Ứng phó thiên tai và biến đổi khí hậu ở xứ Thanh - Bài cuối: Không để bị động trong mọi tình huống

Đặc biệt, ngày 29/6/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Quyết định số 1886/QĐ-UBND về Kế hoạch phòng, chống thiên tai giai đoạn 2026-2030. Tổng kinh phí dự kiến bố trí cho các đề án, dự án, nhiệm vụ khoảng 7.113 tỷ đồng. Theo đó, tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các sở, ngành, địa phương quán triệt tinh thần không chủ quan nhưng cũng không bị động, bất ngờ; chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động, từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; lấy dữ liệu, khoa học, công nghệ làm nền tảng trong công tác phòng, chống thiên tai.

Đẩy mạnh chuyển đổi số

Với mục tiêu lấy phòng ngừa là chính, chủ động ứng phó từ sớm, từ xa, Thanh Hóa đang từng bước xây dựng hệ thống phòng, chống thiên tai hiện đại, đồng bộ, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần bảo vệ thành quả phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm cuộc sống an toàn cho người dân.

Đài Khí tượng Thủy văn Thanh Hóa đang quản lý và vận hành hàng chục trạm khí tượng, trạm thủy văn cùng các điểm đo mưa độc lập, dần chuyển dịch từ quan trắc thủ công sang công nghệ tự động hóa. Các trạm khí tượng đã được lắp đặt máy gió tự ghi, tự báo; máy mưa tự báo, 3 trạm thủy văn đo lưu lượng nước đo bằng máy lưu tốc kế hiện số; 7/16 trạm thủy văn có công trình tự ghi mực nước...

Cùng với đó, Đài Khí tượng Thủy văn Thanh Hóa đã sử dụng phần mềm thu nhận, xử lý, giải mã số liệu tích hợp tập trung tất cả các số liệu của trạm tự động để khai thác một cách thống nhất và nhanh chóng phục vụ cho công tác dự báo. Toàn bộ số liệu từ các trạm Khí tượng thủy văn truyền thống chuyển về được kiểm tra nhanh qua phần mềm nhằm hạn chế sai sót... Bởi mỗi bản tin chính xác, mỗi phút dự báo sớm trước khi thiên tai xảy ra sẽ giúp các lực lượng chủ động triển khai những phương án ứng phó, bảo vệ tính mạng con người, giảm thiệt hại về tài sản cho Nhà nước và nhân dân.

Hiện Thanh Hóa đã có Bản đồ ngập lụt do nước dâng cho khu vực ven biển khi có tình huống bão mạnh và siêu bão đổ bộ, Bản đồ phân vùng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại Thanh Hóa theo thời gian thực; Bản đồ phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá khu vực miền núi; Bản đồ ngập lụt hạ du các hồ chứa lưu vực sông Mã… Việc xây dựng hệ thống bản đồ rủi ro thiên tai và cơ sở dữ liệu đồng bộ sẽ giúp Thanh Hóa nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và khả năng ứng phó, phục vụ hiệu quả công tác phòng, chống thiên tai.

Ông Nguyễn Văn Minh, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Thanh Hóa khẳng định, thiên tai diễn biến ngày càng cực đoan, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và tăng dày hệ thống trạm quan trắc khí tượng. Hiện Thanh Hóa đang đẩy mạnh hiện đại hóa hệ thống quan trắc, theo dõi, giám sát, dự báo và cảnh báo thiên tai bằng cách tự động hóa mạng lưới trạm khí tượng thủy văn và tới đây sẽ tích hợp dữ liệu vào Trung tâm điều hành thông minh (IOC) của tỉnh nhằm nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai.

Ông Trần Ngọc Hưng, Giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin và Truyền thông (Sở Khoa học và Công nghệ Thanh Hóa) cho biết, hiện nay trên hệ thống của Trung tâm IOC Thanh Hóa đã có đầy đủ dữ liệu về hoạt động các tàu cá hoạt động ngoài khơi do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ; 2 trạm quan trắc chất lượng không khí tại Bỉm Sơn và Nghi Sơn đã được kết nối dữ liệu. Trong thời gian tới, mục tiêu của tỉnh Thanh Hóa là sẽ xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu phòng, chống thiên tai bảo đảm đồng bộ, liên thông theo thời gian thực, đáp ứng yêu cầu "đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung".
 
Theo đó, các khu vực trọng điểm, xung yếu như hệ thống đê điều, hồ đập sẽ được các cơ quan, chức năng triển khai lắp đặt thiết bị giám sát; bổ sung thêm các điểm quan trắc, giám sát…. Các dữ liệu sau khi được làm sạch, chuẩn hóa cung cấp về Trung tâm IOC Thanh Hóa sẽ tổng hợp, phân tích dữ liệu…. đưa ra các dự báo, cảnh báo để lãnh đạo cấp ủy, chính quyền các cấp nắm bắt thông tin, từ đó đưa ra quyết định chỉ đạo, điều hành.

Không chỉ dừng lại ở dự báo, cảnh báo, việc tích hợp dữ liệu quan trắc, dữ liệu hiện trường và thông tin từ cộng đồng vào các nền tảng số sẽ giúp các ngành, đơn vị chức năng ở Thanh Hóa phân tích và phát hành cảnh báo kịp thời. Bên cạnh đó, việc truyền tải thông tin cảnh báo sớm đến người dân qua thiết bị di động, mạng xã hội cũng được thực hiện kịp thời, nhanh chóng. Thiên tai không thể ngăn chặn, nhưng hoàn toàn có thể giảm thiệt hại nếu dự báo đúng, cảnh báo sớm và tổ chức ứng phó kịp thời.

Chủ động từ sớm, từ xa 

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra 16 đợt thiên tai, gồm 2 đợt rét đậm, rét hại; 5 đợt nắng nóng; 9 đợt lốc, sét kèm mưa lớn và mưa đá…

Trước dự báo thiên tai năm 2026 tiếp tục diễn biến cực đoan, UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các sở, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp phòng, chống và khắc phục hậu quả theo phương châm "bốn tại chỗ", đặt mục tiêu bảo vệ tính mạng người dân lên hàng đầu, giảm thấp nhất thiệt hại về tài sản và sản xuất. Trong đó, một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các địa phương phải khẩn trương rà soát, cập nhật phương án ứng phó với các loại hình thiên tai như bão mạnh, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn, sự cố hồ đập… phù hợp với đặc điểm từng địa bàn. Các xã, phường phải xây dựng phương án sơ tán dân chi tiết, xác định rõ đối tượng ưu tiên, tuyến di chuyển, nơi tránh trú, lực lượng, phương tiện và nhu yếu phẩm nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối tính mạng nhân dân trong mọi tình huống.

Cùng với đó, tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các sở, ngành, đơn vị, địa phương thường xuyên kiểm tra, bảo đảm an toàn các công trình đê điều, hồ chứa, thủy lợi, giao thông, điện, viễn thông, trường học, bệnh viện và các điểm có nguy cơ sạt lở; tích hợp công tác phòng, chống thiên tai vào kịch bản điều hành tăng trưởng năm 2026, không để xảy ra thiệt hại về người, đồng thời giảm đáng kể thiệt hại về tài sản của Nhà nước và nhân dân.

Tại Thanh Hóa, việc chủ động ứng phó, giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra là mệnh lệnh hành động trước mỗi mùa mưa bão. Thực tế cũng cho thấy dù thiên tai, mưa bão diễn biến phức tạp, nhiều địa phương trong tỉnh đã hạn chế thấp nhất thiệt hại nhờ sự chuẩn bị từ sớm, từ xa. Đây cũng là kinh nghiệm quan trọng để tỉnh Thanh Hóa tiếp tục nâng cao năng lực phòng ngừa, chủ động ứng phó với những diễn biến ngày càng cực đoan của thiên tai trong năm 2026.

Nhấn mạnh phương châm “4 tại chỗ” và nguyên tắc “phòng ngừa chủ động, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương và hiệu quả”, tại Hội nghị tổng kết công tác phòng thủ dân sự năm 2025, rút kinh nghiệm ứng phó sự cố thiên tai và triển khai các nhiệm vụ trọng tâm cho năm 2026, ông Mai Xuân Liêm, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Thanh Hóa yêu cầu các cấp, ngành lấy phòng ngừa là chính, coi đây là giải pháp căn cơ nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại, góp phần giữ vững thành quả phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Trong giai đoạn 2026-2030, Thanh Hóa đặt mục tiêu hoàn thiện đồng bộ hệ thống cơ chế, chính sách về phòng, chống thiên tai phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ được đẩy mạnh, phấn đấu 100% chính quyền các cấp, cơ quan, tổ chức, hộ gia đình được tiếp cận đầy đủ thông tin, trang bị kiến thức và kỹ năng phòng tránh thiên tai.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, việc lấy phòng ngừa là chính, ứng phó từ sớm, từ xa, tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, từng bước xây dựng hệ thống phòng, chống thiên tai hiện đại, đồng bộ… sẽ giúp tỉnh Thanh Hóa giữ vững thế chủ động trong mọi tình huống, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra, góp phần bảo vệ thành quả phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm cuộc sống an toàn của nhân dân trước bão, lũ, ngập úng và hạn hán. Đây cũng là hành động cụ thể để triển khai thực hiện Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chiến lược bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.