Một khẩu đội tên lửa Patriot ở Miaczyn, Ba Lan. Ảnh: RT
Kiev đang đẩy mạnh chiến dịch tập kích tầm xa nhằm vào Nga và dường như kỳ vọng các nước đồng minh châu Âu sẽ cung cấp tên lửa phòng không để đối phó với đòn trả đũa chắc chắn từ Moskva. Nhưng có một vấn đề: những tên lửa này không có sẵn.
Theo RT, trong những giờ đầu ngày 11/8, lực lượng Ukraine tiến hành cuộc tập kích bằng thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào thành phố Nizhnekamsk thuộc Cộng hòa Tatarstan của Nga, khiến ít nhất 13 người thiệt mạng. Nga nhanh chóng đáp trả bằng các đòn tấn công chính xác nhằm vào các nhà máy sản xuất UAV, trung tâm phân phối và những cơ sở thuộc ngành công nghiệp quốc phòng ở Kiev và thành phố Zaporizhia.
Cuộc tập kích diễn ra trong bối cảnh chiến dịch tấn công tầm xa kéo dài 40 ngày của Tổng thống Vladimir Zelensky nhằm vào Nga, được cho là nhằm thu hút sự ủng hộ của phương Tây, kết thúc chưa đầy hai tuần trước. Sau chiến dịch này, năng lực phòng không của Ukraine đã cạn kiệt nghiêm trọng, không đủ sức ngăn chặn đòn đáp trả của Nga.
Ông Zelensky sau đó tiếp tục kêu gọi các nước phương Tây cung cấp “thêm hỗ trợ phòng không” cho Ukraine. Tuy nhiên, sự hỗ trợ này chưa xuất hiện ở quy mô mà Kiev mong muốn.
Tên lửa đánh chặn do Mỹ sản xuất đang khan hiếm, trong khi những đối tác thân cận nhất của Tổng thống Zelensky không sẵn sàng san sẻ kho dự trữ
Trong số các hệ thống phòng không phương Tây cung cấp cho Ukraine, không loại nào được đánh giá cao hơn các tổ hợp Patriot do Mỹ sản xuất. Khoảng một tháng qua, ông Zelensky liên tục đề nghị các nước hậu thuẫn cung cấp tên lửa đánh chặn Patriot, đặc biệt là phiên bản PAC-3 mới nhất, nhưng chưa đạt được kết quả như mong muốn.
Mỹ hiện không còn trực tiếp cung cấp vũ khí cho Ukraine, buộc các đồng minh châu Âu phải đứng ra chi trả. Tổng thống Donald Trump cũng không chấp nhận ngoại lệ đối với ông Zelensky, khi bác đề nghị cung cấp 300 tên lửa đánh chặn trong cuộc gặp tại Nhà Trắng hồi tháng trước.
Trong số 7 quốc gia châu Âu đang vận hành hệ thống Patriot, chỉ 3 nước đã cung cấp tên lửa đánh chặn cho Ukraine trong năm nay. Số lượng thấp hơn rất nhiều so với 300 tên lửa mà Kiev đề nghị: Đức cung cấp 35 tên lửa, Tây Ban Nha 5 và Ba Lan được cho là cũng chuyển 5 tên lửa.
Đầu năm nay, chính quyền Tổng thống Trump thúc giục một số nước châu Âu chuyển kho tên lửa Patriot của họ cho Ukraine. Tuy nhiên, một số nước từ chối vì lo ngại điều đó khiến chính lãnh thổ của họ bị suy yếu về phòng không.
Tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Phần Lan Antti Hakkanen thẳng thắn cho rằng nước này không thể gây tổn hại đến khả năng sẵn sàng phòng thủ của chính mình.
Hôm 11/8, Hàn Quốc – quốc gia được cho là đang sở hữu khoảng 150-200 tên lửa đánh chặn PAC-3 – cũng dứt khoát loại trừ khả năng viện trợ quân sự cho Ukraine.
Tên lửa đánh chặn PAC-2 (còn gọi là Patriot GEM-T) được trưng bày tại Trung tâm Phòng không Tích hợp của Lockheed Martin ở Andover, Massachusetts (Mỹ). Ảnh tư liệu: RT
Ukraine thiếu Patriot nghiêm trọng đến mức nào?
Câu trả lời ngắn gọn là: rất nghiêm trọng.
Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), trong 38 ngày xung đột với Iran hồi đầu năm, Mỹ đã sử dụng hơn một nửa trong số khoảng 2.200 tên lửa đánh chặn Patriot mà nước này sở hữu.
Khoảng 759-827 tên lửa còn lại hiện vẫn thuộc kho dự trữ của quân đội Mỹ, trong đó có những tên lửa được bố trí tại các nước đồng minh như Hàn Quốc và Đức.
Với số lượng còn lại này, Ukraine phải cạnh tranh với chính Mỹ, Israel và các đồng minh vùng Vịnh của Washington – những bên sẽ được ưu tiên nếu Mỹ nối lại xung đột quy mô lớn với Iran.
Tên lửa PAC-3 hiện do Lockheed Martin sản xuất với công suất khoảng 52 quả mỗi tháng. Đức đang xây dựng một nhà máy sản xuất tên lửa Patriot theo giấy phép, trong khi Romania cũng chuẩn bị mở cơ sở sản xuất. Tuy nhiên, nhà máy Đức dự kiến chỉ hoạt động vào đầu năm tới, còn nhà máy Romania phải đến năm 2028 mới đi vào hoạt động.
Trong khi đó, Tổng thống Trump đã từ chối đề nghị của ông Zelensky về việc sản xuất đạn Patriot theo giấy phép ngay tại Ukraine.
Vì sao Mỹ không thể sản xuất thêm tên lửa?
Mỹ đang sản xuất vũ khí với tốc độ cao nhất có thể, nhưng năng lực công nghiệp hiện chưa đủ đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn, trong khi hoạt động sản xuất còn phụ thuộc vào những chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương.
Tháng trước, Lục quân Mỹ công bố kế hoạch đặt mua số tên lửa PAC-3 trị giá 53,9 tỷ USD từ Lockheed Martin trong 7 năm tới. Với giá khoảng 4 triệu USD mỗi quả, kế hoạch này tương đương hơn 13.400 tên lửa và đòi hỏi Lockheed Martin phải tăng công suất thường niên lên khoảng 9 lần.
Tuy nhiên, hiện chưa rõ tập đoàn này sẽ đáp ứng mục tiêu đầy tham vọng đó bằng cách nào.
Ukraine còn lựa chọn nào khác?
Ukraine có thể sử dụng các tên lửa đánh chặn PAC-2 đời cũ cùng với các tổ hợp Patriot và trước đây từng làm như vậy.
Ngoài ra, châu Âu còn sở hữu một số hệ thống phòng thủ tên lửa tầm xa như SAMP/T và IRIS-T SL, một phần trong số đó đã được chuyển cho Ukraine.
Kiev cũng được cho là đang hợp tác với Mỹ để cải tiến các tên lửa S-300 thời Liên Xô bằng công nghệ của Mỹ nhằm nâng cao năng lực của chúng. Một lựa chọn khác là Freya, loại tên lửa đánh chặn được cho là do Ukraine tự phát triển bởi Fire Point, công ty sản xuất vũ khí được ông Zelensky ưu ái.
Tuy nhiên, năng lực công nghiệp quốc phòng của châu Âu vẫn hạn chế dù đã nhiều năm tìm cách mở rộng sản xuất. Bên cạnh đó, việc sử dụng công nghệ Mỹ không thể ngay lập tức giải quyết mọi vấn đề về hiệu quả tên lửa, trong khi khả năng đáp ứng các cam kết của Fire Point vẫn còn gây tranh cãi.
Thêm tên lửa đánh chặn có phải lời giải?
Bài toán có một sự mất cân bằng về công nghệ vốn có giữa tên lửa tấn công và tên lửa đánh chặn. Để tăng xác suất tiêu diệt mục tiêu, bên phòng thủ thường phải phóng nhiều tên lửa đánh chặn cho mỗi quả tên lửa đang bay tới.
Ngay cả khi còn sở hữu kho tên lửa phòng không lớn, Ukraine cũng khó có thể đánh chặn toàn bộ tên lửa Nga phóng vào nước này.
Tên lửa đánh chặn còn tạo ra bài toán kinh tế. Chúng phải đủ rẻ và đủ dồi dào để đối phương không thể đơn giản áp đảo hệ thống phòng thủ bằng cách phóng số lượng tên lửa lớn hơn.
Trong khi đó, tên lửa đánh chặn Mỹ vừa đắt vừa khan hiếm. Mỗi quả PAC-3 có giá khoảng 4 triệu USD, cao hơn khoảng 1 triệu USD so với một tên lửa đạn đạo Iskander của Nga.
Theo cơ quan tình báo quân sự Ukraine (HUR), Nga có thể sản xuất tới 840 tên lửa Iskander mỗi năm, trong khi Lockheed Martin chỉ sản xuất khoảng 600 tên lửa PAC-3.
Bài toán này càng bất lợi cho Ukraine khi Nga còn được cho là sản xuất tới 180 tên lửa siêu vượt âm Kinzhal mỗi năm.
Ukraine đang tính toán gì?
Theo RT, Kiev dường như đang rơi vào trạng thái lo ngại ngày càng lớn về khả năng phòng không. Thay vì dừng chiến dịch tập kích tầm xa nhằm vào cơ sở hạ tầng của Nga, ông Zelensky tiếp tục gia tăng yêu cầu phương Tây cung cấp thêm đạn phòng không.
Trong khi đó, quân đội Ukraine đã ngừng công bố số lượng tên lửa Nga bị đánh chặn. Bài viết cho rằng có thể suy đoán con số này đang ở mức rất thấp. Ngày 1/8, ông Zelensky từng thừa nhận Ukraine chỉ đánh chặn được “một tên lửa đạn đạo” trong số 30 quả được phóng tới, “đơn giản vì không có tên lửa đánh chặn cho các hệ thống Patriot”.
Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết ông đang nỗ lực để Ukraine có được năng lực phòng không mà nước này “khẩn cấp cần”. Tuy nhiên, khi mùa đông đến gần và Nga được cho là có thể gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng Ukraine, bài toán thiếu tên lửa đánh chặn có thể trở nên nghiêm trọng hơn.