Hình ảnh chụp từ vệ tinh của Công ty công nghệ không gian Mỹ Planet Labs PBC ngày 1/3/2026 cho thấy khói bốc lên sau vụ tấn công bằng tên lửa của Iran nhằm vào hạm đội số 5 của hải quân Mỹ ở Manama, Bahrain. Ảnh: Sinardaily.my/TTXVN
Theo Tehran Times (tehrantimes.com) ngày 21/9, Iran đã đưa ra một loạt thông điệp chính trị, quân sự và chiến lược ngày càng rõ ràng hơn tới Mỹ và các đối tác khu vực, cảnh báo rằng bất kỳ hành động tấn công nào mới của Mỹ sẽ dẫn đến các cuộc đáp trả liên tục vào các vị trí và lợi ích của Mỹ trên khắp khu vực, đồng thời làm rõ rằng Tehran không coi áp lực quân sự và ngoại giao là hai khái niệm loại trừ lẫn nhau.
Những tuyên bố mới nhất, được các quan chức quân sự và chính trị cấp cao của Iran đưa ra hôm 20/9, diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tiếp diễn về eo biển Hormuz, tương lai của các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ cũng như chính sách hạt nhân của nước này. Nhìn chung, chúng cho thấy một chiến lược của Iran nhằm kết hợp khả năng răn đe quân sự, kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược và đòn bẩy ngoại giao, đồng thời vẫn để ngỏ nhiều lựa chọn khác nhau.
Cảnh báo về phản ứng với Mỹ và khu vực
Bộ chỉ huy trung tâm Khatam al-Anbiya, đơn vị chịu trách nhiệm điều phối các hoạt động quân sự của Iran, đã cảnh báo Mỹ và các nước trong khu vực không được có bất kỳ hành động “gây hấn” chống Tehran.
Trong một tuyên bố được đưa ra hôm 20/9, Khatam al-Anbiya cáo buộc Mỹ tìm cách che giấu những thất bại trong chiến dịch chống Iran. Thông báo cho biết, dựa trên thông tin mà chính quyền Iran có được, Mỹ đã quyết định nối lại các hành động chống lại Iran sau cuộc gặp tại một quốc gia châu Âu và với sự "bật đèn xanh" của một số quốc gia trong khu vực.
Lời cảnh báo cũng nhắm vào các quốc gia trong khu vực có thể hợp tác với Washington. Khatam al-Anbiya cho biết các quốc gia liên minh với hành động gây hấn của Mỹ chống lại Iran sẽ bị coi là đồng lõa trong hành động đó và Iran sẽ không kiềm chế.
Tuyên bố này thể hiện sự tiếp nối những cảnh báo mà Iran đã đưa ra trước đó về khả năng Mỹ can thiệp vào việc quản lý hoặc các thỏa thuận an ninh tại eo biển Hormuz. Giới chức quân sự Iran đã nhiều lần khẳng định rằng Washington không thể đơn phương quyết định các điều kiện điều tiết giao thông đường thủy qua tuyến đường thủy chiến lược này.
Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf nhắc lại rằng lập trường của Iran về eo biển Hormuz có liên quan mật thiết đến cuộc đối đầu chính trị và an ninh rộng lớn hơn với Mỹ.
Điều này phù hợp với lập trường của Tehran trong những tháng gần đây rằng "việc mở lại eo biển Hormuz không thể được coi là quyết định đơn phương của Washington hay bất kỳ cường quốc bên ngoài nào khác".
Tầm quan trọng của eo biển Hormuz vượt xa cuộc đối đầu trực tiếp giữa Iran và Mỹ. Eo biển này là một trong những điểm nghẽn năng lượng chính của thế giới, kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Arab. Dữ liệu vận tải biển gần đây do Reuters công bố cho thấy lưu lượng giao thông qua tuyến đường thủy này vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình gần đây, cho thấy mức độ ảnh hưởng của cuộc xung đột đến thương mại hàng hải khu vực.
Do đó, đối với Tehran, vấn đề không chỉ đơn thuần là liệu các tàu thương mại có thể đi qua tuyến đường thủy này hay không. Tranh chấp còn liên quan đến việc ai sẽ quyết định cấu trúc an ninh, điều kiện hoạt động và các quy tắc điều hướng trong tuyến đường thủy nằm ngay sát sườn phía Nam của Iran.
Về phần mình, Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, cho biết khả năng rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) hiện đang "được xem xét".
Chiến lược rộng lớn hơn của Iran
Tehran Times cho rằng các tuyên bố từ Khatam al-Anbiya và các lãnh đạo Iran cho thấy một số khía cạnh liên kết chặt chẽ trong thông điệp chiến lược hiện tại của Tehran.
Thứ nhất, Tehran đang nhấn mạnh đến khả năng răn đe. Giới lãnh đạo quân sự cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công mới nào của Mỹ sẽ không chỉ giới hạn trong lãnh thổ Iran mà còn có thể khiến các vị trí và lợi ích của Mỹ trên khắp khu vực phải chịu sự trả đũa.
Thứ hai, Iran đang coi eo biển Hormuz như một đòn bẩy chiến lược. Phát biểu của ông Qalibaf cho thấy Tehran liên kết việc mở lại tuyến đường thủy này với các thỏa thuận chính trị và an ninh rộng hơn, thay vì xem việc đi lại bằng đường thủy là một vấn đề tách biệt khỏi cuộc xung đột.
Thứ ba, Tehran duy trì chiến thuật “vừa đánh, vừa đàm”, phản ánh sự kết hợp giữa phản ứng quân sự với đàm phán ngoại giao.
Thứ tư, vấn đề hạt nhân ngày càng được xem xét dưới góc độ an ninh quốc gia. Cuộc tranh luận về việc rút khỏi Hiệp ước NPT vẫn là một cuộc thảo luận chính trị hơn là một quyết định chính sách đã được xác nhận, nhưng việc nó xuất hiện trong số các nhà lập pháp cấp cao cho thấy mức độ đánh giá lại chiến lược đang diễn ra ở Tehran.
Do đó, diễn biến trước mắt của cuộc đối đầu sẽ phụ thuộc không chỉ vào những diễn biến trên chiến trường mà còn vào việc Washington và Tehran có thể thiết lập một khuôn khổ giải quyết các vấn đề mà Iran đã xác định là điều kiện tiên quyết để nối lại đàm phán và thay đổi hiện trạng của eo biển Hormuz hay không.
Tehran Times kết luận rằng thông điệp của Iran là răn đe quân sự, kiểm soát môi trường hàng hải chiến lược và ngoại giao đang được theo đuổi đồng thời chứ không phải tách biệt - các quan chức Iran trình bày những yếu tố này như những thành phần liên kết trong phản ứng của nước này trước áp lực liên tục từ phía Mỹ.
