Vì sao lãnh đạo Iran gửi những thông điệp trái chiều về các cuộc tấn công ở vùng Vịnh?

Kênh Al Jazeera của Qatar cho biết Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã đưa ra lời xin lỗi đối với các quốc gia láng giềng bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công đáp trả của Tehran kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Tuy nhiên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) - lực lượng quân sự quyền lực của Iran - đã bày tỏ sự không đồng tình với phát biểu vào hôm 7/3 của Tổng thống Pezeshkian, đồng thời cảnh báo các quốc gia láng giềng rằng Tehran sẽ tiếp tục tấn công nếu Mỹ và Israel sử dụng lãnh thổ của họ để tấn công Iran.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng cho biết Tehran sẽ không dừng các cuộc tấn công, trong khi Chủ tịch Quốc hội Mohammad-Baqer Qalibaf nhấn mạnh quyền tự vệ của Iran.

Trong khi các lãnh đạo Iran đưa ra những thông điệp trái chiều liên quan đến các cuộc tấn công vào các quốc gia láng giềng ở vùng Vịnh, vào ngày 7 và 8/3, nhiều cuộc tấn công mới của Iran tiếp tục được ghi nhận. 

Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đều cho biết họ đã bị tấn công.

Vậy tại sao Iran lại gửi những thông điệp mâu thuẫn tới các quốc gia vùng Vịnh? Và nên hiểu những tuyên bố này như thế nào?

Các lãnh đạo Iran đã nói gì?

Trong một thông điệp ghi hình vào ngày 7/3, Tổng thống Pezeshkian cam kết sẽ dừng các cuộc tấn công nhằm vào các nước láng giềng trừ khi các cuộc tấn công vào Iran xuất phát từ lãnh thổ của họ.

“Cá nhân tôi xin lỗi các quốc gia láng giềng đã bị Iran tấn công. Các chỉ huy, lãnh đạo và những người thân yêu của chúng tôi đã thiệt mạng do hành động gây hấn tàn bạo xảy ra, và lực lượng vũ trang của chúng tôi là những anh hùng đã hy sinh để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ”, ông Pezeshkian nói, nhưng không nêu rõ những quốc gia nào.

“Chúng tôi không có ý định vi phạm lãnh thổ của các nước láng giềng. Như tôi đã nhiều lần nói, họ là những người anh em của chúng tôi. Chúng tôi đứng cùng những người mà chúng tôi yêu quý trong khu vực”, ông Pezeshkian nói thêm.

Ngay sau lời xin lỗi của Tổng thống Pezeshkian, IRGC lên tiếng tuyên bố rằng lực lượng vũ trang Iran “một lần nữa khẳng định tôn trọng lợi ích và chủ quyền quốc gia của các nước láng giềng và cho đến nay chưa thực hiện hành động gây hấn nào chống lại họ”.

Tuy nhiên, IRGC nhấn mạnh nếu các hành động thù địch trước đó tiếp tục, mọi căn cứ quân sự và lợi ích của nước Mỹ và của Israel “trên đất liền, trên biển và trên không trong toàn khu vực sẽ trở thành mục tiêu chính và sẽ phải hứng chịu những đòn tấn công mạnh mẽ và nghiền nát của lực lượng vũ trang Iran.

Sau đó, trong một bài viết trên nền tảng mạnh xã hội X, Tổng thống Pezeshkian chỉ rõ Iran thực tế không tấn công các nước láng giềng, mà chỉ “nhắm vào các căn cứ quân sự, cơ sở và công trình của Mỹ trong khu vực”.

Cuối ngày 7/3, Thư ký Hội đồng Tối cao về An ninh Quốc gia Iran Ali Larijani lặp lại thông điệp của IRGC, tuyên bố rằng: “Khi kẻ thù tấn công chúng tôi từ các căn cứ trong khu vực, chúng tôi đáp trả và chúng tôi sẽ tiếp tục đáp trả”.

“Đó là quyền của chúng tôi và là chính sách lâu dài. Các quốc gia trong khu vực hoặc phải ngăn Mỹ sử dụng lãnh thổ của họ chống lại Iran, hoặc chúng tôi sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tự làm điều đó”, ông Larijani nói thêm.

Vào sáng 8/3, khi các cuộc tấn công khắp vùng Vịnh vẫn tiếp diễn, Tổng thống Pezeshkian nói rằng những phát biểu của ông hôm 7/3 đã bị “kẻ thù muốn chia rẽ chúng tôi với các nước láng giềng” hiểu sai.

Theo truyền thông nhà nước Iran, Tổng thống Pezeshkian nhắc lại rằng Iran muốn duy trì quan hệ tốt với “các quốc gia láng giềng anh em”, nhưng buộc phải đáp trả các cuộc tấn công xuất phát từ lãnh thổ của những quốc gia khác.

Tuy nhiên, ông  Pezeshkian nhấn mạnh rằng phản ứng này không có nghĩa là Iran đang tranh chấp với các quốc gia đó.

“Iran sẽ đứng vững trước những kẻ tấn công mình và sẽ đáp trả bằng sức mạnh”, ông Pezeshkian nói.

Bộ Ngoại giao Iran cũng ra tuyên bố nhấn mạnh rằng “các hoạt động phòng vệ của Iran chống lại các căn cứ và cơ sở quân sự của Mỹ trong khu vực không nên bị hiểu là hành động thù địch đối với các quốc gia trong khu vực”.

Ông Khalid al-Jaber, Giám đốc Điều hành của Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu tại Doha cho biết các quan chức Iran khác nhau đã đưa ra một số thông điệp “trái ngược” nhau tới các quốc gia trong khu vực.

Ông al-Jaber nói: “Chúng tôi không biết thông điệp nào là đúng. Chúng tôi không nghĩ rằng vào thời điểm chiến tranh như hiện nay, Iran sẽ ngừng tấn công một số cơ sở hạ tầng ở vùng Vịnh”.

Giám đốc Điều hành của Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu tại Doha dẫn chứng vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV) vào nhà máy khử mặn nước biển ở Bahrain như một bằng chứng.

Vụ tấn công này, theo thông báo của Bộ Nội vụ Bahrain trên nền tảng mạng xã hội X hôm 8/3, do Iran thực hiện, diễn ra vào sáng cùng ngày đã làm hư hại một nhà máy khử mặn nước biển và khiến ba người bị thương.

Ông al-Jaber cho biết thêm: “Kể từ sau vụ tấn công nhằm vào (Lãnh tụ Tối cao Iran) Ayatollah Khamenei, dường như không còn một cơ quan, cá nhân hay ban lãnh đạo nào mà chúng tôi có thể trao đổi hoặc đạt được thỏa thuận để hiểu quan điểm và lập trường của họ”.

“Những gì họ đang làm cho đến nay không giúp ích cho họ, cũng không giúp ích cho khu vực. Tình hình chỉ đang leo thang hơn. Người dân ngày càng thất vọng và nền kinh tế đã bị ảnh hưởng”, ông al-Jaber nói thêm.

Theo ông al-Jaber, châu Âu hiện cũng đã trở thành một phần của cuộc khủng hoảng này, không chỉ người Mỹ hay người Israel. Mọi bên đều đang cố gắng bảo vệ lợi ích của mình tại khu vực. Chúng ta cũng đang nghe những tín hiệu từ Trung Quốc và Liên bang Nga, tất cả đều kêu gọi giảm leo thang căng thẳng, nhưng không ai biết làm thế nào để chấm dứt nó”.

Những thông điệp của Iran nên được hiểu như thế nào?

Theo phóng viên Resul Serdar của Al Jazeera, lời xin lỗi của Tổng thống Pezeshkian đã nhanh chóng bị lu mờ bởi ảnh hưởng của IRGC.

Phóng viên Serdar cho biết: “Các chính trị gia ở Iran chịu trách nhiệm điều hành các vấn đề nhà nước và những vấn đề không mang tính chiến lược. Nhưng khi nói đến các vấn đề chiến lược như chính sách đối ngoại và an ninh, các chính trị gia. kể cả tổng thống, không có tiếng nói quyết định. Đây là điều rất quen thuộc ở Iran”.

Theo phóng viên Serdar, ngay cả trong thời bình, trung tâm quyền lực thực sự nằm ở văn phòng lãnh tụ tối cao và IRGC. 

Phóng viên Serdar cũng cho rằng người dân Iran hiểu sai phát biểu của Tổng thống Pezeshkian vì ông Pezeshkian không nhắm tới các quốc gia vùng Vịnh, mà hướng tới Azerbaijan và Thổ Nhĩ Kỳ.

Azerbaijan yêu cầu Iran xin lỗi sau khi một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào vùng tự trị Nakhchivan hôm 5/3. Tuy nhiên Tehran phủ nhận có liên quan.

Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ cho biết một tên lửa đạn đạo phóng từ Iran hướng tới không phận nước này đã bị NATO đánh chặn. Lực lượng vũ trang Iran cũng phủ nhận việc phóng tên lửa về phía Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (International Crisis Group), những phát biểu đôi khi thiếu nhất quán của Tổng thống Pezeshkian cho thấy kinh nghiệm chính trị hạn chế của ông trong các tình huống căng thẳng cao.

“Nhưng trong thời chiến, những sai sót về lời nói của các quan chức dân sự cuối cùng không phải là điều quan trọng: tiếng nói duy nhất thực sự có trọng lượng là của IRGC”, ông Vaez nói thêm.

Các nước vùng Vịnh phản ứng ra sao?

Bất chấp lời xin lỗi của Tổng thống Pezeshkian và các cảnh báo từ phía Iran, các cuộc tấn công vào khu vực vùng Vịnh vẫn tiếp tục.

Vào sáng 8/3, theo Bộ Nội vụ Bahrain, một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Iran đã gây thiệt hại vật chất cho một nhà máy khử mặn nước biển ở nước này.

Trước đó một ngày, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói rằng Mỹ đã tấn công một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm ở miền Nam Iran, tạo ra một “tiền lệ”.

Phần lớn các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc rất lớn vào nước khử mặn để cung cấp nước sinh hoạt.

Cũng trong ngày 7/3, Qatar, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất cho biết đã phát hiện tên lửa và thiết bị bay không người lái bay vào lãnh thổ của họ.

Sau đó vào hôm 8/3, Kuwait cho biết hai nhân viên Bộ Nội vụ nước này đã thiệt mạng khi đang làm nhiệm vụ và các cuộc tấn công vào sân bay quốc tế cùng văn phòng an sinh xã hội đã gây ra hỏa hoạn.

Saudi Arabia cũng cho biết một cuộc tấn công nhằm vào khu ngoại giao ở thủ đô Riyadh đã bị ngăn chặn và nhiều thiêt bị bay không người lái đã bị bắn hạ.

Cũng trong ngày 8/3, Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) tuyên bố các cuộc tấn công tiếp diễn của Iran vào Bahrain và Kuwait là “những hành động gây hấn nguy hiểm” đe dọa an ninh và ổn định khu vực.

Cho đến nay, các quốc gia vùng Vịnh đã đánh chặn và phá hủy phần lớn tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran nhưng chưa tiến hành tấn công đáp trả Tehran.

Ông Vaez cho rằng các quốc gia vùng Vịnh hoàn toàn có thể trả đũa, nhưng điều đó nhiều khả năng sẽ dẫn tới phản ứng còn mạnh mẽ hơn từ Iran.

“Việc đứng về phía Israel để tấn công một quốc gia Hồi giáo khác cũng sẽ kéo theo những hậu quả chính trị đối với các quốc gia vùng Vịnh”, ông Vaez nói thêm.

Mỹ đã phản ứng như thế nào?

Sau lời xin lỗi của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian vào hôm 7/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng mạng xã hội Truth Social rằng Iran đã “đầu hàng” trước các nước láng giềng.

“Iran không còn là ‘kẻ bắt nạt của Trung Đông’ nữa. Thay vào đó, họ là ‘KẺ THUA CUỘC CỦA TRUNG ĐÔNG’, và sẽ như vậy trong nhiều thập kỷ cho đến khi họ đầu hàng hoặc nhiều khả năng hơn  hoàn toàn sụp đổ!”, Tổng thống Trump viết.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho rằng việc các quốc gia vùng Vịnh đứng về phía Israel để tấn công một quốc gia Hồi giáo khác sẽ kéo theo những hệ quả chính trị đối với chính các nước này.

Trong một cuộc phỏng vấn với Al Jazeera hôm 7/3, ông Hamidreza Gholamzadeh, Giám đốc Viện nghiên cứu Diplo House của Iran, cho rằng cách diễn giải của Tổng thống Trump về phát biểu của Tổng thống Pezeshkian như một sự “đầu hàng” là “hoàn toàn sai”.

Theo ông Gholamzadeh, Iran đang yêu cầu các nước láng giềng ngừng hợp tác với Mỹ hoặc Israel và không cho phép hai nước này sử dụng lãnh thổ hay không phận của họ để tấn công Iran, đồng thời mô tả yêu cầu này là “rất bình thường” và “hợp pháp”.