Từ năm 2020 đến nay, tỉnh Thanh Hóa triển khai trồng trên 700ha rừng ngập mặn, chủ yếu tập trung tại các xã Vạn Lộc, Nga Sơn, Hoằng Tiến, Hoằng Thanh, Hoằng Châu... Ảnh: Hoa Mai/TTXVN
Với đường bờ biển dài 102 km, Thanh Hóa là địa phương đang chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu, như nước biển dâng, lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn... Ngoài việc kiên cố hóa hệ thống đê biển, đê sông, tỉnh Thanh Hóa đã không ngừng nỗ lực phát triển hệ thống rừng ngập mặn, coi đây là giải pháp chiến lược giúp bảo vệ vùng ven biển, giảm thiểu thiệt hại do bão lũ, nước biển dâng và ổn định đời sống kinh tế - xã hội vùng ven sông, ven biển.
Nâng cao ý thức người dân
Theo báo cáo của UBND tỉnh Thanh Hóa, nhờ các chương trình, dự án, tổ chức phi chính phủ hỗ trợ, đầu tư trong nhiều năm nay, tỉnh đã phát triển hơn 1.000 ha rừng ngập mặn tại các địa phương ven biển. Những cánh rừng ngập mặn xanh mướt không chỉ giúp phục hồi môi trường biển, giảm thiểu rủi ro thiên tai, chắn sóng, hạn chế xói lở bờ biển mà còn tạo kế sinh nhai bền vững cho hàng ngàn cư dân ven biển xứ Thanh.
Với 423 ha rừng ngập mặn, nhiều năm qua chính quyền xã Vạn Lộc luôn tuyên truyền, vận động bà con chung tay bảo vệ rừng ngập mặn, phát triển nghề nuôi ong dưới tán rừng ngập mặn, qua đó giúp người dân tạo thêm sinh kế, góp phần phát triển kinh tế xã hội tại địa phương.
Gắn bó với rừng ngập mặn Hải Lộc từ những ngày đầu tiên, ông Trịnh Công Toán (thôn Đa Hưng, xã Vạn Lộc) đã góp phần nhỏ của mình để tạo nên "lá chắn xanh" vững chắc nơi cửa biển hôm nay. Bên triền đê biển Vạn Lộc, những người dân như ông Toán vẫn hàng ngày bền bỉ gieo trồng từng gốc sú, gốc bần để hôm nay, sau hơn 15 năm gieo trồng, vùng bãi bồi trống trơn ngày trước đã được thay bằng màu xanh ngút ngàn của cánh rừng ngập mặn. Mỗi tán lá đan xen, mỗi gốc cây lớn nhỏ đều gợi lên một hành trình dài bền bỉ của nhiều thế hệ giữ rừng. Để hôm nay, dưới những tán rừng ngập mặn trở thành nơi sinh sống của tôm, cua, cá cùng nhiều loài thủy sản tự nhiên.
Ông Trịnh Công Toán (thôn Đa Hưng, xã Vạn Lộc) chia sẻ, mỗi tháng, ông được nhận 400.000 đồng từ việc chăm sóc, bảo vệ rừng ngập mặn. Có rừng ông mới có sinh kế nên luôn cố gắng bảo vệ rừng thật tốt để rừng phát triển bền vững.
Nói về vai trò trong việc chắn sóng, chống xói lở và giảm tác động do bão của rừng ngập mặn, ông Hà Văn Tùng, Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Vạn Lộc cho biết, từ năm 2005 đến nay, xã Vạn Lộc được nhiều chương trình, dự án, tổ chức phi chính phủ hỗ trợ, đầu tư, rừng ngập mặn đang giúp phục hồi môi trường biển, giảm thiểu rủi ro thiên tai, hạn chế xói lở bờ biển, tạo sinh kế bền vững cho người dân. Nhờ vào hệ thống rễ cây chằng chịt của rừng ngập mặn, đặc biệt là cây sú, cây bần giúp bồi tụ phù sa, giảm xói lở và ngăn chặn tác động của sóng biển.
“Đặc biệt, khoảng 5 năm trở lại đây, các hộ dân gần rừng ngập mặn đã phát triển thêm nghề nuôi ong lấy mật, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Thời gian tới, xã đang có định hướng sẽ xây dựng mô hình du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm xung quanh khu rừng sú, vẹt để người dân được hưởng lợi nhiều hơn nữa”, ông Hà Văn Tùng chia sẻ.
Đi dọc bờ biển qua địa bàn xã Tân Tiến (huyện Nga Sơn cũ) sẽ bắt gặp những cánh rừng ngập mặn trải dài xanh ngắt như bức tường thành khổng lồ chắn sóng, chống gió, ôm trọn dải đất ven biển trước những đợt thiên tai ngày càng dữ dội. “Bức tường xanh” nơi cửa biển ở xã Tân Tiến liên tục được phủ xanh bởi những lớp rừng cây sú, vẹt, bần chua...
Nếu rừng ngập mặn ở các xã biển khác ở Thanh Hóa chỉ rộng từ 0,5 - 1 km, thì riêng ở xã Tân Tiến, dải rừng ngập mặn rộng từ 6 - 7 km. Với gần 350 ha rừng ngập mặn và hệ thống cây trưởng thành hàng chục năm tuổi được bảo vệ tốt, diện tích rừng ngập mặn Tân Tiến được đánh giá là có sinh khối lớn bậc nhất tại Thanh Hóa hiện nay. Hàng chục năm qua, những cánh rừng phi lao, rừng ngập mặn nơi đây đã bền bỉ chống chọi với bão tố, sóng dữ để giữ đất, giữ làng.
Nhận thức được vai trò quan trọng của việc trồng và bảo vệ rừng ngập mặn, thảm rừng ven biển được người dân nơi đây chung tay bảo vệ, chăm sóc, hiện sinh trưởng, phát triển nhanh, phát huy hiệu quả chắn sóng, giữ phù sa, gia tăng các loài hải sản, thủy sinh sinh sống, tạo ra đa dạng nguồn lợi thủy hải sản, tạo sinh kế cho cộng đồng dân cư. Mỗi cây sú, cây đước, cây bần… được bảo vệ, mỗi cây giống được trồng xuống không chỉ làm dầy thêm màu xanh của hiện tại, mà còn là “tấm lá chắn” cho tương lai trước những thách thức của biến đổi khí hậu.
Tăng khả năng thích ứng
Rừng ngập mặn không chỉ giúp phục hồi môi trường biển, giảm thiểu rủi ro thiên tai, chắn sóng, hạn chế xói lở bờ biển mà còn tạo kế sinh nhai bền vững cho hàng ngàn cư dân ven biển xứ Thanh. Ảnh: Hoa Mai/TTXVN
Theo báo cáo của Chi cục Kiểm lâm Thanh Hóa, các chương trình dự án trồng rừng phục hồi môi trường đã giúp tăng cường năng lực chống chịu với biến đổi khí hậu cho cộng đồng dân cư dễ tổn thương nơi cửa biển tại các xã ven biển Thanh Hóa. Trong đó, phải kể đến một số dự án trồng, bảo vệ rừng ngập mặn mang hiệu quả cao như dự án của Quỹ thiên tai miền Trung, dự án trồng rừng ngập mặn ven biển của Hội chữ thập đỏ tỉnh.
Trong giai đoạn từ năm 2020 đến nay, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã triển khai trồng, chăm sóc trên 700 ha rừng ngập mặn, chủ yếu tập trung tại các xã Vạn Lộc, Nga Sơn, Hoằng Tiến, Hoằng Thanh, Hoằng Châu... Diện tích rừng ngập mặn được khoán bảo vệ rừng cho các hộ gia đình, cộng đồng dân cư, nên người dân sẽ có thu nhập ổn định từ công trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng. Bên cạnh đó, một số chương trình, dự án còn đầu tư xây dựng, nâng cấp các công trình đường giao thông và kênh mương thủy lợi cho các địa phương, tạo thuận lợi cho việc đi lại, giao thương, vừa phục vụ trực tiếp trồng rừng, vừa phục vụ thiết thực cho sản xuất nông nghiệp, thủy sản... Từ đó, tạo sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường sinh thái tại địa phương theo hướng lâu dài và bền vững.
Tỉnh Thanh Hóa cũng đặc biệt coi trọng vai trò của cộng đồng trong ứng phó với biến đổi khí hậu. Nhiều phong trào, chiến dịch bảo vệ môi trường được tổ chức rộng khắp, thu hút sự tham gia của các tầng lớp nhân dân. Các hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Tháng hành động vì môi trường, Tuần lễ biển và hải đảo Việt Nam, Ngày Đại dương thế giới… dần trở thành hoạt động thường niên, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội đối với môi trường và khí hậu.
Đến nay, Thanh Hóa có trên 1.000 ha đất ngập mặn ven biển được phủ xanh bởi những cánh rừng sú, vẹt, bần chua và hàng trăm ha rừng đang được triển khai trồng mới. Chính quyền địa phương và người dân vùng dự án đã nhận thấy hiệu quả thiết thực của việc trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng ngập mặn. Những kết quả của dự án đã giúp địa phương và nhân dân vùng ven biển của tỉnh Thanh Hóa tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Những giá trị xanh từ trồng và bảo vệ rừng ngập mặn vì thế được nhân lên theo thời gian, góp phần bảo vệ môi trường, hệ sinh thái đất ngập nước và nâng cao đời sống cộng đồng dân cư ven biển.
Ông Nguyễn Đình Thái, Trưởng phòng sử dụng, phát triển rừng - Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thanh Hóa cho biết Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thanh Hóa sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền các chính sách của Nhà nước đến các tầng lớp nhân dân, nhất là người dân sống gần rừng và khu vực rừng ven biển để Nhà nước và nhân dân cùng chung tay thực hiện tốt quản lý, bảo vệ rừng, bảo đảm ổn định diện tích rừng hiện có. Đồng thời, kêu gọi các tổ chức quốc tế hỗ trợ đầu tư cho trồng rừng, đặc biệt là trồng rừng ngập mặn ven biển, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân thực hiện các mô hình sinh kế, ứng dụng khoa học công nghệ, góp phần nâng cao công tác bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn tại địa phương.
Những dải đê xanh do cộng đồng dân cư các địa phương ven biển chung tay trồng mới tại Thanh Hóa đã trở thành “bức tường xanh” bao bọc, chở che cho các tuyến đê biển dài hàng chục km trước mỗi trận triều cường, lũ quét.
Bài cuối: Không để bị động trong mọi tình huống