Một người lái xe điện 3 bánh tại thành phố New Delhi, Ấn Độ. Ảnh minh họa: Getty Images
Những chiếc xe ba bánh từ lâu đã trở nên quen thuộc ở các thành phố lớn tại Ấn Độ. Trong những năm gần đây, nhiều tài xế đã chuyển đổi sang xe ba bánh chạy bằng điện khi chúng tiết kiệm chi phí vận hành hơn và không thải khí độc hại. Hiện gần 60% tổng số xe ba bánh bán ra tại Ấn Độ là xe điện.
Xe ba bánh thường được sử dụng cho những chuyến đi ngắn giữa các ga tàu điện ngầm, văn phòng, cửa hàng và nhà riêng, bù đắp vào các khoảng trống trong hệ thống giao thông công cộng tại các thành phố. Theo CNN, mặc dù xu hướng chuyển đổi sang xe điện còn nhiều mặt trái và chưa quy củ, tốc độ và quy mô của sự chuyển dịch phản ánh sự bùng nổ của năng lượng sạch.
Các chuyên gia nhận định Trung Quốc là cường quốc năng lượng sạch không thể bàn cãi. Tuy nhiên, theo một báo cáo mới từ tổ chức nghiên cứu khí hậu Ember (có trụ sở tại London, Anh), ở nhiều tiêu chí thì tốc độ điện khí hóa, chuyển đổi các nguồn năng lượng hóa thạch sang sử dụng điện năng của Ấn Độ còn nhanh hơn.
Để so sánh lộ trình phát triển năng lượng của hai quốc gia, Ember đã xem xét dữ liệu về Trung Quốc năm 2012, khi mức thu nhập hàng năm của nước này tương đương với Ấn Độ hiện nay, khoảng 11.000 USD/người (290 triệu VND). Vào thời điểm đó, Trung Quốc hầu như không sản xuất điện mặt trời, còn hiện nay điện mặt trời đã chiếm 9% tổng lượng điện của Ấn Độ. Quốc gia Nam Á này hiện là nhà sản xuất điện mặt trời lớn thứ ba thế giới.
Hiện tượng tương tự cũng xảy ra với xe điện. Các phương tiện điện chiếm khoảng 5% tổng doanh số bán tại Ấn Độ và nước này bán nhiều xe 3 bánh điện hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Năm 2012, Trung Quốc có rất ít xe điện lưu thông trên đường phố.
Điều này không có nghĩa Ấn Độ không phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch, một trong những nguyên nhân hàng đầu của hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nước này có kế hoạch tăng cường sử dụng than trong hai thập kỷ tới và mức tiêu thụ dầu mỏ đang tăng lên.
Công viên năng lượng mặt trời Pavagada ở bang Karnataka, Ấn Độ. Ảnh: Getty Images
Tiến sĩ Debajit Palit, Trưởng Trung tâm Biến đổi Khí hậu và Chuyển đổi Năng lượng thuộc Quỹ Nghiên cứu Chintan, một tổ chức tư vấn độc lập tại Ấn Độ cho biết, nhu cầu năng lượng tăng vọt của đất nước dẫn đến việc dù đất nước đang nhanh chóng tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo, than đá vẫn chưa bị thay thế hoàn toàn trong lưới điện.
Tuy nhiên, lượng tiêu thụ than của nước này chỉ bằng khoảng 40% so với Trung Quốc ở cùng giai đoạn phát triển. Ấn Độ cũng có nhu cầu dầu mỏ cho giao thông vận tải chỉ bằng khoảng một nửa so với mức tiêu thụ bình quân đầu người của Trung Quốc năm 2012.
Trung Quốc được các chuyên gia coi là là cường quốc điện năng (electrostate - thuật ngữ mô tả các quốc gia thống trị chuỗi cung ứng năng lượng sạch, làm chủ công nghệ, lấy chuyển đổi năng lượng làm lợi thế cạnh tranh) đầu tiên trên thế giới. Thế nhưng, ông Kingsmill Bond, chuyên gia năng lượng của Ember và là tác giả của báo cáo, giải thích rằng sức mạnh hiện tại của nước này được xây dựng dựa trên nhiên liệu hóa thạch.
Ông cho rằng Trung Quốc đã chọn nguồn năng lượng rẻ nhất và dễ tiếp cận nhất mà 30 năm trước là nhiên liệu hóa thạch, nhưng hiện nay đó là công nghệ điện năng. Như vậy, Ấn Độ có thể bỏ qua kỷ nguyên nhiên liệu hóa thạch và đi tắt đến một tương lai năng lượng sạch. Trên thực tế, quá trình chuyển đổi năng lượng sạch của Ấn Độ chủ yếu được thúc đẩy bởi yếu tố chi phí.
Năm 2004, khi Trung Quốc có con số tiêu thụ lượng năng lượng bình quân đầu người tương đương với Ấn Độ bây giờ, than đá rẻ hơn năng lượng mặt trời khoảng mười lần, và hiện nay năng lượng mặt trời cộng với chi phí lưu trữ chỉ bằng khoảng một nửa so với chi phí xây dựng các nhà máy điện than mới.
Năng lượng sạch cũng có thể giúp Ấn Độ đạt được sự độc lập chiến lược về năng lượng, mang lại cơ hội giảm sự phụ thuộc vào các quốc gia khác trong một thế giới nhiều biến động. Thijs Van de Graaf, phó giáo sư chính trị quốc tế tại Đại học Ghent (Bỉ) cho biết Ấn Độ nhập khẩu gần 90% lượng dầu mỏ và một nửa lượng khí đốt, khiến nước này dễ bị ảnh hưởng bởi những biến động giá cả và bất ổn địa chính trị.
Tuy vậy, kế hoạch “xanh hoá” sẽ không hoàn toàn dễ dàng. Quốc gia này vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc, hiện thống trị chuỗi cung ứng các khoáng sản và công nghệ điện quan trọng, dù đã có những động thái từ để tăng cường sự tự chủ trong chuỗi cung ứng.
Vẫn cần thêm thời gian để nhận định được rõ ràng tốc độ diễn ra cuộc cách mạng năng lượng sạch của Ấn Độ sẽ nhanh đến mức nào và theo cách thức nào. Nhưng theo ông Bond, Ấn Độ đang đi nhanh hơn để đạt được năng lượng sạch so với Trung Quốc. Quốc gia Nam Á này có thể là một nguồn tham khảo cho các nền kinh tế mới nổi khác để khai thác năng lượng gió và năng lượng Mặt trời có giá thành ngày càng rẻ, phục vụ sự phát triển kinh tế của mình.
Giới quan sát cũng cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump, người công khai phản đối năng lượng sạch và ủng hộ nhiên liệu hóa thạch, có thể đang góp phần thúc đẩy cuộc cách mạng xanh. Theo ông Van de Graaf, cách tiếp cận theo kiểu “ngoại giao con buôn” và “tự lực cánh sinh” của ông Trump thúc đẩy các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng hướng tới năng lượng sạch. Kết quả sẽ là sự phân hóa ngày càng tăng: Mỹ ưu tiên nhiên liệu hóa thạch, trong khi các nền kinh tế mới nổi chuẩn bị cho một tương lai của năng lượng điện hóa.