Người lao động khiếu nại doanh nghiệp trốn đóng BHXH. Ảnh minh họa
Thời gian qua, tình trạng doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT và BHTN diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động khi nghỉ việc, hưởng trợ cấp thất nghiệp hoặc làm thủ tục nhận lương hưu.
Trước thực trạng này, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã chuyển kiến nghị của cử tri đến Văn phòng Chính phủ cùng Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội đề nghị tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các doanh nghiệp nợ, trốn đóng BHXH; đồng thời truy thu các khoản nợ để bảo đảm quyền lợi cho người lao động. Cử tri cũng kiến nghị cho phép người lao động tại các doanh nghiệp nợ BHXH được chốt sổ theo thời gian thực tế đã đóng để kịp thời giải quyết các chế độ liên quan.
Phản hồi về vấn đề này, đại diện BHXH Việt Nam cho biết, đơn vị cũng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm giảm tình trạng chậm đóng BHXH. Theo thống kê, tỉ lệ chậm đóng BHXH đã giảm từ 3,05% năm 2021 xuống còn 2,59% vào năm 2024 và dự kiến còn khoảng 2,55% trong năm nay. Để xử lý tình trạng chậm, trốn đóng BHXH, Quốc hội đã thông qua Luật BHXH mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2025; đồng thời, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 274/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 30/11/2025 nhằm quy định rõ hành vi vi phạm và tăng chế tài xử lý đối với doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH.
Bộ Tài chính cũng đang hoàn thiện thông tư hướng dẫn quy trình kiểm tra BHXH, BHYT và BHTN, trong đó bổ sung hình thức kiểm tra từ xa khi phát hiện dấu hiệu vi phạm nhằm hạn chế tình trạng nợ bảo hiểm kéo dài.
Ngoài ra, các cơ quan BHXH cũng sẽ tiếp tục tăng cường rà soát, đôn đốc doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH; phối hợp với cơ quan Thuế, Công an, Nội vụ và UBND các cấp để kịp thời xử lý các trường hợp vi phạm. Với những doanh nghiệp cố tình trốn đóng, hồ sơ có thể được chuyển sang cơ quan điều tra để xem xét xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Tuy nhiên, điều được nhiều người lao động quan tâm hiện nay là trong trường hợp doanh nghiệp còn nợ BHXH thì có được chốt sổ và hưởng lương hưu hay không.
Theo quy định tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP, người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng đầy đủ BHXH bắt buộc cho người lao động thuộc diện tham gia BHXH. Khi người lao động nghỉ việc hoặc chấm dứt hợp đồng lao động, doanh nghiệp phải hoàn tất nghĩa vụ đóng BHXH để cơ quan chức năng giải quyết các chế độ liên quan. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chưa đóng đủ BHXH thì người lao động vẫn được giải quyết quyền lợi trên cơ sở thời gian thực tế đã đóng BHXH. Sau khi cơ quan chức năng truy thu được số tiền còn thiếu từ doanh nghiệp, thời gian đóng BHXH sẽ được xác nhận bổ sung và điều chỉnh lại mức hưởng các chế độ BHXH theo quy định.
Đáng chú ý, với những trường hợp doanh nghiệp không còn khả năng đóng BHXH cho người lao động trước ngày 1/7/2024, chính sách hiện hành cho phép xác nhận thời gian đã đóng để làm căn cứ giải quyết chế độ hưu trí và tử tuất. Theo các chuyên gia lao động, đây là quy định quan trọng nhằm hạn chế thiệt thòi cho người lao động trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính hoặc giải thể nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ BHXH.
Như vậy, theo các quy định mới tại Luật BHXH và các nghị định hướng dẫn, người lao động vẫn được bảo đảm giải quyết quyền lợi trên phần thời gian đã tham gia BHXH thực tế, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để cơ quan chức năng truy thu các khoản BHXH chậm, trốn đóng từ doanh nghiệp theo đúng quy định pháp luật.