Phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã trao đổi với TS. Luật sư Đặng Văn Cường (Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) về vấn đề này.
Cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết (Lâm Đồng). Ảnh: Nguyễn Thanh/TTXVN
Thưa luật sư, những ngày qua, Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) đã đồng loạt kiểm tra, xử lý vi phạm khoảng cách an toàn trên tuyến Pháp Vân - Cầu Giẽ - Cao Bồ - Mai Sơn - quốc lộ 45 - Nghi Sơn. Dư luận đặt câu hỏi, khi khoảng cách được hệ thống đo với độ chính xác tuyệt đối, còn người lái chỉ có thể ước lượng tương đối, phần sai số giữa hai cách đo sẽ được xử lý như thế nào?
Việc tăng cường xử lý hành vi không giữ khoảng cách an toàn trên đường cao tốc là cần thiết, đây là một trong những nguyên nhân có thể dẫn đến tai nạn liên hoàn với hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
Thông tư 38/2024/TT-BGTVT đã cụ thể hóa khoảng cách an toàn. Trong điều kiện mặt đường khô ráo, địa hình bằng phẳng, đường thẳng và tầm nhìn bảo đảm, khoảng cách tương ứng với tốc độ được xác định: Chạy 60 km/giờ phải cách tối thiểu 35 m; trên 60 đến 80 km/giờ là 55 m; trên 80 đến 100 km/giờ là 70 m; trên 100 đến 120 km/giờ là 100 m.
Nếu chạy dưới 60 km/giờ, người lái xe phải giữ khoảng cách phù hợp với mật độ phương tiện và tình hình giao thông thực tế. Khi trời mưa, sương mù, mặt đường trơn trượt, đường quanh co, đèo dốc hoặc tầm nhìn hạn chế, khoảng cách phải được điều chỉnh lớn hơn.
Theo quy định, hành vi không tuân thủ quy định về khoảng cách an toàn với xe chạy liền trước khi chạy trên đường cao tốc thuộc trường hợp bị phạt tiền từ 4 - 6 triệu đồng; hành vi gây tai nạn giao thông có mức xử phạt cao hơn và có thể bị trừ nhiều điểm trên giấy phép lái xe.
Nghị định 238/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 168/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/8, mức xử phạt có thể tới 22.000.000 đồng nếu không giữ khoảng cách an toàn gây ra tai nạn giao thông mà trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Mức phạt thông thường có thể tới 6.000.000 đồng và trừ điểm giấy phép lái xe.
Đây không phải là quy định mới, nhưng việc áp dụng xử phạt bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), xử phạt nguội đang được thí điểm áp dụng trên quốc lộ 1A, đoạn Hà Nội - Thanh Hóa. Điều này khiến cho nhiều lái xe thận trọng, giảm tốc độ, thậm chí đi với dưới mức độ tối thiểu dẫn đến giao thông ùn ứ hoặc thời gian di chuyển quá kéo dài so với trước, tâm lý lái xe luôn căng thẳng khi di chuyển, ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế xã hội khi chi phí đội lên nhiều.
Thưa luật sư, giao thông trên cao tốc là một quá trình động, trong khi khoảng cách 35 m, 55 m, 70 m hay 100 m lại là những trị số cụ thể. Các mốc tốc độ pháp lý cũng tạo ra những bước nhảy đáng chú ý: 80km/giờ ứng với 55 m, nhưng 80,1km/giờ đã tăng lên 70m. Vận tốc chỉ thay đổi 0,1km/giờ, khoảng cách pháp định chênh tới 15m, trong khi chuyển động của phương tiện là liên tục, ranh giới pháp lý lại được xác định theo những ngưỡng rời rạc. Quan điểm của ông về vấn đề này?
Chia sẻ với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc, lái xe N.Q.H cho rằng: "Với người lái, nỗi sợ bị phạt không phải là cách tốt nhất để hình thành một hành vi an toàn. Cần thiết hơn là một cách ước lượng khoảng cách có thể thực hành ngay khi cầm lái, chẳng hạn đếm giây thay vì cố ghi nhớ một con số mét cứng nhắc.
Khoảng cách giữa 2 phương tiện là một đại lượng thay đổi liên tục. Đối với lỗi này, việc sử dụng camera để phát hiện vi phạm là cần thiết nhưng cần đặc biệt thận trọng. Chẳng hạn, xe phía trước đang chạy bình thường nhưng bất ngờ phanh gấp vì gặp chướng ngại vật, sự cố hoặc một tình huống nguy hiểm. Xe phía sau đang duy trì khoảng cách phù hợp nhưng trong khoảnh khắc đó khoảng cách bị thu hẹp rất nhanh. Nếu chỉ lấy một khung hình tại thời điểm khoảng cách đã bị rút ngắn để xử phạt, có thể không phản ánh đúng bản chất tình huống.
Tương tự, trường hợp một phương tiện khác chuyển làn hoặc vượt xe rồi đi vào khoảng trống giữa hai phương tiện, khoảng cách giữa xe phía trước và xe phía sau tất nhiên sẽ bị thu hẹp trong một khoảng thời gian nhất định. Nếu hệ thống chỉ ghi nhận khoảng cách tại đúng thời điểm phương tiện thứ ba vừa chèn vào mà không xem xét diễn biến trước và sau đó, việc xử phạt sẽ thiếu thuyết phục.
Đối với lỗi không giữ khoảng cách an toàn, video thể hiện diễn biến liên tục có giá trị chứng minh cao hơn nhiều so với một hình ảnh tĩnh. Một hồ sơ xử phạt bằng camera nên có khả năng trả lời được ít nhất 4 câu hỏi: Xe nào vi phạm?; vi phạm ở thời điểm nào?; khoảng cách thực tế được xác định như thế nào? và trong khoảng thời gian đó có yếu tố khách quan nào tác động làm thay đổi khoảng cách hay không.
Ông nghĩ thế nào về mục tiêu hình hành đường cao tốc là để tất cả người dân di chuyển được nhanh hơn, lưu thông tốt hơn, rút ngắn thời gian hành chính, tiết kiệm được chi phí logistic - tất nhiên trong giới hạn an toàn?
Nếu trường hợp trên cao tốc, các phương tiện không thể di chuyển được với tốc độ tối thiểu mà vẫn phải nộp phí, đây là điều không hợp lý, cần phải có những quy định để đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng, quyền lợi của người lái xe khi phải trả phí cho đường cao tốc nhưng lại không thể di chuyển với tốc độ cao. Tuy nhiên, với những trường hợp cố tình đi chậm dưới mức thấp nhất dẫn đến ùn ùn tắc giao thông, cần phải xử lý nghiêm.
Cũng cần có quy định về trường hợp vượt xe để loại trừ trách nhiệm pháp lý đối với yêu cầu giữ khoảng cách an toàn, nếu áp dụng máy móc thì không thể vượt được xe phía trước nếu các phương tiện vẫn giữ khoảng cách an toàn, khoảng cách 2 phương tiện không đổi thì không thể vượt được xe phía trước.
Đánh giá kỹ quy định về khoảng cách an toàn và mức phạt
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa chỉ đạo rà soát, đánh giá kỹ quy định hiện hành về khoảng cách an toàn và mức xử phạt và các giải pháp bảo đảm an toàn giao thông.
Ngày 1/9, Văn phòng Chính phủ có công văn gửi Bộ trưởng các Bộ Công an, Xây dựng; Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố, truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc về việc bảo đảm an toàn giao thông và quy định xử phạt vi phạm giao thông trong lĩnh vực đường bộ.
Công văn nêu, trong các ngày 28 và 29/8, báo chí đã có nhiều phản ánh về tình hình vi phạm, tai nạn giao thông trong ngày đầu nghỉ Lễ Quốc khánh 2/9 và việc thực hiện quy định xử phạt hành vi vi phạm khoảng cách an toàn đối với xe chạy liền trước khi chạy trên đường cao tốc.
Về việc này, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Công an, Bộ Xây dựng, UBND các tỉnh, thành và các cơ quan có liên quan khẩn trương nghiên cứu, xử lý kiến nghị báo chí nêu theo thẩm quyền hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền các nội dung vượt thẩm quyền nhằm giảm ùn tắc, bảo đảm trật tự, an toàn giao thông, đặc biệt tại các thành phố, đô thị lớn.
Pháp luật phải được thực hiện theo cả hai chiều: Không được chạy quá nhanh nhưng cũng không được cố tình chạy quá chậm gây cản trở giao thông. Nếu vì sợ bị phạt lỗi khoảng cách mà lái xe đồng loạt giảm tốc độ một cách bất hợp lý - có thể tạo ra hiệu ứng “dồn toa”, gây ùn tắc và thậm chí làm tăng nguy cơ tai nạn do chênh lệch tốc độ giữa các phương tiện. Khi cao tốc ùn tắc, phải xử lý theo thực tế giao thông chứ không thể áp dụng máy móc.
Luật sư có đồng tình quan điểm, chủ trương xử lý lỗi không giữ khoảng cách trên cao tốc là đúng. Nhưng xử phạt không phải mục tiêu cuối cùng?
Tôi cho rằng, cơ quan chức năng cần đồng thời thực hiện ba nhóm giải pháp. Một là, tuyên truyền để người dân hiểu và tự giác giữ khoảng cách, đặc biệt là các mức 35 m, 55 m, 70 m và 100 m trong những điều kiện giao thông tương ứng; hai là, hoàn thiện công nghệ giám sát, bảo đảm dữ liệu đủ độ chính xác và thể hiện được diễn biến liên tục thay vì chỉ ghi nhận một khoảnh khắc.
Ba là, hoàn thiện hướng dẫn về những tình huống khách quan, trong đó phân biệt rõ hành vi cố ý, chủ động không giữ khoảng cách với trường hợp khoảng cách bị thu hẹp do phanh khẩn cấp, phương tiện khác nhập làn, sự cố hoặc ùn tắc giao thông.
Xin trân trọng cảm ơn luật sư!
Khó ước lượng chính xác mét khi đang chạy ở tốc độ cao
Theo một số chuyên gia, khoảng cách cố định bằng mét đang được Việt Nam và Trung Quốc sử dụng. Ưu điểm là dễ ghi vào văn bản, dễ lập trình thiết bị đo và dễ xác định về mặt hình thức. Nhược điểm, người lái rất khó ước lượng chính xác 55 m, 70 m hay 100 m khi đang chạy ở tốc độ cao.
Khoảng cách tính bằng thời gian phổ biến tại Pháp, Anh (tối thiểu 2 giây), New South Wales (Australia) khuyến nghị 3 giây. Cách này thực tế hơn đối với lái xe: Chọn một cột mốc bên đường, khi xe trước đi qua thì đếm số giây đến khi xe mình đi qua. Ưu điểm lớn nhất là khoảng cách bằng mét tự động tăng theo tốc độ.
Tiêu chí "đủ để dừng xe an toàn" áp dụng tại Đức, Tây Ban Nha, Nhật Bản và Australia, căn cứ vào khả năng dừng xe nếu xe phía trước phanh gấp. Mô hình này linh hoạt hơn trước thời tiết, tình trạng mặt đường, loại xe và mật độ giao thông nhưng Cơ quan thực thi phải chứng minh được tính nguy hiểm thực tế của hành vi.
Tập trung xử lý xe kinh doanh vận tải, lái xe cố ý vi phạm khoảng cách an toàn
Theo Cục Cảnh sát giao thông (CSGT), lực lượng chức năng sẽ tập trung xử lý xe kinh doanh vận tải (xe khách, xe limousine, xe đầu kéo…) không giữ khoảng cách an toàn trên đường cao tốc. Đối với xe cá nhân, cảnh sát chỉ tập trung tuyên truyền, hướng dẫn.
Qua 5 ngày thực hiện tuyên truyền, xử lý lái xe không giữ khoảng cách an toàn trên một số tuyến đường cao tốc, Cục CSGT nhận thấy, đa phần lái xe tham gia giao thông trên tuyến bước đầu đã có ý thức giữ khoảng cách an toàn với xe liền trước.
Cục CSGT đã bố trí lực lượng theo dõi toàn bộ clip hình ảnh các phương tiện không giữ khoảng cách an toàn và chỉ xử lý một số trường hợp lái xe cố ý không giữ khoảng cách, bám sát đuôi xe liền trước (chủ yếu là xe kinh doanh vận tải).