Vì sao Mỹ đẩy mạnh tấn công hạ tầng dân sự ở miền Nam Iran?

Theo trang Al Jazeera, diễn biến này không chỉ làm gia tăng tranh cãi về mục tiêu của chiến dịch quân sự Mỹ mà còn đặt ra nhiều câu hỏi về tác động đối với tình hình khu vực cũng như việc tuân thủ các quy định của luật pháp quốc tế.

Phạm vi không kích mở rộng

Theo giới chức Iran, quân đội Mỹ đã tiến hành đêm không kích thứ sáu liên tiếp, trong đó một nhà ga đường sắt cùng nhiều khu dân cư bị nhắm trúng. Tehran cũng cho biết nhiều cây cầu, công trình cấp nước, kho lương thực và các hạ tầng dân sự khác đã bị ảnh hưởng.

Các cuộc không kích diễn ra sau tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Washington cuối cùng sẽ nhắm tới lĩnh vực năng lượng của Iran. Trả lời truyền thông, ông cho biết Mỹ sẽ “để các mục tiêu năng lượng lại sau cùng”.

Trong khi đó, căng thẳng tiếp tục lan rộng trên toàn khu vực. Ngày 17/7, quân đội Iran tuyên bố đã tập kích máy bay Mỹ tại một căn cứ quân sự ở Bahrain. Kuwait cho biết nước này đang ứng phó với các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái, trong khi Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Jordan tiếp tục kích hoạt các hệ thống phòng không.

Đợt giao tranh mới diễn ra chỉ một tháng sau khi Washington và Tehran ký bản ghi nhớ gia hạn lệnh ngừng bắn đạt được hồi tháng 4, đồng thời thiết lập khuôn khổ đàm phán nhằm chấm dứt cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Tuy nhiên, kể từ đó, hai bên liên tục cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận.

Căng thẳng cũng gia tăng quanh eo biển Hormuz. Iran tuyên bố sẽ ngăn chặn hoạt động hàng hải đi vào tuyến vận tải biển chiến lược này sau khi Oman công bố hành lang hàng hải mới, trong khi Mỹ nối lại hoạt động phong tỏa hải quân đối với tàu thuyền ra vào các cảng và vùng ven biển của Iran.

Việc phạm vi không kích mở rộng sang các công trình phục vụ dân sinh đã làm dấy lên nhiều đồn đoán về mục tiêu của Washington. Một số ý kiến cho rằng Mỹ muốn gây thêm sức ép quân sự, kinh tế và tâm lý đối với Tehran nhằm buộc nước này nhượng bộ trong các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, cũng có quan điểm cho rằng việc mở rộng mục tiêu có thể làm gia tăng nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang.

Hạ tầng dân sự chịu nhiều thiệt hại

Các đợt không kích gần đây tập trung dọc bờ biển phía Nam Iran, đặc biệt tại tỉnh Hormozgan và các khu vực lân cận. Nhiều vụ nổ được ghi nhận tại Ahvaz, Qeshm, Bushehr, Dashti, Bostan, Sirik và Bandar-e Lengeh. Theo giới chức Iran, thiệt hại đối với hạ tầng trong đợt tấn công lần này lớn hơn đáng kể so với các đợt trước.

Bandar Abbas, căn cứ hải quân lớn nhất của Iran bên eo biển Hormuz, là một trong những địa điểm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Truyền thông Iran cho biết hai người thiệt mạng và tám người bị thương sau khi các cuộc không kích đánh trúng cầu Kahurestan và một khu dân cư. Một cơ sở đường sắt cũng bị hư hại. Hãng thông tấn Tasnim đưa tin một tháp viễn thông nhìn ra thành phố đã bị đánh trúng, khiến nhiều khu vực lân cận mất điện.

Theo giới chức tỉnh Hormozgan, nhiều cây cầu trên các tuyến giao thông huyết mạch nối Bandar Abbas với các địa phương lân cận cũng bị nhắm mục tiêu.

Ngoài cầu và đường sắt, một số sân bay dân sự, công trình cấp nước và cơ sở hạ tầng năng lượng tại nhiều địa phương khác cũng ghi nhận thiệt hại. Bên cạnh đó, hệ thống y tế cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Giám đốc Bệnh viện chuyên khoa Baghaei, ông Reza Bazar, cho biết khoảng 200 bệnh nhân đã được sơ tán sau khi bệnh viện ở Ahvaz không còn đủ điều kiện hoạt động do ảnh hưởng của các cuộc không kích. Theo truyền thông Iran, không có thương vong tại cơ sở này.

Các cuộc không kích mới diễn ra khi Iran vẫn đang khắc phục hậu quả của những đợt tấn công trước đó. Theo giới chức Iran, vụ tập kích tên lửa ngày 28/2 nhằm vào trường nữ sinh Shajareh Tayyebeh ở Minab đã khiến ít nhất 150 người thiệt mạng, phần lớn là học sinh và nhân viên nhà trường. Sau đó, một số hãng truyền thông phương Tây dẫn kết quả điều tra cho rằng Mỹ là bên thực hiện vụ tấn công này.

Iran tiếp tục chỉ trích các cuộc không kích mới nhất. Trong tuyên bố đăng trên Telegram, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho rằng đây là hành động vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc và các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế.

Trong khi đó, theo luật nhân đạo quốc tế, một công trình dân sự có thể bị coi là mục tiêu quân sự nếu được sử dụng cho mục đích quân sự. Ông Joel Rayburn, cựu đại tá Lục quân Mỹ, hiện là chuyên gia cao cấp tại Viện Hudson, cho rằng Washington có thể coi một số địa điểm bị tấn công là các cơ sở “lưỡng dụng”. Phía Iran bác bỏ quan điểm này và cho rằng thương vong dân thường cho thấy chiến dịch đã vượt quá giới hạn quân sự.

Washington hướng tới mục tiêu gì?

Chính quyền Tổng thống Donald Trump khẳng định các cuộc không kích nhằm làm suy giảm khả năng của Iran trong việc đe dọa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), các chiến dịch tập trung vào sở chỉ huy, trận địa phòng không, năng lực tên lửa, thiết bị bay không người lái và các cơ sở giám sát ven biển.

Tuy nhiên, việc phạm vi tấn công mở rộng sang các công trình dân sự đã làm gia tăng những tranh luận về mục tiêu chiến lược của Washington.

Theo ông Mark Hilborne, giảng viên Đại học King's College London, Mỹ có thể coi nhiều mục tiêu là các cơ sở “lưỡng dụng”. Dù vậy, việc tấn công cầu và hạ tầng giao thông vẫn tác động trực tiếp đến đời sống dân thường. Ông nhận định việc làm gián đoạn mạng lưới hậu cần ở miền Nam Iran không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động quân sự mà còn tạo thêm sức ép về kinh tế đối với Tehran.

Bandar Abbas được xem là trọng tâm của chiến dịch, bởi đây vừa là nơi đặt căn cứ của Hải quân và lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), vừa là cửa ngõ chiến lược kiểm soát eo biển Hormuz. Trước đây, hơn 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua tuyến hàng hải này.

Theo nhà phân tích quân sự Alex Alfirraz Scheers, việc mở rộng phạm vi tấn công sang các công trình hạ tầng như cầu, hệ thống cấp nước, kho lương thực và điện lực có thể phản ánh sự điều chỉnh trong chiến lược của Washington, thậm chí đặt ra khả năng chuẩn bị cho một chiến dịch trên bộ với quy mô hạn chế.

Tuy nhiên, Giáo sư Simon Mabon, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Đại học Lancaster, cho rằng kịch bản này khó xảy ra do chi phí và rủi ro quá lớn. Theo ông, mục tiêu trước mắt của Mỹ nhiều khả năng vẫn là gia tăng sức ép để buộc Tehran trở lại bàn đàm phán. Song ông cảnh báo việc mở rộng các cuộc không kích sang hạ tầng dân sự có thể khiến căng thẳng tiếp tục leo thang.