Ảnh minh họa: Trần Việt/TTXVN
Đặc biệt, trong bối cảnh xung đột Trung Đông khiến chi phí logistics và đầu vào của doanh nghiệp sản xuất tăng mạnh, việc chi phí vốn đi lên càng khuếch đại gánh nặng tài chính, đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế phải “căng mình” duy trì hoạt động.
Áp lực lãi vay lan rộng
Sau một năm được hưởng lãi suất ưu đãi, khoản vay mua nhà của vợ chồng anh Nguyễn Thanh (phường Tân Phú, TP. Hồ Chí Minh) tại một ngân hàng thương mại đã chuyển sang cơ chế thả nổi từ tháng 11/2025. Nếu trước đó lãi suất chỉ ở mức 6,9%/năm, thì sau khi điều chỉnh đã tăng lên 11,9%.
Đáng chú ý, chỉ sau 3 tháng, lãi suất tiếp tục được điều chỉnh lên 12,8%/năm. Việc lãi vay tăng nhanh trong thời gian ngắn khiến vợ chồng anh Thanh không khỏi lo lắng, đặc biệt trong bối cảnh thanh khoản thị trường còn nhiều biến động và khả năng lãi suất có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới.
Không chỉ khách hàng cá nhân, các doanh nghiệp sản xuất cũng đang chịu áp lực tương tự khi lãi suất cho vay đồng loạt điều chỉnh tăng.
Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Vina T&T Group cho biết, xung đột tại Trung Đông đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với hoạt động xuất khẩu nông sản, đặc biệt là tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng và chi phí vận tải biển tăng mạnh. Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn phải đối mặt với áp lực lãi suất ngân hàng gia tăng và chi phí đầu vào leo thang.
Theo ông Tùng, cuối năm 2025, thị trường ghi nhận tình trạng siết chặt hạn mức tín dụng và sang đầu năm nay, áp lực lãi suất có xu hướng tăng liên tục. Nhiều khoản vay trước đây ở mức khoảng 6%/năm, thì nay đã tăng lên 8% và vẫn có xu hướng đi lên.
Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) cũng cho biết áp lực lãi suất hiện nay đang ở mức rất cao.
Theo ông Mẫn, lãi suất huy động phổ biến khoảng 7–8%/năm, trong khi lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh tại một số ngân hàng dao động quanh mức 11–12%. So với trước đây, khi doanh nghiệp chỉ vay ở mức 6–7%, hiện lãi suất đã tăng lên 11–13%, thậm chí lĩnh vực bất động sản có thể lên tới 15%.
Đại diện HAWA cho rằng, đây là thách thức lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp. Do đó, các nhà hoạch định chính sách cần sớm xem xét, đưa ra giải pháp phù hợp nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn với chi phí hợp lý hơn, qua đó duy trì và ổn định hoạt động sản xuất kinh doanh.
Một số doanh nghiệp khác cho biết, hiện các khoản vay của doanh nghiệp vẫn có sự phân hóa. Một số hợp đồng cũ có mức lãi suất ưu đãi khoảng 6%/năm đã được điều chỉnh tăng lên khoảng 7-8%/năm. Đối với các khoản vay dài hạn theo dự án đã ký trước đó, lãi suất hiện duy trì ở mức trên 10%/năm.
Dù mức lãi suất này vẫn có thể chấp nhận, nhưng trong bối cảnh chi phí logistics tăng mạnh, kéo theo chi phí đầu vào gia tăng theo chuỗi, áp lực tài chính của doanh nghiệp bị khuếch đại. Điều này khiến tổng chi phí sản xuất kinh doanh tăng cao; đồng thời biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể, thậm chí có nguy cơ thua lỗ.
Khi nhu cầu vốn trở thành yếu tố chi phối
Ông Đinh Đức Quang, Giám đốc Khối Kinh doanh tiền tệ, Ngân hàng UOB Việt Nam cho biết, đà tăng của lãi suất VND đã bắt đầu từ quý III/2025 trên cả thị trường liên ngân hàng và thị trường huy động vốn tại các ngân hàng thương mại, với mức tăng 1-2% tùy các kỳ hạn khác nhau. Diễn biến này đến từ nhu cầu tín dụng ở mức cao trên thị trường đóng góp vào tăng trưởng GDP ở mức hơn 8% cho cả năm 2025.
Bên cạnh đó, thanh khoản VND còn chịu tác động từ một số yếu tố khác, trong đó đáng chú ý là việc nhà đầu tư nước ngoài liên tục bán ròng trên thị trường chứng khoán trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, kéo theo dòng vốn thực rút ra khỏi thị trường.
Ngoài ra, các chính sách siết chặt quản lý doanh thu đối với hộ kinh doanh và cá nhân cũng bước đầu ảnh hưởng đến lượng tiền lưu thông trong hệ thống ngân hàng và cần thêm thời gian để thích nghi. Trong khi đó, tiến độ giải ngân đầu tư công chưa đạt kỳ vọng, khiến dòng tiền chưa quay trở lại nền kinh tế như mong đợi.
Ông Huỳnh Duy Sang, Giám đốc Khối Thị trường tài chính Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) cũng cho rằng, diễn biến lãi suất hiện nay phản ánh chủ yếu nhu cầu vốn tín dụng của nền kinh tế, thay vì áp lực thanh khoản như giai đoạn năm 2022 thời điểm thị trường chịu tác động lớn từ những bất ổn liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp.
Theo ông Sang, trong bối cảnh hiện nay, yếu tố then chốt là kiểm soát dòng tín dụng, đảm bảo vốn được phân bổ vào sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, hạn chế chảy vào các hoạt động đầu cơ. Khi dòng vốn đi đúng hướng, sẽ góp phần kiềm chế đà tăng của lãi suất và hỗ trợ ổn định mặt bằng lãi suất.
Thực tế, việc điều hành tăng trưởng tín dụng theo từng quý, đồng thời chú trọng chất lượng tín dụng thời gian qua cho thấy cơ quan quản lý đang đi đúng hướng. Khi dòng vốn được kiểm soát đúng bản chất và phục vụ cho sản xuất, mặt bằng lãi suất sẽ có điều kiện ổn định hơn.
Quan trọng hơn, sau giai đoạn nới lỏng tiền tệ kéo dài, dư địa để duy trì lãi suất ở mức thấp hiện không còn nhiều, nhất là trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động. Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, việc điều hành chính sách cũng phải cân đối với các yếu tố như lạm phát và tỷ giá. Do đó, lãi suất cần được duy trì ở mức hợp lý, đảm bảo lãi suất thực dương nhằm giữ ổn định dòng tiền gửi và hài hòa lợi ích giữa người gửi và người vay.
Trao đổi bên lề với báo chí mới đây, ông Phạm Hồng Hải, Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB) cho rằng, áp lực lãi vay hiện nay còn đến từ chi phí đầu vào. Khi lãi suất huy động tăng, các ngân hàng buộc phải điều chỉnh lãi suất cho vay để đảm bảo cân đối.
Dù vậy, ông Hải nhận định biến động lãi suất hiện nay mang tính thời vụ. Khi dòng vốn từ đầu tư công được đẩy mạnh giải ngân và quay trở lại nền kinh tế, thanh khoản hệ thống sẽ được cải thiện, qua đó giúp giảm áp lực lên lãi suất và tỷ giá, đặc biệt trong nửa cuối năm.
Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước nhiều khả năng sẽ tiếp tục điều hành thanh khoản một cách linh hoạt và chủ động để hạn chế biến động quá mạnh trên thị trường. Ngoài ra, các yếu tố quốc tế nếu sớm có diễn biến hạ nhiệt cũng sẽ góp phần giảm áp lực lên lạm phát, lãi suất và tỷ giá.
Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh chi phí vốn vẫn là gánh nặng lớn, việc ổn định mặt bằng lãi suất cùng với điều hành chính sách linh hoạt sẽ đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi. Do đó, trọng tâm bài toán điều hành chính sách trong thời gian tới không chỉ là duy trì lãi suất ở mức hợp lý, mà còn là phân bổ dòng vốn hiệu quả, nhằm vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô.