Đối với ngành nông nghiệp và môi trường - lĩnh vực gắn trực tiếp với tài nguyên, sinh kế của hàng chục triệu người dân và yêu cầu phát triển bền vững, việc hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ, thống nhất càng có ý nghĩa chiến lược, tạo nền tảng cho xây dựng nông nghiệp và môi trường thông minh, hiệu quả và hiện đại.
Thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định chuyển đổi số, phát triển dữ liệu ngành là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Trọng tâm xuyên suốt là triển khai hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng các nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ có liên quan.
Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung phát triển hạ tầng số, nền tảng số và hệ thống dữ liệu ngành nông nghiệp và môi trường theo hướng tập trung, thống nhất, an toàn; thúc đẩy kết nối, chia sẻ, liên thông dữ liệu giữa các lĩnh vực trong ngành và với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Quản lý, chỉ đạo, điều hành từng bước chuyển sang dựa trên dữ liệu số, qua đó nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, chất lượng dịch vụ công, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp.
Ngành nông nghiệp và môi trường sau hợp nhất là một trong những ngành có quy mô dữ liệu lớn và đa dạng nhất. Hệ thống dữ liệu bao gồm dữ liệu điều tra cơ bản về đất đai, địa chất, khoáng sản, tài nguyên nước, bản đồ, viễn thám, môi trường, khí tượng thủy văn; cùng các dữ liệu phục vụ trực tiếp cho điều hành, phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng - an ninh như nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, nghề cá, đê điều, phòng chống thiên tai.
Theo Cục Chuyển đổi số, hiện toàn ngành có 115 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành; trong đó có 10 cơ sở dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành; 3 cơ sở dữ liệu phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp và 102 cơ sở dữ liệu chuyên ngành nông nghiệp và môi trường. Ngành đã có 1 cơ sở dữ liệu quốc gia là Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai; đồng thời đang đề xuất bổ sung Cơ sở dữ liệu quốc gia về biến đổi khí hậu. Nhiều cơ sở dữ liệu khác dù chưa nằm trong danh mục quốc gia nhưng có quy mô, phạm vi toàn quốc như dữ liệu tài nguyên nước, nền địa lý, môi trường, khí tượng thủy văn, giống cây trồng, nghề cá, quản lý đê điều, giảm nghèo…
Thực tiễn cho thấy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu đã có những kết quả bước đầu quan trọng. Ngành nông nghiệp và môi trường đã hoàn thành xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai và Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia; đồng thời triển khai các điều kiện kỹ thuật để kết nối, đồng bộ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Trung tâm dữ liệu quốc gia. Hệ thống quy định kỹ thuật cho các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành cũng cơ bản được ban hành, tạo khung chuẩn để xây dựng, hoàn thiện và chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành, địa phương.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định, xây dựng cơ sở dữ liệu không chỉ dừng ở việc “có dữ liệu”, mà quan trọng hơn là chất lượng và khả năng khai thác. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng nhấn mạnh: Không có dữ liệu thì không thể điều hành, quản lý. Chuyển đổi số là nhiệm vụ tất yếu để nâng cao hiệu lực quản lý, phục vụ người dân và xây dựng nền nông nghiệp thông minh. Cần tư duy theo phương châm: lấy dữ liệu làm nền tảng, lấy kết quả làm thước đo.
Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, ngành tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm. Thứ nhất, chuyển đổi phương thức quản lý từ kinh nghiệm, thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu số. Thứ hai, hoàn thành các cơ sở dữ liệu dùng chung của ngành, bảo đảm tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”, phản ánh kịp thời thực tiễn. Thứ ba, từng bước chuyển từ thao tác thủ công sang tự động hóa, ứng dụng công nghệ số trong giám sát, dự báo, ra quyết định.
Theo các chuyên gian, khi dữ liệu được coi là tài nguyên và được khai thác hiệu quả, ngành nông nghiệp và môi trường không chỉ nâng cao năng lực quản lý, điều hành mà còn tạo động lực mới cho tăng trưởng bền vững. Từ dự báo thị trường nông sản, quản lý đất đai, tài nguyên nước, kiểm soát nguồn thải, đến phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu, mọi hoạt động sẽ ngày càng chính xác, kịp thời và minh bạch hơn. Đây chính là nền móng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp thông minh, hiện đại, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Chiến lược chuyển đổi số ngành nông nghiệp và môi trường đã xác định mục tiêu đến năm 2030 hoàn thiện các trung tâm dữ liệu ngành theo tiêu chuẩn xanh, hiện đại, dùng chung. Trên nền tảng đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng tới phát triển các nền tảng, ứng dụng số dùng chung từ Trung ương đến địa phương, phục vụ toàn diện công tác quản lý nhà nước, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân và doanh nghiệp.
Mục tiêu đến năm 2030 là 100% cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành nông nghiệp và môi trường được xây dựng, chuẩn hóa, làm sạch; hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, được quản lý và đồng bộ tập trung tại các trung tâm dữ liệu của Bộ. Các cơ sở dữ liệu trọng tâm, quan trọng phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, tạo nền tảng cho quản trị và ra quyết định dựa trên dữ liệu.