Iran đã tích lũy 11 tấn uranium làm giàu như thế nào?

Theo báo New York Times, kể từ 8 năm trước, khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân với Tehran, Iran đã tích lũy 22.000 pound (tương đương 11 tấn) uranium làm giàu. Tuy nhiên, số phận của kho dự trữ này vẫn là một bí ẩn, hai tháng sau khi Mỹ bắt đầu một cuộc chiến nhằm ngăn Iran chế tạo bom nguyên tử.

Uranium có thể thắp sáng các thành phố hoặc phá hủy chúng. Ở nồng độ thấp, nó dùng để vận hành các lò phản ứng hạt nhân. Ở nồng độ cao hơn, thông qua quá trình gọi là làm giàu, nó có thể được sử dụng để chế tạo bom hạt nhân.

Quá trình làm giàu uranium trở nên ngày càng dễ và nhanh hơn khi nồng độ tăng lên. Việc đạt 20% từ mức 0% khó hơn nhiều so với việc tăng từ 20% lên 60%, hoặc thậm chí lên 90% - mức được ưu tiên để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Từ chương trình dân sự đến mức gần cấp độ vũ khí

Iran bắt đầu làm giàu uranium ở quy mô công nghiệp vào năm 2006, và khẳng định nỗ lực này là nhằm mục đích hòa bình. Các báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho thấy kho dự trữ tăng lên trong những năm sau đó.

Năm 2010, Iran cho biết sẽ bắt đầu làm giàu uranium lên mức 20% - được cho là để sản xuất nhiên liệu cho một lò phản ứng nghiên cứu. Mức này là ranh giới chính thức giữa mục đích dân sự và quân sự.

Mức 20% gây lo ngại vì trên thực tế nó đã đạt khoảng 80% con đường tới nhiên liệu cấp độ vũ khí.

Khi kho dự trữ tiếp tục tăng, chính quyền Tổng thống Barack Obama bắt đầu các cuộc đàm phán nhằm hạn chế chương trình này.

Năm 2015, Iran và sáu quốc gia do Mỹ dẫn đầu đạt được một thỏa thuận giới hạn độ tinh khiết uranium ở mức 3,67% và quy mô kho dự trữ cho đến năm 2030.

Theo thỏa thuận, Tehran đã chuyển đi 25.000 pound uranium làm giàu, tương đương 12,5 tấn, và hạn chế kho dự trữ xuống dưới 660 pound.

Iran không có đủ uranium cho một quả bom vào năm 2018, khi ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận và tái áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế nghiêm ngặt.

Sau đó, Iran bắt đầu làm giàu vượt giới hạn của thỏa thuận, ban đầu ở mức thấp để gây áp lực lên phương Tây, rồi tăng lên 20% vào đầu năm 2021, ngay trước khi ông Trump rời nhiệm sở.

Chính quyền Tổng thống Joe Biden đã cố gắng, nhưng không thành công, trong việc khôi phục các phần của thỏa thuận đã bị hủy bỏ. Trong suốt các cuộc đàm phán, Iran đã làm giàu uranium lên mức chưa từng có, tới 60% - chỉ còn cách rất gần mức cần thiết cho vũ khí hạt nhân.

Khi ông Trump trở lại nắm quyền vào năm 2025, kho uranium làm giàu của Iran được cho là tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ khi IAEA bắt đầu báo cáo.

Chiến sự và bí ẩn 11 tấn uranium

Tháng 6/2025, trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày, Mỹ đã ném bom các cơ sở làm giàu uranium của Iran tại Natanz và Fordow, cũng như các đường hầm lưu trữ uranium tại Isfahan. Một tháng sau, Iran đình chỉ hợp tác với IAEA, chấm dứt việc giám sát các cơ sở làm giàu của nước này.

Trong bối cảnh không còn các cuộc thanh sát tại chỗ và chỉ còn theo dõi bằng vệ tinh, vị trí của kho 11 tấn uranium vẫn chưa được xác định.

Do có tính phóng xạ và độc hại hóa học, một phần kho dự trữ có thể vẫn bị che giấu hoặc bị chôn vùi dưới đống đổ nát thời chiến, khiến chúng trở thành mục tiêu khó tiếp cận hoặc phá hủy. Thậm chí việc xác nhận sự tồn tại của chúng cũng là một thách thức.

Ngay cả khi Iran đào được số uranium này, các chuyên gia cho rằng sẽ mất nhiều tháng - thậm chí hơn một năm - để biến nó thành đầu đạn. Họ cũng nhận định rằng khi chiến tranh bắt đầu, Iran không gây ra mối đe dọa ngay lập tức, vì vẫn còn cách nhiều năm mới có thể chế tạo vũ khí hạt nhân.

Chính quyền Tổng thống Trump lập luận rằng các vệ tinh Mỹ đang theo dõi số uranium bị chôn sâu này, và kho vật liệu đó hầu như không còn giá trị với Iran do các cơ sở hạt nhân và năng lực kỹ thuật đã bị phá hủy nghiêm trọng.

Tuy nhiên, các nhà phân tích đặt câu hỏi về những nhận định này. Họ cho rằng năm ngoái Iran có thể đã thiết lập một cơ sở làm giàu trong các đường hầm núi gần Isfahan - nơi Tehran cũng được cho là đang lưu trữ phần lớn kho uranium. Nếu đúng, điều này làm dấy lên khả năng Iran có một địa điểm bí mật để tiếp tục làm giàu nhiên liệu cho vũ khí hạt nhân.