Những toà nhà bị phá huỷ sau các vụ không kích của lực lượng Mỹ xuống thủ đô Tehran (Iran) ngày 4/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát
Theo truyền thông Anh ngày 4/9, các cuộc tấn công mới nhất diễn ra chỉ vài ngày sau khi Mỹ tuyên bố chuyển sang giai đoạn mới, áp đặt lệnh phong tỏa kinh tế trên diện rộng đối với Iran và các quốc gia giao thương với nước này.
Mục tiêu của Mỹ là buộc Iran phải đàm phán và chấm dứt tấn công hoạt động vận tải biển tại eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải thương mại quan trọng này trên thực tế đã bị đóng kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu cuộc xung đột hồi tháng 2.
Bản ghi nhớ mà hai bên ký hồi tháng 6 với mục tiêu dẫn tới lệnh ngừng bắn lâu dài và thỏa thuận trong vòng 60 ngày đã hết hiệu lực.
Khi xung đột bước sang tháng thứ bảy, các chuyên gia đã đưa ra nhận định về những kịch bản có thể xảy ra.
Mỹ muốn làm suy yếu vị thế đàm phán của Iran
Theo ông Jason Campbell, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông ở Washington D.C., vấn đề hiện nay là chưa thể xác định chắc chắn các mục tiêu chiến lược của Mỹ tại Iran. Nhà Trắng vẫn liên tục đánh giá lại những gì chính quyền Mỹ có thể chấp nhận về mặt chính trị.
Theo chuyên gia này, ban đầu Mỹ cho rằng sức mạnh quân sự sẽ đủ để mang lại chiến thắng nhanh chóng, song kết quả thực tế không đạt được như kỳ vọng. Ông cho rằng Mỹ đang tìm cách sử dụng nhiều công cụ khác nhau, cả quân sự và kinh tế, để gây sức ép với Iran.
Theo ông Campbell, chính quyền Mỹ hiện dường như chấp nhận một dạng tình trạng giằng co, trong đó Mỹ duy trì lệnh phong tỏa và tiến hành các cuộc tấn công định kỳ để ngăn Iran gây gián đoạn tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz.
Các quan chức Mỹ hy vọng những biện pháp trừng phạt mới sẽ đủ để buộc chính quyền Iran ngồi vào bàn đàm phán trong thế yếu hơn.
Ông Campbell nhận định các lực lượng Mỹ dường như đã có thể tạo điều kiện để một lượng hàng hóa nhất định tiếp tục đi qua eo biển Hormuz trong những ngày gần đây, qua đó tránh được cú sốc giá dầu hoặc nguy cơ kinh tế toàn cầu suy thoái nghiêm trọng. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng đây không phải là những mục tiêu mà Mỹ đặt ra khi bắt đầu cuộc chiến.
Theo chuyên gia này, Iran nhiều khả năng sẽ đòi hỏi cái giá cao để thống nhất với Mỹ về giải pháp cho cuộc chiến và những yêu cầu đó có thể tiếp tục vượt quá giới hạn mà chính quyền Tổng thống Donald Trump có thể chấp nhận về mặt chính trị.
Iran sẽ chờ Mỹ nhượng bộ
Trong khi đó, theo Tiến sĩ Aniseh Bassiri Tabrizi, chuyên gia cao cấp tại Chương trình Trung Đông và Bắc Phi của Chatham House (London), các cuộc tấn công mới nhất không thực sự làm thay đổi tính toán của Iran về cuộc chiến. Theo bà, Iran đang chuẩn bị đối phó với sức ép ngày càng gia tăng đối với nền kinh tế và các cuộc tấn công sẽ tiếp diễn theo từng đợt trong vài tháng tới.
Theo chuyên gia này, mục tiêu của Iran sẽ là đáp trả các cuộc tấn công một cách tương xứng nhằm tránh để xung đột leo thang thành một cuộc chiến lớn hơn.
Về kinh tế, bà nhận định các biện pháp gây sức ép nhiều khả năng sẽ gây thêm tổn hại cho nền kinh tế Iran, vốn đã chịu ảnh hưởng của chiến tranh và tồn tại những vấn đề mang tính cơ cấu. Tuy nhiên, phía Iran dường như chưa cho rằng sức ép kinh tế sẽ sớm làm thay đổi tính toán của nước này, kể cả về vấn đề đàm phán.
Theo bà Tabrizi, điều đó không có nghĩa Iran không tìm kiếm lối thoát. Tuy nhiên, nước này dường như đang chờ Mỹ quay trở lại với bản ghi nhớ, hoặc ít nhất đưa ra một số nhượng bộ.
Theo chuyên gia này, Iran không muốn khuất phục trước sức ép của Mỹ hoặc thay đổi cách tiếp cận để đáp trả các biện pháp trừng phạt hay những cuộc tấn công mới.
Mỹ quay lại với bản ghi nhớ
Về phần mình, ông Nicholas Hopton, chuyên gia an ninh quốc tế tại Viện Quân chủng Thống nhất Hoàng gia (RUSI) ở London, đánh giá rằng đợt leo thang hoạt động quân sự mới nhất sẽ không khiến Iran đầu hàng mà chỉ là diễn biến mới trong cuộc xung đột. Ông cho rằng sức ép kinh tế cũng khó phát huy hiệu quả, bởi Trung Quốc, Nga và nhiều quốc gia khác đang giao thương với Iran sẽ không ủng hộ các biện pháp trừng phạt đơn phương của Mỹ.
Ông Hopton nhận định Iran có thể tiếp tục gây gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, qua đó nắm giữ một điểm huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu.
Theo ông, câu hỏi đặt ra là chiến lược rút lui của Nhà Trắng sẽ như thế nào. Ông cho rằng Mỹ thực ra đã tìm ra lối thoát. Nếu Tổng thống Donald Trump có thể duy trì nỗ lực đàm phán để đạt được thỏa thuận được nêu trong bản ghi nhớ hồi tháng 6, đó chính là con đường để chấm dứt xung đột.
Ông đánh giá điểm then chốt trong bản ghi nhớ là dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Iran.
Theo ông Hopton, trong thời gian trước mắt, tình trạng hỗn loạn và bế tắc nhiều khả năng sẽ tiếp diễn, khi xung đột không mang lại kết quả rõ ràng và gây thiệt hại cho tất cả các bên.