Đề xuất, do các Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính của 5 nước đồng ký, được gửi trực tiếp tới Ủy viên phụ trách Khí hậu, trung hòa carbon và tăng trưởng sạch Wopke Hoekstra. Theo đó, các bộ trưởng kêu gọi thiết lập một "công cụ đoàn kết tạm thời" ở cấp độ toàn khối, buộc các tập đoàn năng lượng phải chia sẻ phần lợi nhuận vượt trội thu được từ những biến động giá do xung đột địa chính trị gây ra - đặc biệt là tình hình căng thẳng tại Trung Đông đang đẩy giá dầu leo thang, tạo gánh nặng ngày càng lớn cho nền kinh tế và đời sống người dân châu Âu.
Đây không phải lần đầu tiên EU cân nhắc biện pháp này. Năm 2022, trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng bùng phát sau xung đột Nga-Ukraine, khối này đã từng áp dụng một cơ chế tương tự dưới hình thức "đóng góp đoàn kết tạm thời". Rút kinh nghiệm từ tiền lệ đó, đề xuất lần này nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng một công cụ mới có cơ sở pháp lý vững chắc hơn, nhằm huy động nguồn lực tài chính mà không làm gia tăng áp lực lên ngân sách công của các nước thành viên.
Mục tiêu cốt lõi của sáng kiến là gửi một thông điệp rõ ràng tới công luận: các doanh nghiệp hưởng lợi từ khủng hoảng phải có trách nhiệm đóng góp trở lại cho xã hội. Nguồn thu từ cơ chế này dự kiến sẽ được dùng để hỗ trợ người tiêu dùng và góp phần kiềm chế đà tăng của lạm phát. Tuy nhiên, đề xuất hiện vẫn còn ở giai đoạn sơ bộ - chưa xác định mức thuế cụ thể cũng như danh sách các doanh nghiệp sẽ chịu tác động.
Về phía EC, người phát ngôn phụ trách thuế cho biết, cơ quan này đã tiếp nhận đề xuất và đang tiến hành đánh giá, đồng thời khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với các quốc gia thành viên để tìm kiếm những giải pháp phù hợp, có tính đến các bài học từ chính sách đã triển khai trước đây.
Trong bối cảnh đó, Ủy viên Năng lượng châu Âu Dan Jørgensen đưa ra cảnh báo đáng lo ngại khi nhận định rằng giá năng lượng nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài, thậm chí có thể tăng mạnh hơn đối với một số mặt hàng thiết yếu trong những tuần tới. Nhận định này càng làm gia tăng sức ép buộc EU phải nhanh chóng tìm kiếm các giải pháp phối hợp ở cấp độ khu vực.
Đề xuất đánh thuế lợi nhuận bất thường của các tập đoàn năng lượng vì vậy đang được xem như một trong những công cụ tiềm năng để chia sẻ gánh nặng khủng hoảng và củng cố niềm tin của người dân vào tính công bằng trong chính sách kinh tế của khối. Song, việc triển khai cụ thể ra sao vẫn còn phụ thuộc vào quá trình đánh giá và đồng thuận giữa các quốc gia thành viên trong thời gian tới.
