Một góc trung tâm tỉnh Việt Trì, Phú Thọ. Ảnh minh họa: TTXVN
Cùng với sắp xếp địa giới, tỉnh đã bố trí, sử dụng, giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách. Tuy nhiên, để các thôn, tổ dân phố mới trên địa bàn hoạt động ổn định, hiệu quả vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ.
Giảm gần 40% đầu mối, tạo nền tảng quản lý cơ sở tinh gọn
Theo UBND tỉnh, trước khi thực hiện sắp xếp, Phú Thọ có 5.049 thôn, tổ dân phố, trong đó 2.070 đơn vị chưa bảo đảm tiêu chí về quy mô theo quy định. Qua rà soát, toàn tỉnh có 4.444 thôn thuộc 133 xã và 605 tổ dân phố thuộc 15 phường. Quy mô dân cư giữa các đơn vị có sự chênh lệch lớn, nhất là tại khu vực miền núi, địa bàn rộng, dân cư phân tán. Đây là một trong những yếu tố khiến việc tổ chức lại thôn, tổ dân phố trở thành yêu cầu cần thiết nhằm từng bước khắc phục tình trạng đầu mối nhỏ, phân tán, nâng cao hiệu quả quản lý và huy động nguồn lực tại cộng đồng.
Trên cơ sở rà soát hiện trạng, các địa phương đã xây dựng phương án sắp xếp có tính đến nhiều yếu tố đặc thù như vị trí địa lý, địa hình, phong tục, tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. UBND tỉnh ban hành Phương án số 228/PA-UBND ngày 10/6/2026 về phương án tổng thể sắp xếp, đổi tên thôn, tổ dân phố làm cơ sở để các xã, phường xây dựng đề án chi tiết, tổ chức lấy ý kiến nhân dân và hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền quyết định.
Kết quả, 141 xã, phường thực hiện sắp xếp; 7 xã không thực hiện do các thôn đã đạt tiêu chuẩn về quy mô hộ gia đình. Tổng số thôn, tổ dân phố được đưa vào diện sắp xếp là 3.640 đơn vị, trong đó có 1.990 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn. Sau sắp xếp, tỉnh hình thành 1.661 thôn, tổ dân phố mới, giảm 1.979 đơn vị, tương đương 39,19%; tổng số còn 3.070 thôn, tổ dân phố. Đáng chú ý, 80 thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thù về địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, dân cư phân tán, phong tục, tập quán được đề nghị không sắp xếp. Sau sắp xếp còn 33 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn nhưng được xác định không có phương án tối ưu hơn do những đặc điểm đặc thù của địa bàn.
Phú Thọ xác định sự đồng thuận của người dân là yếu tố quyết định thành công của quá trình sắp xếp. Việc lấy ý kiến được triển khai theo quy định của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Trong 145 xã, phường tổ chức lấy ý kiến, có 137 đơn vị đạt tỷ lệ cử tri đồng ý trên 50%. Tại 12 thôn, tổ dân phố thuộc 8 xã, phường có kết quả lần đầu chưa đạt yêu cầu, chính quyền cơ sở đã tiếp tục tuyên truyền, vận động, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, điều chỉnh phương án phù hợp và tổ chức lấy ý kiến lần 2. Kết quả, các đơn vị này đều đạt tỷ lệ đồng ý trên 50%. Cách làm này cho thấy, quá trình sắp xếp không chỉ là việc điều chỉnh địa giới hành chính mà còn là quá trình tổ chức lại không gian cộng đồng, trong đó yếu tố lịch sử, văn hóa và sự gắn kết của người dân được đặt ngang tầm với yêu cầu tinh gọn bộ máy.
Bố trí lại nhân sự, bảo đảm hoạt động không bị gián đoạn
Một trong những nhiệm vụ được Phú Thọ triển khai song song với sắp xếp thôn, tổ dân phố là bố trí, sử dụng và giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách. Đây được xem là khâu có tác động trực tiếp đến tư tưởng đội ngũ và sự ổn định của hệ thống chính trị ở cơ sở.
Theo phương án của tỉnh, có 900 người hoạt động không chuyên trách cấp xã được bố trí giúp việc cho hoạt động của hệ thống chính trị tại các đơn vị hành chính cấp xã mới. Trong số này, 297 người được bố trí tiếp tục công tác tại thôn, tổ dân phố hoặc các vị trí khác; 603 người được giải quyết chế độ nghỉ việc theo quy định tại Nghị định số 154/2025/NĐ-CP. Ở cấp thôn, tổ dân phố, từ 13.492 người trước sắp xếp, tỉnh dự kiến bố trí 9.210 người tại các đơn vị mới; 4.712 người dự kiến nghỉ việc, giải quyết chế độ, chính sách hoặc được bố trí vào vị trí công việc khác.
Việc bố trí nhân sự được thực hiện đồng bộ với kiện toàn tổ chức Đảng, Ban Công tác Mặt trận và đội ngũ trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố. Đối với những thôn, tổ dân phố mới hình thành, chính quyền cấp xã phối hợp với Mặt trận Tổ quốc cùng cấp rà soát nguồn nhân sự, xây dựng phương án và chỉ định trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố lâm thời để điều hành hoạt động trong thời gian chờ bầu nhân sự chính thức. Đối với những đơn vị giữ nguyên hoặc chỉ đổi tên, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố tiếp tục thực hiện nhiệm vụ đến hết nhiệm kỳ. Cùng với đó, tổ chức Đảng và Ban Công tác Mặt trận được sắp xếp, kiện toàn phù hợp với mô hình mới, bảo đảm hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở được liên tục.
Tỉnh cũng chủ động hoàn thiện cơ chế, chính sách để các thôn, tổ dân phố mới có thể đi vào hoạt động ổn định. HĐND tỉnh đã thông qua nghị quyết quy định mức phụ cấp đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố; số lượng, chức danh, mức hỗ trợ đối với các chức danh tham gia hoạt động tại thôn, tổ dân phố và chế độ đối với trường hợp kiêm nhiệm. Việc ban hành nghị quyết kịp thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất để thực hiện chế độ, chính sách từ ngày 1/7/2026.
Nhiều kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn
Tỉnh Phú Thọ đề nghị Chính phủ sớm ban hành nghị quyết quy định chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố nghỉ việc do sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố. Ảnh: Trung Kiên/TTXVN
Theo UBND tỉnh, quá trình thực hiện cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc. Việc sắp xếp được triển khai trong thời gian ngắn, khối lượng công việc lớn, phải thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ từ rà soát hiện trạng, xây dựng phương án, lấy ý kiến nhân dân đến hoàn thiện hồ sơ và bố trí, giải quyết chế độ, chính sách cho người hoạt động không chuyên trách. Ở một số địa phương, số liệu quản lý và thực tế còn chênh lệch, phải rà soát, điều chỉnh nhiều lần. Một số phương án về sắp xếp, đổi tên thôn, tổ dân phố tiếp tục được điều chỉnh sau khi lấy ý kiến nhân dân, làm tăng khối lượng công việc và gây áp lực về tiến độ.
Đáng chú ý, việc bố trí nhân sự tại các thôn, tổ dân phố mới còn gặp khó khăn do phải bảo đảm đồng thời yêu cầu về tiêu chuẩn, điều kiện, năng lực, trình độ và uy tín trong cộng đồng. Một bộ phận người trẻ có trình độ, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin chưa muốn tham gia công tác ở cơ sở, trong khi nhiều người có uy tín, được nhân dân tín nhiệm lại có tuổi cao, sức khỏe hoặc trình độ, kỹ năng công nghệ thông tin chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu mới. Sau sắp xếp, một số nhà văn hóa, trụ sở sinh hoạt cộng đồng, thiết chế văn hóa và hạ tầng kỹ thuật cũng chưa đáp ứng yêu cầu phục vụ quy mô dân số và địa bàn quản lý lớn hơn.
Lãnh đạo UBND tỉnh cho biết, trước yêu cầu này, tỉnh Phú Thọ đề nghị Chính phủ sớm ban hành nghị quyết quy định chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố nghỉ việc do sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố và do kiện toàn, cơ cấu lại, nâng cao chất lượng đội ngũ. Đây được xem là giải pháp quan trọng để địa phương có cơ sở thống nhất trong thực hiện chính sách, bảo đảm quyền lợi cho những người không tiếp tục công tác, đồng thời ổn định tư tưởng và tạo điều kiện nâng cao chất lượng nhân sự ở cơ sở.
Tỉnh cũng đề xuất Trung ương quan tâm bố trí nguồn lực hỗ trợ các địa phương đầu tư, nâng cấp thiết chế văn hóa, trụ sở sinh hoạt cộng đồng, hệ thống truyền thanh cơ sở và hạ tầng công nghệ thông tin tại các thôn, tổ dân phố sau sắp xếp. Đây không chỉ là yêu cầu về cơ sở vật chất mà còn là điều kiện để nâng cao năng lực quản trị cộng đồng, phục vụ chuyển đổi số và bảo đảm người dân ở các địa bàn rộng, dân cư phân tán vẫn được tiếp cận thuận lợi với các dịch vụ công và hoạt động cộng đồng.
Việc sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách và tăng cường nguồn lực hỗ trợ được kỳ vọng sẽ giúp các địa phương khắc phục những khó khăn sau sắp xếp, bảo đảm điều kiện hoạt động cho các thôn, tổ dân phố mới; đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ hoạt động ở cơ sở. Qua đó, mô hình tổ chức mới sẽ phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản lý địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn và yêu cầu chuyển đổi số, cải cách hành chính, xây dựng chính quyền cơ sở ngày càng hiện đại, hiệu quả.