Iran đối mặt tình trạng thiếu thuốc ngày càng nghiêm trọng do lệnh trừng phạt của Mỹ

Bà Farah, 59 tuổi, sống tại thủ đô Tehran của Iran, từng sử dụng một loại thuốc do Thụy Sĩ sản xuất để điều trị bệnh tự miễn. Giờ đây, bà phải chuyển sang dùng loại do Iran sản xuất, nhưng lo ngại ngay cả loại thuốc này cũng có thể sớm khan hiếm.

“Tôi đã chuyển sang thuốc sản xuất trong nước vì giá cả và khả năng tiếp cận. Sau này có thể không tìm được thuốc nhập khẩu, trong khi cũng không thể liên tục đổi thuốc vì chất lượng và hiệu quả không giống nhau”, bà Farah nói.

Giờ đây, bà lại phải đối mặt với nguy cơ loại thuốc sản xuất trong nước mà mình đang sử dụng cũng trở nên khó tìm.

Truyền thông Iran đưa tin tình trạng thiếu thuốc điều trị ung thư và nhiều bệnh nghiêm trọng khác đang ngày càng rõ rệt, trong bối cảnh ngành dược phẩm nước này chịu sức ép lớn. Các biện pháp trừng phạt của Mỹ, cùng những hạn chế đối với hoạt động vận tải và thương mại, đang làm gia tăng khó khăn trong việc bảo đảm nguồn cung thuốc.

Theo ông Hadi Ahmadi, người phát ngôn Hiệp hội Dược sĩ Iran, nước này hiện thiếu khoảng 800 loại thuốc, trong đó có 90 loại được xếp vào nhóm thuốc thiết yếu, có vai trò quan trọng đối với việc duy trì sự sống. Trao đổi với truyền thông trong nước tuần trước, ông cho biết khoảng 400 loại trong số này được sản xuất tại Iran.

Không chỉ rơi vào tình trạng khan hiếm, giá thuốc cũng tăng mạnh. Hãng thông tấn nhà nước Mehr đưa tin tuần trước, giá gabapentin, thuốc được sử dụng để điều trị động kinh và đau thần kinh, đã tăng 220% trong một năm qua. Giá acetaminophen, thuốc giảm đau và hạ sốt, cũng tăng 375%; amoxicillin, thuốc kháng sinh, tăng 285%; trong khi fluoxetine, thuốc chống trầm cảm, tăng 100%. Insulin, loại thuốc thiết yếu đối với người mắc bệnh tiểu đường, hiện có giá cao gấp tới 6 lần so với một năm trước.

Đà tăng giá thuốc diễn ra trong bối cảnh lạm phát tại Iran tiếp tục gia tăng. Nước này đang có một trong những mức lạm phát cao nhất thế giới. Tính đến tháng 8, giá các mặt hàng lương thực thiết yếu đã tăng hơn 123% so với cùng kỳ năm trước, trong khi một số mặt hàng chủ lực như dầu ăn có giá tăng hơn 3 lần.

Trong nhiều năm, Iran vẫn theo đuổi mục tiêu tự chủ về thuốc, tương tự một số lĩnh vực công nghiệp khác, bằng cách phát triển năng lực sản xuất trong nước đối với nguyên liệu dược phẩm, thiết bị và thuốc thành phẩm. Tuy nhiên, ngành dược nước này vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu một số nguyên liệu quan trọng, thiết bị chuyên dụng và các loại thuốc đặc trị.

Các biện pháp trừng phạt theo chính sách “gây sức ép tối đa” mà Washington duy trì trong nhiều năm đã gây khó khăn cho các mạng lưới tài chính và logistics phục vụ nhập khẩu thuốc, thiết bị y tế. Hệ quả là chi phí nhập khẩu tăng đáng kể, dù các mặt hàng y tế vẫn được áp dụng một số cơ chế miễn trừ nhân đạo.

Tình trạng thiếu thuốc trở nên nghiêm trọng hơn sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát hồi tháng 2, khiến khoảng 44 công ty dược phẩm và thiết bị y tế bị hư hại hoặc phá hủy. Theo các quan chức Iran, khoảng 50 lao động trong ngành cũng thiệt mạng hoặc bị thương.

Một trong những doanh nghiệp dược phẩm lớn bị ảnh hưởng là Tofigh Daru, thuộc sở hữu của quỹ hưu trí lớn nhất Iran.

Bà Maryam Farahani, Giám đốc kinh doanh của Tofigh Daru, nói rằng các cuộc không kích của Israel đã gây thiệt hại cho toàn bộ các dây chuyền nghiên cứu và sản xuất của công ty, trong đó có những dây chuyền sản xuất hoạt chất peptide, hoạt chất gây nghiện và thuốc điều trị ung thư.

“Đối tượng sử dụng sản phẩm của chúng tôi chủ yếu là bệnh nhân ung thư và những người mắc bệnh mạn tính. Một số loại thuốc trước đây do chúng tôi sản xuất là những sản phẩm độc quyền”, bà Farahani nói.

Theo bà Farahani, công ty sau đó đã thuê một dây chuyền sản xuất thay thế để duy trì hoạt động, trong bối cảnh các biện pháp hạn chế hàng hải và trừng phạt của Mỹ làm chi phí nhập khẩu tăng cao, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz cũng như các tuyến hàng không, đường sắt và đường bộ.

Các cơ sở dữ liệu, máy chủ và nhiều thiết bị chuyên dụng được Tofigh Daru đầu tư trong 26 năm hoạt động cũng bị phá hủy. Bà Farahani ước tính việc khôi phục một phần hoạt động sẽ cần ít nhất 2 năm và khoản kinh phí lên tới hàng chục triệu USD.

Trong thời gian đó, các nhà nghiên cứu của công ty đang nỗ lực duy trì nguồn tri thức và kinh nghiệm chuyên môn tích lũy qua nhiều năm nhưng đã bị thất thoát sau khi dữ liệu bị phá hủy.

Quân đội Israel cuối tháng 3 cho biết Tofigh Daru bị nhắm mục tiêu vì được cho là một trong những nhà cung cấp fentanyl chủ yếu cho SPND, cơ quan nghiên cứu thuộc Bộ Quốc phòng Iran. Israel cáo buộc SPND sử dụng loại thuốc này trong nghiên cứu vũ khí hóa học.

Tofigh Daru đã bác bỏ cáo buộc trên, cho biết công ty chỉ sản xuất fentanyl dưới dạng muối citrate với số lượng nhỏ, phục vụ các mục đích y tế được cấp phép, chẳng hạn gây mê trong phẫu thuật.

Bà Farahani cũng cho biết Tofigh Daru sản xuất glatiramer acetate, một loại thuốc tiêm dùng để điều trị các dạng đa xơ cứng tái phát. Phiên bản gốc của loại thuốc này, Copaxone, do công ty dược phẩm Israel Teva phát triển và tiếp thị, từng giữ vị trí chủ đạo trên thị trường toàn cầu trước khi các phiên bản tương đương được phát triển tại nhiều nơi khác.

“Thật đáng tiếc khi nhiều địa điểm bị ảnh hưởng trên khắp Iran lại là các cơ sở nghiên cứu, trong khi đây là những nơi góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển của một quốc gia”, bà Farahani nói.

Trong bối cảnh điều kiện hoạt động ngày càng khó khăn, giới chức Iran vẫn tìm cách thể hiện khả năng chống chịu của ngành dược phẩm, cho rằng lĩnh vực này, cũng như nhiều ngành khác của nền kinh tế, vẫn đang duy trì hoạt động trước sức ép.

“Từ lâu, đối phương đã xác định thuốc là một trong những lĩnh vực nhạy cảm của đất nước và đang tìm cách tạo hình ảnh bất lợi về tình hình Iran thông qua các nội dung trên báo chí và mạng xã hội”, ông Mahdi Pirsalehi, Giám đốc Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Iran, phát biểu ngày 8/9 tại lễ khai mạc một triển lãm dược phẩm kéo dài 3 ngày ở Iran Mall, trung tâm thương mại lớn tại Tehran.

Ông cho biết Iran đang đối mặt với tình trạng thiếu thuốc ít hơn so với năm ngoái, song không đưa ra số liệu để chứng minh nhận định này.

Ông Pirsalehi cũng nói rằng 2 công ty dược phẩm lớn từng bị Mỹ và Israel tấn công, trong đó có Tofigh Daru, vẫn tham gia Pharmex - triển lãm kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B). Sự kiện chủ yếu quy tụ các doanh nghiệp Iran, bên cạnh đại diện của một số doanh nghiệp Trung Quốc và đối tác nước ngoài khác.

Các bác sĩ tại Tehran lo ngại tình trạng thiếu thuốc, trong đó có vaccine, đang đặt ra những thách thức đáng kể đối với sức khỏe cộng đồng.

Một bác sĩ giấu tên chuyên khoa tiêu hóa đồng thời là giảng viên đại học tại Tehran, cho rằng mức tăng giá thuốc gần đây, kể cả thuốc tương đương được sản xuất trong nước, là đáng báo động. Theo bà, chi phí thuốc đã trở thành rào cản vượt quá khả năng chi trả của nhiều người Iran dễ bị tổn thương.

Bác sĩ này cho rằng việc chính phủ từng bước thu hẹp nguồn ngoại tệ ưu đãi dành cho nhập khẩu thuốc, cùng khoản nợ chưa thanh toán rất lớn mà các công ty bảo hiểm đang nợ các nhà thuốc, cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình hình. Theo truyền thông Iran, khoản nợ này vào khoảng 8 triệu tỷ rial, tương đương 3,56 tỷ USD.

“Thông tin cho rằng việc nhập khẩu vaccine phòng virus rota đã bị đình chỉ do các hạn chế đối với vận tải biển, trong khi vaccine cúm có thể sớm đối mặt với tình trạng tương tự, là mối đe dọa nghiêm trọng đối với nỗ lực phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm có thể kiểm soát bằng vaccine trên toàn quốc”, bác sĩ này nói.

Bà cũng cảnh báo những tác động ngày càng lớn đối với các nhóm dễ bị tổn thương.

“Lạm phát tăng mạnh, nghèo đói và khả năng tiếp cận không đầy đủ với các nhóm thực phẩm thiết yếu ở những đối tượng dễ bị tổn thương, trong đó có trẻ sơ sinh, trẻ em và phụ nữ mang thai, là những dấu hiệu cho thấy tình trạng suy dinh dưỡng đang có nguy cơ gia tăng và lan rộng”, bà nói.

Theo bác sĩ này, điều đó có thể làm tăng nguy cơ mắc cả các bệnh truyền nhiễm và không lây nhiễm, tạo thành một vòng luẩn quẩn khi suy dinh dưỡng xuất hiện, tiếp tục kéo dài và ngày càng nghiêm trọng hơn.