Biểu tượng Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ tại trụ sở ở Mumbai, Ấn Độ. Ảnh: AFP/TTXVN (Không được phép sử dụng, chia sẻ bởi bên thứ ba)
Theo báo chí Anh ngày 5/8, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) vừa qua cho biết khoảng 40,8 tỷ USD đã được đưa vào nước này kể từ khi cơ quan này phát động chiến dịch thu hút nguồn ngoại tệ từ cộng đồng người Ấn Độ ở nước ngoài vào tháng 6/2026.
Đây là lần thứ năm kể từ năm 1990, Ấn Độ triển khai một chương trình đặc biệt nhằm huy động nguồn tiết kiệm của cộng đồng kiều dân trong những thời điểm nền kinh tế chịu áp lực lớn.
Dòng tiền chảy vào mạnh hơn dự kiến trong bối cảnh đồng rupee đã giảm khoảng 6% so với USD kể từ đầu năm, trở thành một trong những đồng tiền mất giá mạnh nhất châu Á. Ấn Độ cũng đang đứng trước năm tài khóa thứ ba liên tiếp ghi nhận thâm hụt cán cân thanh toán.
Là một trong những quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, Ấn Độ đặc biệt nhạy cảm với biến động giá năng lượng. Chi phí dầu tăng mạnh do chiến sự tại Iran đã làm gia tăng nhu cầu ngoại tệ của các doanh nghiệp nhập khẩu, đồng thời gây thêm sức ép lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối của nước này.
Lãi suất ưu đãi và đòn bẩy tiền gửi
Các nhà kinh tế cho rằng kết quả trên vượt xa kỳ vọng ban đầu, sau khi Bộ trưởng Tài chính Nirmala Sitharaman yêu cầu các ngân hàng quốc doanh tăng cường tiếp cận cộng đồng người Ấn Độ sinh sống ở nước ngoài.
Các ngân hàng đã đưa ra mức lãi suất tiền gửi ưu đãi, đồng thời cho phép khách hàng vay thêm vốn dựa trên khoản ngoại tệ đã gửi. Một số ngân hàng cung cấp mức đòn bẩy lên tới 19 lần giá trị khoản tiền gửi ban đầu.
Ông Madan Sabnavis, nhà kinh tế trưởng tại Bank of Baroda, nhận định lượng vốn huy động có thể tiến gần 60 tỷ USD vào tháng 9, tương đương gần 10% dự trữ ngoại hối hiện tại của Ấn Độ.
Theo ông Sabnavis, mức đòn bẩy cao cùng lãi suất hấp dẫn là nguyên nhân quan trọng giúp chương trình thu hút lượng tiền lớn trong thời gian ngắn.
Phần lớn dòng vốn được huy động thông qua chương trình tiền gửi ngoại tệ dành cho người Ấn Độ không cư trú. Chương trình kéo dài đến cuối tháng 9 và cho phép RBI chịu chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá, qua đó tạo điều kiện để các ngân hàng đưa ra mức lãi suất cao hơn cho người gửi tiền ở nước ngoài.
Ngoài ra, hơn 4 tỷ USD được huy động thông qua các cơ chế hoán đổi dành cho khoản vay thương mại nước ngoài và khoản vay ngoại tệ ở thị trường quốc tế. Các cơ chế này sẽ tiếp tục được duy trì đến cuối năm 2026.
Thống đốc RBI Sanjay Malhotra đánh giá dòng vốn từ cộng đồng kiều dân đang ở mức tích cực, dù ngân hàng trung ương không đặt ra một mục tiêu huy động cụ thể. Ông cho biết RBI kỳ vọng lượng vốn đổ vào sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian tới.
Tạo thêm dư địa cho ngân hàng trung ương
Dòng ngoại tệ mới giúp RBI có thêm dư địa điều hành trong bối cảnh cơ quan này quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức 5,25%, dù lạm phát hằng năm đã tăng lên 4,4% trong tháng 6, mức cao nhất trong 18 tháng.
Áp lực lạm phát gia tăng sau khi chính phủ nâng giá bán lẻ nhiên liệu. Trong khi đó, đồng rupee suy yếu khiến hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt là dầu thô, trở nên đắt đỏ hơn.
Ấn Độ từng nhiều lần huy động nguồn lực từ cộng đồng kiều dân trong những thời điểm kinh tế gặp khó khăn. Lần đầu tiên là vào năm 1991, khi nước này đối mặt cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán nghiêm trọng, buộc chính phủ phải tiến hành cải cách và mở cửa nền kinh tế.
Gần đây nhất, vào năm 2013, Ấn Độ huy động được khoảng 34 tỷ USD nhằm đối phó làn sóng rút vốn khỏi các thị trường mới nổi khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chuẩn bị thu hẹp chương trình mua tài sản.
Bà Sonal Varma, chuyên gia kinh tế tại tập đoàn Nomura (Nhật Bản), cho rằng quy mô cộng đồng người Ấn Độ ở nước ngoài là một trong những yếu tố giúp chương trình hiện nay đạt kết quả cao.
Số người Ấn Độ sinh sống ở nước ngoài đã tăng khoảng 70% so với năm 2013, lên 37 triệu người. Điều này tạo ra một nguồn tài sản lớn hơn để chính phủ và các ngân hàng trong nước tiếp cận.
Theo ước tính của bà Varma, tổng lượng tiền huy động từ chương trình có thể đạt tới 90 tỷ USD.
Hiệu quả đối với đồng rupee còn chưa rõ ràng
Một số nhà kinh tế và giao dịch viên cho rằng RBI đã sử dụng một phần nguồn ngoại tệ mới để hỗ trợ đồng rupee, đồng thời thu hẹp các hợp đồng bán USD kỳ hạn có tổng giá trị ròng vượt 100 tỷ USD vào tháng 6.
Kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào cuối tháng 2, dự trữ ngoại hối của Ấn Độ đã giảm ròng khoảng 46 tỷ USD. Tính đến ngày 24/7, dự trữ ngoại hối của nước này đạt khoảng 682 tỷ USD, dù đã phục hồi gần 10 tỷ USD so với giữa tháng 6.
Ông Miguel Chanco, chuyên gia kinh tế tại Pantheon Economics, cho rằng vẫn chưa thể kết luận chương trình huy động ngoại tệ đã thành công trong việc ổn định thị trường, bởi đồng rupee hầu như chỉ đi ngang kể từ tháng 6. Theo ông, phép thử quan trọng nhất là liệu nguồn vốn này có giúp ổn định dự trữ ngoại hối của Ấn Độ hay không.
Ông Santanu Sengupta, chuyên gia kinh tế tại Goldman Sachs, cho biết lượng USD huy động được đang được đưa dần vào bảng cân đối kế toán của RBI nhằm bổ sung thanh khoản rupee một cách có kiểm soát.
Tuy nhiên, nguồn ngoại tệ này nhiều khả năng không được bán trực tiếp trên thị trường giao ngay, đồng nghĩa tác động tức thời đối với tỷ giá rupee có thể tương đối hạn chế.
Các nhà kinh tế cũng cảnh báo dòng vốn ngắn hạn không thể giải quyết những vấn đề mang tính cơ cấu trong cán cân thanh toán của Ấn Độ.
Bà Varma nhận định chương trình đã giúp RBI có thêm thời gian và giảm bớt áp lực trước mắt. Tuy nhiên, Ấn Độ vẫn cần xây dựng một chiến lược trung hạn để thích nghi với tình trạng dòng vốn quốc tế biến động mạnh hơn và giá dầu ngày càng dễ chịu tác động từ các cú sốc địa chính trị.