Hình ảnh Vịnh Persian. Ảnh: IRNA/TTXVN
Trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X ngày 7/9, ông Mohsen Rezaee, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết Washington đã nhận được “cảnh báo rõ ràng” từ các tên lửa mới của Iran. Ông nêu rõ Iran sẽ đáp trả cuộc chiến kinh tế bằng cách thiết lập vùng loại trừ hàng hải trải rộng từ Vịnh Persian đến khu vực bị phong tỏa, đồng thời điều chỉnh căn bản phương án tác chiến nhằm vào các tàu chiến và căn cứ của Mỹ.
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran và Mỹ tiếp tục gia tăng, đồng thời hoạt động vận tải hàng hóa qua eo biển Hormuz có dấu hiệu chững lại. Đây là một trong những tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới, kết nối Vịnh Persian với Vịnh Oman và Biển Arập.
Theo dữ liệu của công ty phân tích hàng hóa Kpler được công bố ngày 8/9, chỉ có 7 tàu chở hàng hóa đi qua eo biển Hormuz trong ngày 7/9, giảm so với 8 tàu của ngày trước đó. Số liệu này không bao gồm những tàu có thể đã tắt hệ thống phát tín hiệu nhận dạng, do đó hoạt động thực tế có thể cao hơn.
Trước đó, Iran cảnh báo cơ sở hạ tầng năng lượng trên khắp Vịnh Persian, bao gồm các lợi ích dầu khí của Mỹ, có thể trở thành mục tiêu nếu Washington tiến hành các cuộc tấn công mới nhằm vào Tehran. Những cảnh báo này đang làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Goldman Sachs đã nâng dự báo giá dầu Brent và WTI cho tháng 12/2026 cũng như năm 2027, với nhận định các hoạt động vận tải tại Trung Đông có thể tiếp tục bị gián đoạn sang năm tới.
Trong khi lưu lượng qua Hormuz giảm, hoạt động hàng hải tại eo biển Bab el-Mandeb, một tuyến vận tải hàng hóa quan trọng khác ở khu vực, lại tăng lên. Dữ liệu Kpler cho thấy 29 tàu chở hàng hóa đi qua Bab el-Mandeb trong ngày 7/9, tăng mạnh so với 17 tàu một ngày trước đó.
Diễn biến tại hai eo biển cho thấy các hãng vận tải đang phải điều chỉnh hoạt động trong bối cảnh rủi ro an ninh hàng hải tại Trung Đông gia tăng. Hormuz đặc biệt nhạy cảm bởi đây là tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược, và bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể tác động đến giá dầu, chi phí vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Iraq Fuad Hussein và Tổng Thư ký Liên đoàn Arập Nabil Fahmy đã thảo luận về căng thẳng an ninh khu vực và tác động kinh tế đối với các nước Arập do hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Hai bên nhấn mạnh cần thúc đẩy đối thoại và ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng giữa Tehran và Washington, đồng thời khẳng định Liên đoàn Arập sẵn sàng hỗ trợ các nỗ lực này.
Theo truyền thông Mỹ ngày 8/9, Washington đang cân nhắc thu hẹp lực lượng và số cơ sở quân sự thường trực tại Trung Đông sau khi xung đột với Iran kết thúc, đồng thời xem xét thay đổi cách bố trí lực lượng nhằm giảm nguy cơ từ các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái.
Các cuộc thảo luận đang diễn ra trong giới chức quân sự và tình báo Mỹ về khả năng giảm số quân nhân và cơ sở thường trực tại khu vực nếu chính quyền Tổng thống Donald Trump đạt được một thỏa thuận chấm dứt xung đột với Iran. Tuy nhiên, đây mới là các cuộc trao đổi không chính thức và Lầu Năm Góc chưa tiến hành một cuộc rà soát chính thức về bố trí lực lượng.
Hiện Mỹ duy trì khoảng 50.000 binh sĩ tại Trung Đông cùng một lượng lớn khí tài, trong đó có hai tàu sân bay và hơn 10 tàu khu trục trang bị tên lửa dẫn đường. Quân đội Mỹ được cho là đã xây dựng một số phương án điều chỉnh cơ cấu lực lượng tại khu vực, có thể bắt đầu từ năm 2027. Một trong những hướng được thảo luận là giảm quân tại một số quốc gia Vùng Vịnh và chuyển thêm trách nhiệm phòng thủ cho các đối tác khu vực. Mỹ cũng có thể không xây dựng lại một số cơ sở bị hư hại nặng trong các cuộc tấn công của Iran, đặc biệt nếu chi phí phục hồi quá lớn.
Giới chuyên gia nhận định xung đột với Iran đã làm nổi rõ điểm yếu của mạng lưới căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông. Nhiều cơ sở tại Bahrain, Qatar, Saudi Arabia và Kuwait đã trở thành mục tiêu của tên lửa và thiết bị bay không người lái Iran. Theo CNN, một cơ sở của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) tại Riyadh đã bị phá hủy trên thực tế, trong khi một số căn cứ quân sự khác chịu thiệt hại đáng kể.
Trước nguy cơ này, Lầu Năm Góc đang nghiên cứu tăng khả năng bảo vệ những lực lượng dự kiến tiếp tục ở lại Trung Đông, trong đó có khả năng đưa một số cơ sở xuống dưới mặt đất để giảm mức độ dễ tổn thương trước tên lửa và thiết bị bay không người lái.
Giới chức Mỹ cũng đang xem xét mô hình triển khai linh hoạt hơn đối với một số hoạt động tình báo và lực lượng đặc nhiệm. Theo đó, thay vì duy trì thường xuyên nhân lực và trang thiết bị tại các căn cứ trong khu vực, lực lượng có thể được điều động từ Mỹ tới Trung Đông cho từng nhiệm vụ cụ thể rồi trở về nước.
Nếu được thực hiện, những điều chỉnh này có thể đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong mô hình hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông được hình thành sau các vụ tấn công ngày 11/9/2001. Thay vì duy trì mạng lưới lớn các căn cứ và lực lượng thường trực, Washington có thể chuyển sang mô hình gọn hơn, linh hoạt hơn và dựa nhiều hơn vào các đối tác khu vực.