Sự phối hợp giữa Nhật Bản và Australia cho thấy xu hướng các cường quốc khu vực tự đảm nhận vai trò an ninh trong bối cảnh địa chính trị thay đổi nhanh chóng (trong ảnh: Tàu chiến Nhật Bản tham gia tập trận cùng các đồng minh ở vùng biển phía Nam Bán đảo Triều Tiên năm 2024). Ảnh: Yonhap/TTXVN
Sự chuyển dịch trong chính sách đối ngoại của Mỹ cùng quá trình hòa giải tiềm năng giữa Washington và Bắc Kinh đang buộc Nhật Bản và Australia phải thắt chặt hợp tác quốc phòng. Thỏa thuận mua bán tàu khu trục gần đây giữa Canberra và Tokyo không chỉ là một hợp đồng thương mại, mà là dấu mốc quan trọng hình thành một thực tế địa chính trị mới, nơi các cường quốc khu vực dần tự gánh vác trách nhiệm an ninh.
Bước ngoặt trong hợp tác quốc phòng Nhật Bản - Australia
Theo Tiến sĩ George Friedman, nhà dự báo chiến lược địa chính trị và là người sáng lập tạp chí Geopolitical Futures mới đây, mối quan hệ giữa Nhật Bản và Australia đang có những bước tiến triển vượt bậc, một phần do tác động từ sự vận động của quan hệ Mỹ - Trung.
Trong tháng này, một sự kiện then chốt đã củng cố liên minh trên: Chính phủ Australia ký thỏa thuận đặt mua 11 tàu khu trục từ Nhật Bản. Động thái này diễn ra song song với việc Canberra công bố mức tăng ngân sách quốc phòng lớn nhất từ trước đến nay, trong khi Tokyo cũng thực hiện các đợt tăng ngân sách quân sự mạnh mẽ.
"Đây rõ ràng là thỏa thuận công nghiệp quốc phòng lớn nhất từng được ký kết giữa Nhật Bản và Australia", Bộ trưởng Quốc phòng Australia Richard Marles nói. Thỏa thuận trị giá 6,5 tỷ USD đã giúp Mitsubishi Heavy Industries giành được gói thầu cung cấp tàu chiến lớp Mogami, đánh bại ThyssenKrupp Marine Systems của Đức.
Nhật Bản là một trong những đối tác quan trọng nhất của Australia tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ông Marles nói: "Quyết định này được đưa ra dựa trên khả năng tốt nhất dành cho Australia. Chúng tôi có sự liên kết chiến lược rất chặt chẽ với Nhật Bản".
Các tàu khu trục Mogami là những chiến hạm tiên tiến được trang bị một loạt vũ khí đầy uy lực. "Tàu khu trục lớp Mogami là tàu khu trục tốt nhất dành cho Australia. Đây là một tàu chiến thế hệ mới. Tàu này có khả năng tàng hình, có 32 ống phóng thẳng đứng, có thể phóng tên lửa tầm xa", ông Marles nêu rõ.
Thỏa thuận trên cũng đánh dấu lần xuất khẩu tàu chiến đầu tiên của Nhật Bản kể từ trước Thế chiến II và chỉ là gói quốc phòng lớn thứ hai mà nước này bán ra nước ngoài.
Ứng phó với sự hoà giải tiềm năng giữa Mỹ và Trung Quốc?
Australia đã tăng chi tiêu quốc phòng trong bối cảnh Trung Quốc tăng cường sức mạnh quân sự. Năm 2023, Australia tuyên bố tái cấu trúc lớn quân đội của mình, hướng tới khả năng tấn công tầm xa để ứng phó tốt hơn với sự gia tăng sức mạnh quân sự của Trung Quốc.
Hải quân Australia đang nỗ lực mở rộng hạm đội tàu chiến chủ lực từ 11 lên 26 tàu trong vòng 10 năm tới. Hợp đồng đóng tàu khu trục với Nhật Bản là thương vụ mua sắm quốc phòng lớn nhất của Australia kể từ năm 2021, khi nước này đồng ý mua và đóng một hạm đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân theo hiệp ước ba bên AUKUS với Mỹ và Anh.
Ban đầu, Nhật Bản đã thất bại trước Pháp trong một cuộc đấu thầu trước đó để giành được hợp đồng đóng tàu ngầm phi hạt nhân, mặc dù hợp đồng này sau đó đã bị hủy bỏ để ưu tiên cho các tàu ngầm do Mỹ thiết kế.
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc Nhật Bản và Australia tăng cường năng lực hải quân và hợp tác song phương cho thấy họ đang xem xét nghiêm túc chính sách mới của Mỹ về việc tập trung hơn vào Tây bán cầu theo Chiến lược An ninh Quốc gia mới nhất.
Trong bối cảnh Mỹ chuyển giao thêm trách nhiệm quốc phòng, Nhật Bản và Australia với tiềm lực kinh tế mạnh mẽ đã sẵn sàng gánh vác trọng trách. Sự phối hợp giữa hai nước tạo ra một liên minh có khả năng chiến lược đáng kể. Tiến sĩ Friedman nhận định rằng, thỏa thuận giữa Australia và Nhật Bản là minh chứng cho thực tế địa chính trị đang nổi lên từ sự hòa giải tiềm năng giữa Mỹ và Trung Quốc. Cả hai cường quốc khu vực đều dự đoán khả năng này rất cao và đang chủ động thích ứng.