Theo Financial Times ngày 10/4, Liên minh châu Âu (EU) vẫn đối mặt nguy cơ rơi vào tình trạng đình lạm bất chấp tín hiệu hạ nhiệt từ Trung Đông, khi tác động kinh tế từ xung đột Iran tiếp tục phủ bóng lên triển vọng tăng trưởng.
Ủy viên phụ trách kinh tế EU Valdis Dombrovskis cho biết Ủy ban châu Âu (EC) đang chuẩn bị hạ dự báo tăng trưởng năm nay, dù Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần. Ông nhận định diễn biến này giúp giảm áp lực tức thời lên thị trường năng lượng, nhưng rủi ro vẫn ở mức cao do tình hình địa chính trị chưa ổn định.
Theo ông Dombrovskis, tác động kinh tế từ cuộc chiến tại Iran vẫn rất khó lường và EU đang phải đối mặt với một cú sốc đình lạm, khi tăng trưởng chậm lại trong khi lạm phát gia tăng. Đây là kịch bản đặc biệt bất lợi đối với các nền kinh tế phát triển, vốn đã chịu áp lực từ chi phí năng lượng và chính sách tiền tệ thắt chặt.
Trước khi xung đột nổ ra, EC dự báo tăng trưởng của EU đạt khoảng 1,4% trong năm nay và 1,5% vào năm 2027, với lạm phát duy trì quanh mức trên 2%. Tuy nhiên, các kịch bản cập nhật cho thấy tăng trưởng có thể giảm thêm từ 0,4 đến 0,6 điểm phần trăm, tùy thuộc vào tốc độ hạ nhiệt của giá năng lượng.
Cụ thể, nếu giá dầu và khí đốt quay về mức trước chiến tranh vào cuối năm 2026, mức suy giảm tăng trưởng sẽ ở ngưỡng nhẹ hơn. Ngược lại, nếu giá năng lượng duy trì cao trong thời gian dài, tăng trưởng của EU có thể giảm sâu hơn trong cả năm nay và năm sau. Đồng thời, lạm phát có thể tăng thêm từ 1 đến 1,5 điểm phần trăm trong các kịch bản này.
Một yếu tố then chốt là tình hình tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng toàn cầu. Giới đầu tư cho rằng giá năng lượng chỉ có thể giảm bền vững nếu Iran nới lỏng kiểm soát khu vực này sau thời gian ngừng bắn. Tuy nhiên, các động thái gần đây từ Tehran cho thấy nước này vẫn muốn duy trì ảnh hưởng đối với tuyến đường chiến lược này.
Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia thành viên EU như Italy, Ba Lan và Tây Ban Nha đã triển khai các biện pháp nhằm giảm tác động của giá năng lượng, bao gồm cắt giảm thuế nhiên liệu để hỗ trợ doanh nghiệp và hộ gia đình.
Dù vậy, EU tỏ ra thận trọng với các chính sách tài khóa mở rộng. Ông Dombrovskis nhấn mạnh dư địa ngân sách của các nước thành viên hiện hạn chế hơn trước, do đó các biện pháp hỗ trợ cần mang tính tạm thời, có mục tiêu rõ ràng và tránh gây áp lực dài hạn lên tài chính công.
Trong tháng 6 tới, EC sẽ đánh giá tiến độ kiểm soát thâm hụt và nợ công của các quốc gia thành viên, đồng thời xem xét việc áp dụng các thủ tục xử lý thâm hụt quá mức. Đây là cơ chế có thể dẫn tới các biện pháp kỷ luật tài chính, thậm chí là trừng phạt nếu các nước không tuân thủ quy định ngân sách.
Italy, nền kinh tế lớn thứ ba khu vực đồng euro, được cho là khó có thể thoát khỏi diện giám sát trong năm nay sau khi ghi nhận mức thâm hụt 3,1% GDP, vượt ngưỡng quy định của EU. Trước đó, Rome đã kêu gọi kích hoạt điều khoản nới lỏng tài khóa chung như từng áp dụng trong đại dịch Covid-19, song đề xuất này chưa nhận được sự ủng hộ từ EU.
Theo ông Dombrovskis, điều khoản này chỉ dành cho các giai đoạn suy thoái nghiêm trọng trên toàn EU hoặc khu vực đồng euro và hiện tại chưa hội đủ điều kiện để kích hoạt.
Diễn biến trên cho thấy EU đang bước vào giai đoạn nhạy cảm, khi phải cân bằng giữa ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng. Triển vọng phục hồi của khu vực phụ thuộc lớn vào diễn biến năng lượng và mức độ kéo dài của các căng thẳng toàn cầu.
