Người dân vẫy cờ Iran ở Tehran ăn mừng lệnh ngừng bắn với Mỹ. Ảnh: New York Times.
Theo tờ New York Times, lãnh tụ tối cao cùng nhiều chỉ huy cấp cao Iran thiệt mạng, các căn cứ quân sự, nhà máy và cầu cống bị phá hủy nặng nề, nền kinh tế liên tiếp hứng chịu những cú sốc. Thế nhưng, giới lãnh đạo của Iran lại tin rằng họ đã bước ra khỏi cuộc chiến này với vị thế mạnh hơn so với khi nó bắt đầu.
Sau 6 tuần hứng chịu chiến dịch tấn công dữ dội từ Mỹ và Israel, và trong bối cảnh một lệnh ngừng bắn tạm thời đã được thiết lập, Tehran không bước vào các cuộc đàm phán mới với tâm thế nhượng bộ. Trái lại, họ đưa ra một loạt yêu sách cứng rắn hơn. “Chào buổi sáng chiến thắng! Hôm nay, lịch sử đã sang trang mới”, Phó Tổng thống thứ nhất Mohammad Reza Aref viết trên mạng xã hội ngay khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. “Kỷ nguyên của Iran đã bắt đầu”.
Đối với giới cầm quyền Cộng hòa Hồi giáo, chỉ riêng việc trụ vững trước sức tấn công của hai trong số những cường quốc quân sự hàng đầu thế giới cũng đã là một chiến thắng mang tính biểu tượng. Điều đó củng cố niềm tin vào “ý thức hệ kháng cự” – nền tảng đã đưa giới giáo sĩ lên nắm quyền từ năm 1979. Đồng thời, họ vẫn duy trì được kiểm soát chặt chẽ trong nước, tiếp tục sử dụng các biện pháp đàn áp dù phần lớn dân chúng bất mãn với chính quyền.
Đòn bẩy mới: Eo biển Hormuz và lợi thế trên bàn đàm phán
Không chỉ tự coi mình là bên chiến thắng, Iran còn tin rằng họ đang bước vào đàm phán với một vị thế thuận lợi hơn. Khả năng tiếp tục gây ảnh hưởng lên eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược mà khoảng 20% lượng dầu toàn cầu đi qua – trở thành một công cụ gây sức ép cực kỳ hiệu quả.
Dù Mỹ và Israel đánh giá rằng phần lớn lực lượng không quân và hải quân Iran đã bị phá hủy, Tehran vẫn chứng tỏ họ có thể duy trì ảnh hưởng đáng kể tại khu vực. Theo các chuyên gia, chính yếu tố này mang lại cho Iran một “đòn bẩy” thậm chí còn mạnh hơn cả chương trình hạt nhân trước đây trong các cuộc thương lượng.
Trước khi chiến tranh nổ ra, Iran đang ở trong một trong những giai đoạn khó khăn nhất trong suốt 47 năm cầm quyền. Các cuộc biểu tình trong nước bị đàn áp đẫm máu, nền kinh tế lao dốc, và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm trong khu vực bị suy yếu bởi các đòn không kích của Israel. Tuy nhiên, những lực lượng này vẫn kịp gây thiệt hại đáng kể cho các quốc gia vùng Vịnh – nơi đặt căn cứ quân sự của Mỹ – thông qua các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.
Chỉ trong vòng 2 tháng, hình ảnh của Iran trên truyền thông toàn cầu đã thay đổi rõ rệt: từ một chính quyền bị chỉ trích vì đàn áp người dân, trở thành một quốc gia “chống đỡ thành công” trước sức ép quân sự từ Mỹ và Israel.
Chiến thắng mong manh: Hạt mầm của khủng hoảng tiếp theo?
Tuy nhiên, phía sau tuyên bố chiến thắng là những thách thức sâu sắc có thể định hình tương lai Iran. Khi các cuộc không kích ngày càng tàn khốc, nhiều người dân – kể cả những người từng phản đối chính quyền – bắt đầu coi những tổn thất mà họ phải gánh chịu là không thể chấp nhận được. Một số người từng hy vọng chiến tranh có thể làm lung lay chế độ giờ lại lo ngại họ rơi vào tình huống tồi tệ hơn: sống trong một đất nước bị tàn phá, dưới sự lãnh đạo của một chính quyền còn cứng rắn hơn.
Nền kinh tế vốn đã khủng hoảng trước chiến tranh nay càng thêm kiệt quệ. Việc tái thiết đất nước sẽ đòi hỏi nguồn lực khổng lồ, trong khi nhiều ngành công nghiệp trọng điểm như thép phải tạm ngừng hoạt động sau các cuộc không kích. Doanh thu của các doanh nghiệp sụt giảm mạnh, nguy cơ thất nghiệp hàng loạt gia tăng, kéo theo nguồn thu ngân sách giảm sút.
Trong khi đó, Iran có thể phải đối mặt với sự cô lập sâu sắc hơn trên trường quốc tế. Các mối quan hệ mà Tehran dày công xây dựng với các nước láng giềng vVùng Vịnh đã bị phá vỡ. Một số chuyên gia cảnh báo rằng giới lãnh đạo Iran có thể rút ra bài học rằng sự sống còn không nằm ở đàm phán hay ôn hòa, mà ở việc tăng cường răn đe – thậm chí là đẩy nhanh chương trình phát triển vũ khí hạt nhân.
Ngay cả trong nội bộ, nguy cơ chia rẽ cũng hiện hữu. Nhiều thành phần cứng rắn không muốn chấp nhận lệnh ngừng bắn và mong muốn tiếp tục chiến tranh. Nếu các cuộc đàm phán sắp tới thất bại, hệ thống chính trị Iran có thể đối mặt với những rạn nứt nghiêm trọng.
Và khi cả Washington lẫn Tehran đều tin rằng mình đang nắm lợi thế, nhiều chuyên gia khu vực cho rằng khả năng xảy ra một vòng xung đột mới không phải là câu hỏi “có hay không”, mà chỉ là “khi nào”.