Băng trôi tại Vịnh Chiriguano ở Nam Cực. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN
Theo hãng tin AP ngày 6/5, các chuyên gia cảnh báo rằng càng nhiều du khách thì nguy cơ ô nhiễm, dịch bệnh và các tác động gây hại khác đối với lục địa này càng lớn.
Dù số lượng du khách vẫn còn nhỏ do chi phí cao và thời gian di chuyển dài, nhưng tốc độ tăng trưởng đang nhanh đến mức giới khoa học và các nhà môi trường lên tiếng cảnh báo.
Một đợt bùng phát chết người của virus Hanta hiếm gặp trên tàu Hà Lan MV Hondius trong chuyến du ngoạn vùng Nam Cực kéo dài nhiều tuần đã thu hút sự chú ý tới xu hướng du lịch đang gia tăng này.
Phần lớn các hành trình tập trung ở Bán đảo Nam Cực, một trong những khu vực ấm lên nhanh nhất thế giới. Theo Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), từ năm 2002 đến 2020, khoảng 149 tỷ tấn băng ở Nam Cực đã tan chảy mỗi năm.
Một tuyến hành trình phổ biến là đi về phía Nam từ Argentina tới Nam Cực, sau đó quay lên dọc bờ châu Phi cùng lộ trình mà tàu du lịch MV Hondius đã thực hiện.
Bà Claire Christian, Giám đốc điều hành tổ chức môi trường Liên minh Nam Cực và Nam Đại Dương, bình luận: “Những địa điểm bạn sẽ thấy ở Nam Cực là vô cùng độc đáo và không thể tái tạo ở bất kỳ nơi nào khác trên hành tinh, như cá voi, hải cẩu, chim cánh cụt, những tảng băng trôi, tất cả đều rất ngoạn mục và tạo ấn tượng mạnh với con người”.
Bùng nổ du lịch Nam Cực
Theo dữ liệu của Hiệp hội Nhà tổ chức du lịch Nam Cực quốc tế, năm 2024, trên 80.000 du khách đã đặt chân lên lục địa băng giá rộng lớn này và 36.000 người khác quan sát từ tàu. Ước tính hoạt động du lịch Nam Cực đã tăng gấp 10 lần trong 30 năm qua.
Theo bà Hanne Nielsen, Giảng viên cao cấp về luật Nam Cực tại Đại học Tasmania, con số này có thể tiếp tục tăng trong thập kỷ tới khi chi phí giảm nhờ các tàu có khả năng đi qua băng ngày càng nhiều và tiến bộ công nghệ. Nhóm nghiên cứu của bà dự báo số lượt khách hằng năm có thể tăng gấp ba hoặc gấp bốn, vượt 400.000 lượt trong giai đoạn đó.
Một số du khách đến Nam Cực theo xu hướng “du lịch lần cuối”, khi họ tin rằng cảnh quan băng tuyết đang thay đổi nhanh chóng do tan chảy.
Nguy cơ ô nhiễm và dịch bệnh
Giới chức chưa ghi nhận bằng chứng về ô nhiễm từ tàu MV Hondius. Tuy nhiên, các đàn chim di cư đã mang cúm gia cầm từ Nam Mỹ tới Nam Cực trong những năm gần đây.
Đợt bùng phát này khiến Hiệp hội Nhà tổ chức du lịch Nam Cực quốc tế và các bên liên quan siết chặt quy định về hành vi và vệ sinh của du khách nhằm hạn chế lây nhiễm. Để bảo vệ hệ sinh thái mong manh khỏi sinh vật ngoại lai, cả vĩ mô lẫn vi mô, du khách không được tiếp xúc với động vật và chỉ để chân chạm đất.
Bà Nielsen mô tả trải nghiệm của bà qua 5 chuyến đi với vai trò hướng dẫn viên trước đây: “Có những quy tắc mà mọi người phải tuân thủ khi đi về phía Nam”. Thủy thủ đoàn và hành khách sử dụng máy hút bụi, chất khử trùng và bàn chải để làm sạch giày dép và thiết bị, loại bỏ côn trùng, lông vũ, hạt giống và đất có vi sinh vật. Bà nói: “Giữa phần lưỡi giày và dây giày có thể chứa rất nhiều thứ”.
Các tàu du lịch cũng từng ghi nhận các đợt bùng phát bệnh như norovirus, có thể lây lan nhanh trong không gian kín. Năm 2020, một đợt bùng phát COVID-19 trên tàu Diamond Princess đã biến con tàu này thành nơi lây lan mạnh loại virus mà khi đó còn chưa được hiểu rõ.
Virus Hanta thường lây qua việc hít phải chất thải của loài gặm nhấm.
Chuyến hải trình của tàu MV Hondius
Tàu du lịch MV Hondius thả neo ngoài khơi Cape Verde ngày 4/5/2026. Ảnh: THX/TTXVN
Ngày 5/5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết tàu MV Hondius khởi hành từ Ushuaia (Argentina) ngày 1/4 và đã đi qua Nam Cực cùng một số đảo biệt lập.
Theo bà Maria Van Kerkhove, Giám đốc phụ trách chuẩn bị ứng phó dịch bệnh và đại dịch của WHO, cho biết WHO đang điều tra khả năng lây truyền từ người sang người trên tàu. Các quan chức nghi ngờ người đầu tiên nhiễm bệnh có thể đã mắc virus trước khi lên tàu và xác nhận không có chuột trên tàu.
Nam Cực được quản lý theo Hiệp ước Nam Cực năm 1959, xác lập khu vực này là vùng nghiên cứu khoa học phục vụ mục đích hòa bình. Các quy định sau đó nhằm đảm bảo mọi hoạt động, bất kể vị trí, không gây ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường và giá trị khoa học cũng như thẩm mỹ của lục địa này.
Các công ty và tổ chức nghiên cứu tự nguyện tuân thủ hướng dẫn an toàn sinh học và nộp đánh giá tác động môi trường của các hoạt động tại Nam Cực.
Hiệp ước này được soạn thảo khi lượng khách du lịch còn rất thấp. Bà Christian nói: “Hoạt động cần được quản lý phù hợp, giống như với bất kỳ địa điểm sinh thái nhạy cảm và quý giá nào trên thế giới”.
Bà Christian đang ở Hiroshima (Nhật Bản), chuẩn bị tham dự cuộc họp tư vấn Hiệp ước Nam Cực. Tại đây, bà sẽ cùng kêu gọi tăng cường bảo vệ chim cánh cụt, cá voi, chim biển, hải cẩu và krill (những sinh vật nhỏ ở đáy chuỗi thức ăn).
Hiện tại, sức hút của “biên giới băng giá” vẫn tiếp tục thu hút du khách. “Bạn có thể để lại một dấu chân ở Nam Cực và nó vẫn còn đó 50 năm sau”, bà Christian nói.