Theo Al Jazeera, Đảng Lựa chọn vì nước Đức (AfD) có quan điểm rất khác chính phủ liên minh hiện nay về hỗ trợ Ukraine, viện trợ nước ngoài và quan hệ với Nga.
Đảng này đã giành 43,8% số phiếu trong cuộc bầu cử cấp bang tại Sachsen-Anhalt, miền Đông Đức, ngày 6/9, vượt xa Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) cầm quyền.
Kết quả đó đã đưa một đảng thường được giới nghiên cứu và chính trị Đức đặt trong truyền thống cực hữu, với những liên hệ về tư tưởng với quá khứ Đức Quốc xã, đến gần hơn bao giờ hết kể từ sau Thế chiến thứ hai với khả năng lãnh đạo một bang của Đức.
Hai tuần sau, AfD tiếp tục giành hơn 38% phiếu trong cuộc bầu cử cấp bang tại Mecklenburg-Western Pomerania. Trong khi đó, CDU không đạt ngưỡng 5% để có ghế trong nghị viện bang. Thủ tướng Friedrich Merz gọi đây là một “thảm họa”.
Catherine Fieschi, nhà khoa học chính trị tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế và chuyên gia về phe cực hữu châu Âu, nhận định với Al Jazeera rằng AfD đang đi theo xu hướng từng xuất hiện ở những nơi khác, đó là làm suy yếu sự đồng thuận xoay quanh các đảng chính thống và thu hẹp vai trò của trung tâm chính trị.
Trong một diễn biến khác, đảng cánh tả Die Linke giành 25,3% phiếu trong một cuộc bầu cử bổ sung tại Berlin ngày 20/9, cho thấy cử tri Đức đang có xu hướng dịch chuyển về cả hai phía của phổ chính trị.
Chính sách đối ngoại của Đức có thể bị tác động?
Một trong những lĩnh vực có thể chịu tác động sớm là chính sách của Đức đối với Ukraine, quốc gia phụ thuộc đáng kể vào nguồn hỗ trợ tài chính và năng lực công nghiệp quốc phòng của Đức.
Theo bà Fieschi, sự trỗi dậy của AfD là tín hiệu bất lợi đối với chính phủ của Thủ tướng Merz, nước Đức và quan hệ Pháp-Đức, qua đó có thể ảnh hưởng tới Ukraine.
AfD chủ trương đối thoại với Nga. Ngày 22/9, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đánh giá AfD là một lực lượng chính trị có ảnh hưởng và cho rằng những tuyên bố của đảng này về việc “thiết lập quan hệ” với Nga là điều Moskva quan tâm.
Ronald Meinardus, nghiên cứu viên tại Quỹ Hy Lạp về Chính sách Đối ngoại và châu Âu (ELIAMEP), cho rằng AfD đã đưa ra nhiều quan điểm tương đồng với lập trường của Nga.
Theo ông, AfD nhiều lần kêu gọi chấm dứt mọi hỗ trợ quân sự và tài chính cho Ukraine, phản đối việc Ukraine gia nhập EU và NATO, khôi phục quan hệ với Nga và nối lại dự án Nord Stream.
EU đã ngừng nhập khẩu dầu Nga từ năm 2023 trong khuôn khổ các biện pháp đáp trả chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine, đồng thời dự kiến chấm dứt nhập khẩu khí đốt Nga vào cuối năm 2027.
Ngày 21/9, ông Peskov tiếp tục lập luận rằng việc phụ thuộc vào khí đốt Nga có lợi cho nền kinh tế Đức. Theo ông, sức cạnh tranh suy giảm của kinh tế Đức phần lớn bắt nguồn từ quyết định ngừng mua khí đốt giá rẻ của Nga và chuyển sang mua nguồn cung đắt đỏ hơn từ các quốc gia khác, chủ yếu là Mỹ.
AfD có thể tác động đến kinh tế Đức ra sao?
Trong ngày 21/9, nền kinh tế Đức đón nhận một tín hiệu tích cực khi tờ Handelsblatt dẫn dự báo cho rằng kinh tế nước này có thể tăng trưởng 1,3% trong năm 2026, gấp đôi mức dự báo trước đó.
AfD theo đuổi chính sách tập trung nhiều hơn vào lợi ích trong nước và phản đối viện trợ nước ngoài. Tuy nhiên, khả năng đảng này trực tiếp định hình chính sách ở cấp liên bang vẫn còn hạn chế. Ngay cả tại hai bang nơi đảng này giành được tỷ lệ phiếu tương đối cao, AfD cũng khó thành lập chính quyền do phần lớn các đảng khác đã loại trừ khả năng hợp tác với họ.
Cuộc bầu cử liên bang tiếp theo theo lịch dự kiến diễn ra vào đầu năm 2029. Dù vậy, những kết quả bầu cử gần đây đang tạo sức ép chính trị đối với chính phủ Merz.
Bà Fieschi cho rằng Thủ tướng Merz có thể phải dành nhiều thời gian hơn cho các cuộc họp xử lý khủng hoảng trong nước, khiến khả năng triển khai chính sách đối ngoại của chính phủ bị ảnh hưởng.
Theo bà, Đức nhiều khả năng vẫn tiếp tục hỗ trợ Ukraine, nhưng có thể thực hiện theo cách ít công khai hơn.
Oleksandr Danylyuk, chuyên gia về chiến dịch quân sự của Nga, cho rằng Moskva đang tìm cách làm suy giảm khả năng hỗ trợ Ukraine của phương Tây. Ông nhận định tình hình chính trị tại châu Âu và Mỹ có thể khiến sự đồng thuận trong hỗ trợ Ukraine gặp thêm khó khăn.
Một trong những vấn đề được quan tâm là khả năng Đức cung cấp tên lửa hành trình Taurus cho Ukraine. Khi lên nắm quyền, ông Merz từng để ngỏ khả năng này, nhưng những diễn biến chính trị hiện nay khiến khả năng đó trở nên khó khăn hơn.
Tương tự, triển vọng châu Âu tiếp tục thảo luận về phương án sử dụng hơn 200 tỷ euro (230 tỷ USD) tài sản Nga bị phong tỏa tại các tổ chức tài chính châu Âu để hỗ trợ Ukraine cũng chưa rõ ràng.
Theo bà Fieschi, hiện chưa có nhiều sự ủng hộ đối với phương án này, trong đó có những quan ngại từ Bỉ, nơi đặt Euroclear – tổ chức lưu ký phần lớn số tài sản bị phong tỏa.
Liên minh cầm quyền sẽ duy trì được đến đâu?
Các đảng chính thống tại Đức đã tìm cách thích ứng với sự trỗi dậy của AfD. Trong cuộc bầu cử liên bang tháng 2/2025, AfD giành 20,8% số phiếu, gần gấp đôi kết quả năm 2021.
CDU sau đó thành lập liên minh cầm quyền với đảng Dân chủ Xã hội (SPD), vốn có nhiều khác biệt về tư tưởng, nhằm ngăn AfD tham gia chính quyền ở cấp liên bang.
Những kết quả bầu cử cấp bang gần đây tiếp tục đặt sức ép lên liên minh này. Bà Fieschi cho rằng nếu kết quả tại các cuộc bầu cử cấp bang tiếp theo, dự kiến vào tháng 4/2027, tiếp tục bất lợi cho các đảng trong chính phủ, khả năng tổ chức một cuộc bầu cử liên bang sớm vào mùa Thu năm 2027 có thể được đặt ra.
Tuy nhiên, theo ông Meinardus, hệ thống nghị viện của Đức khiến việc AfD giành quyền lãnh đạo chính phủ liên bang vẫn gặp nhiều trở ngại.
AfD sẽ phải giành thắng lợi tại nhiều bang để tạo được nền tảng chính trị đủ lớn, trong khi mức độ ủng hộ dành cho đảng này không đồng đều trên toàn quốc. Bên cạnh đó, các đảng khác hiện không muốn hợp tác với AfD.
