, cũng chỉ trích các quyết định mới, cho rằng chúng chấm dứt mọi “vỏ bọc” về việc Chính phủ Israel quan tâm thực chất tới việc bảo tồn các địa điểm lịch sử chung của nhiều cộng đồng và tôn giáo.