Biểu tượng bản sắc và nghệ thuật sống
Trong tâm thức người dân bán đảo Apennine, pasta chưa bao giờ chỉ đơn thuần là món ăn để lấp đầy bụng đói. Đó còn là hương vị của mái nhà, là ký ức tuổi thơ, là lời mời gọi thân tình và là sợi dây vô hình gắn kết các thế hệ quanh bàn ăn. Một đĩa pasta nóng hổi đôi khi chẳng cần đến những nghi thức cầu kỳ, bởi chính sự giản dị ấy đã làm nên một phần văn hóa ẩm thực Italy.
Khảo sát dư luận do Viện AstraRicerche thực hiện với nhóm đại diện trong độ tuổi 18-70 nhân dịp Ngày Pasta thế giới đã phần nào lý giải sức sống đặc biệt của món ăn này. Có tới 8/10 người Italy xem pasta là biểu tượng không thể tách rời của tính cách và bản sắc dân tộc, trong khi 96,6% khẳng định đây là một trong những đại sứ tiêu biểu nhất của thương hiệu Made in Italy.
Pasta cũng nằm trong nhóm 5 yếu tố khiến người dân Italy tự hào nhất về đất nước mình, với tỷ lệ 45%. Món ăn này thậm chí vượt qua âm nhạc (39,6%), opera (34,6%) và thể thao (27,3%), chỉ đứng sau các công trình di sản (84,9%), nghệ thuật (75,8%), danh lam thắng cảnh (73,6%) và văn chương (69,2%).
Những con số ấy cho thấy pasta không chỉ hiện diện trong đời sống thường nhật mà còn chiếm một vị trí đặc biệt trong căn cước tập thể của người Italy. Khi nhắc đến từ “Italy”, hình ảnh đầu tiên hiện lên trong tâm trí 69% số người được hỏi là một đĩa pasta, thường gợi liên tưởng đến sắc đỏ quyến rũ của sốt cà chua. Hình ảnh ấy vượt qua cả pizza (64,2%), rượu vang (27,4%) hay phô mai và thịt nguội (18,4%).
Sức hấp dẫn của pasta nằm ở chỗ món ăn này có thể vừa bình dị, gần gũi, vừa biến hóa không ngừng theo từng vùng miền và khẩu vị. Tại miền Nam, sợi mì quyện cùng sốt cà chua, dầu ô liu và hương thơm của các loại thảo mộc gợi nhắc nắng ấm Địa Trung Hải. Ở những vùng đất khác, pasta lại mang dấu ấn riêng qua cách lựa chọn nguyên liệu, hình dáng sợi mì và bí quyết chế biến được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Chính sự đa dạng ấy đã giúp món ăn trở thành một phần sống động của di sản ẩm thực Italy.
Trong bối cảnh kinh tế châu Âu còn chịu sức ép từ lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao, pasta tiếp tục chứng minh giá trị thực tế của mình. Hơn 7/10 người Italy đánh giá cao tính tiện lợi và mức giá hợp lý của món ăn. Không chỉ dễ chế biến, pasta còn mang lại sự thỏa mãn về vị giác, được 41,5% người tham gia khảo sát đánh giá cao, trong khi 39,6% nhấn mạnh tỷ lệ hài hòa giữa chất lượng và giá cả.
Từ góc độ ấy, pasta đã phần nào tạo nên triết lý cho ẩm thực Italy. Đó là không nhất thiết phải cầu kỳ mới có thể tạo nên một bữa ăn đáng nhớ. Những nguyên liệu quen thuộc, được lựa chọn kỹ lưỡng và kết hợp đúng cách, vẫn đủ sức mang đến niềm vui trên bàn ăn mỗi ngày. Quan trọng hơn, pasta là món ăn của sự sẻ chia. Hơn 7/10 người được hỏi cho rằng một đĩa pasta chỉ thực sự trọn vẹn khi được thưởng thức bên những người thân yêu. Bữa trưa Chủ nhật quây quần cùng gia đình là khoảnh khắc được yêu thích nhất, với tỷ lệ 54,4%; tiếp đến là những buổi gặp gỡ bạn bè (40,6%) và cảm giác ấm áp khi trở về nhà sau một chuyến đi xa (32,6%). Ngay cả giới trẻ cũng tìm thấy ở món ăn truyền thống này một cách kết nối đầy tự nhiên: 68,6% cho biết từng ăn pasta ngoài các bữa chính trong năm qua, như một cái cớ để gặp gỡ và giao lưu.
Khi hương vị Italy chinh phục thế giới
Nếu trong mỗi gia đình, pasta là biểu tượng của sự sum vầy, thì trên thị trường quốc tế, món ăn này lại trở thành một trong những niềm tự hào nổi bật của ngành công nghiệp thực phẩm Italy. Bất chấp bất ổn địa chính trị, xung đột vũ trang gây gián đoạn chuỗi cung ứng và biến đổi khí hậu tác động đến mùa vụ lúa mì cứng, Italy vẫn giữ vững vị thế hàng đầu trong ngành sản xuất mì ống toàn cầu.
Năm 2025, sản lượng pasta thế giới đạt 17,3 triệu tấn. Trong đó, Italy sản xuất khoảng 4,2 triệu tấn, chiếm gần 1/4 tổng sản lượng toàn cầu, tăng 0,8% so với năm trước. Người dân nước này cũng tiếp tục dẫn đầu thế giới về mức tiêu thụ, với bình quân khoảng 23,1-23,3 kg/người/năm. Đằng sau vị thế ấy là cả một chuỗi giá trị gắn kết từ cánh đồng đến bàn ăn. Những cánh đồng lúa mì cứng, hoạt động xay xát, công nghệ chế biến và kinh nghiệm đã tích lũy qua nhiều thế hệ ở Italy. Chất lượng nguyên liệu, khả năng kiểm soát quy trình sản xuất cùng sự đa dạng của các dòng sản phẩm đã góp phần đưa pasta Italy trở thành lựa chọn quen thuộc tại nhiều thị trường trên thế giới.
Gần 60% sản lượng pasta sản xuất tại Italy được xuất khẩu tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, giúp nước này chiếm 48,3% tổng giá trị thương mại pasta toàn cầu. Khối lượng xuất khẩu đạt hơn 2,4 triệu tấn, tương đương khoảng 4 tỷ euro, đóng góp 5,4% tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Italy. Ngay cả khi tốc độ tăng trưởng có dấu hiệu chững lại, xuất khẩu pasta của nước này trong nửa đầu năm 2026 vẫn tăng 2,7%.
Theo nghiên cứu của Teha Group, toàn bộ chuỗi cung ứng mở rộng của ngành mì ống tạo ra doanh thu 13,5 tỷ euro và đóng góp 3 tỷ euro giá trị gia tăng cho nền kinh tế quốc gia. Những con số này cho thấy pasta không chỉ là một sản phẩm tiêu dùng có sức cạnh tranh cao, mà còn là một nguồn lực kinh tế gắn liền với hình ảnh quốc gia. Mỗi gói pasta Italy được đưa lên kệ hàng ở nước ngoài cũng góp phần đưa câu chuyện về nguyên liệu, kỹ nghệ chế biến và văn hóa bàn ăn của đất nước này đến gần hơn với người tiêu dùng quốc tế.
Nhân dịp này, Ngoại trưởng Tajani nhấn mạnh rằng pasta là một đại sứ lớn của văn hóa ẩm thực Italy. Theo sáng kiến được công bố, ngày 25/10 sẽ trở thành dịp để hệ thống ngoại giao Italy trên toàn thế giới đồng loạt tổ chức các hoạt động quảng bá thường niên, kết nối ẩm thực với đối thoại văn hóa và xúc tiến kinh tế. Thông điệp được ông Tajani đưa ra tại nhà hàng lịch sử Antica Pesa, ở khu Trastevere của Rome - nơi những con phố lát đá, những quán ăn truyền thống và nhịp sống thân mật của thành phố cùng tạo nên bối cảnh đậm chất Italy. Từ đây, chiến dịch truyền thông số với hashtag #WorldPastaDay tiếp tục lan tỏa, thu hút sự tham gia của các đầu bếp, người yêu ẩm thực và blogger trên khắp thế giới.
Đổi mới để hướng tới tương lai
Thông qua ngoại giao ẩm thực, Italy không chỉ giới thiệu một món ăn mà còn kể câu chuyện về chính mình. Đó là một đất nước biết gìn giữ truyền thống, trân trọng chất lượng và biến những điều bình dị trong đời sống thành giá trị văn hóa có sức lan tỏa toàn cầu. Tuy nhiên, vị thế dẫn đầu không đồng nghĩa với việc ngành pasta Italy có thể đứng ngoài chuyển động của thị trường. Thói quen tiêu dùng thay đổi, yêu cầu về sức khỏe và môi trường ngày càng cao, trong khi các rào cản thương mại mới, bao gồm thuế quan tại Mỹ, tiếp tục đặt ra những thách thức đối với các nhà sản xuất.
Để giữ vững sức cạnh tranh, ngành pasta Italy cần tìm được điểm cân bằng giữa hai yêu cầu, đó là vừa bảo tồn bản sắc truyền thống vừa không ngừng đổi mới. Chủ tịch UIF Paolo Barilla cho rằng thách thức lớn nhất trong những năm tới là gìn giữ tính độc đáo và bản sắc văn hóa của pasta, đồng thời thúc đẩy đầu tư vào nghiên cứu, công nghệ xanh, tính bền vững và phát triển kỹ năng mới. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường liên kết giữa nông dân trồng lúa mì, ngành xay xát và các doanh nghiệp chế biến, hướng tới một chuỗi cung ứng có khả năng thích ứng tốt hơn trước những biến động của thị trường.
Cùng quan điểm đó, bà Margherita Mastromauro, Chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất pasta Italy, đã công bố bản tuyên ngôn gồm 10 điểm định hướng tương lai cho ngành. Tuyên ngôn đặt trọng tâm vào đối thoại với chính phủ nhằm tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, củng cố hợp tác với nông nghiệp trong nước để nâng cao chất lượng lúa mì cứng Italy, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng.
Theo kết quả khảo sát, sức khỏe và tính bền vững là mối quan tâm của 54,2% người tiêu dùng. Điều này mở ra dư địa phát triển cho các dòng pasta nguyên cám, giàu chất xơ hoặc không chứa gluten, song song với việc cải tiến quy trình sản xuất nhằm giảm dấu chân carbon. Tuy nhiên, những đổi mới này cũng cần đi cùng thông tin minh bạch về thành phần và giá trị dinh dưỡng, giúp người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu của mình.
Dù vậy, giữa những thay đổi của thị trường, hai giá trị cốt lõi vẫn cần được giữ vững. Đó là khả năng tiếp cận về giá và vị thế biểu tượng ẩm thực quốc gia. Có tới 70,4% người tiêu dùng cho rằng pasta cần duy trì mức giá phải chăng, trong khi 70,1% mong muốn món ăn tiếp tục được bảo vệ như một niềm tự hào của Italy.
Đây cũng chính là bài toán dài hạn của ngành, khi làm thế nào để một sản phẩm có lịch sử và bản sắc riêng vẫn gần gũi với mọi gia đình, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao về chất lượng, môi trường và sức khỏe. Đổi mới, vì thế, không nhất thiết là rời xa truyền thống, mà là tìm thêm những cách thức để truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Từ những con phố bình dị ở Napoli đến các nhà hàng sang trọng tại New York, Tokyo hay Paris, pasta vẫn giữ nguyên sức hấp dẫn vượt thời gian. Món ăn ấy có thể xuất hiện trong một bữa trưa gia đình giản dị, một thực đơn sáng tạo của đầu bếp hay trên bàn ăn của những người lần đầu khám phá văn hóa Italy. Dù ở đâu, pasta vẫn mang theo dấu ấn của vùng đất đã làm nên tên tuổi mình.
Ngày Pasta thế giới 2026 vì thế không chỉ là dịp tôn vinh những thành tựu về sản xuất, xuất khẩu hay sức mạnh thương hiệu. Đó còn là lời khẳng định rằng một di sản văn hóa chỉ thực sự sống động khi tiếp tục được thực hành, chia sẻ và làm mới qua từng thế hệ. Và có lẽ, sức mạnh lớn nhất của pasta Italy nằm chính ở điều tưởng chừng giản dị ấy, đó là từ những nguyên liệu quen thuộc, bằng sự chăm chút và niềm tự hào của người làm nghề, món ăn đã trở thành một ngôn ngữ văn hóa mà hàng triệu người trên thế giới có thể cùng cảm nhận. Khi truyền thống được gìn giữ bằng tinh thần sáng tạo, mỗi đĩa pasta không chỉ mang hương vị Italy đến với bàn ăn toàn cầu, mà còn kể tiếp câu chuyện về một đất nước luôn luôn biết cách biến nghệ thuật thành di sản của nhân loại.
