Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có buổi trò chuyện với Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại Luật gia Việt Nam về những vấn đề này.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại Luật gia Việt Nam.
Thưa luật sư, ông có những kỳ vọng gì vào các đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp sau khi trúng cử nhiệm kỳ mới?
Dưới góc độ của một người hành nghề luật, tôi đặt nhiều kỳ vọng vào việc chuyển dịch tư duy và năng lực hành động của các đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân TP Hồ Chí Minh sau khi trúng cử. Theo Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân. Vì vậy, vai trò của đại biểu Hội đồng nhân dân là rất quan trọng trong việc quyết định các vấn đề phát triển kinh tế – xã hội tại địa phương.
Ngoài ra, tôi kỳ vọng các đại biểu sẽ thực hiện tốt ba trụ cột chính. Thứ nhất là năng lực cụ thể hóa chính sách. Đại biểu không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận các chủ trương, chính sách từ Trung ương mà cần có khả năng vận dụng và cụ thể hóa các quy định pháp luật phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Mỗi địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau nên việc áp dụng chính sách cũng cần linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.
Thứ hai là trách nhiệm giám sát thực chất. Giám sát không chỉ là đi khảo sát, báo cáo, mà phải đi vào những vấn đề cụ thể, những vấn đề người dân quan tâm như quản lý đất đai, đầu tư công, cải cách hành chính, môi trường, an sinh xã hội… Đại biểu cần thực hiện quyền giám sát theo đúng quy định của pháp luật, từ đó đưa ra các kiến nghị, chất vấn có tính xây dựng, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Thứ ba là tăng cường mối liên hệ với cử tri. Mối quan hệ giữa đại biểu và cử tri không nên chỉ diễn ra trong các buổi tiếp xúc định kỳ mà cần thường xuyên, liên tục. Tôi cho rằng trong thời gian tới, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng các kênh tương tác trực tuyến để người dân có thể phản ánh ý kiến, kiến nghị mọi lúc, mọi nơi và đại biểu có trách nhiệm theo dõi, phản hồi, giải trình những vấn đề người dân quan tâm.
Theo luật sư, các đại biểu cần làm gì để nâng cao chất lượng chính sách và pháp luật trong thời gian tới?
Để nâng cao chất lượng chính sách và pháp luật, theo tôi, cần thay đổi phương thức xây dựng chính sách theo hướng chuyên nghiệp, khoa học và có tính dự báo cao hơn. Thứ nhất là tăng cường đánh giá tác động chính sách. Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025, việc đánh giá tác động chính sách là yêu cầu bắt buộc trước khi ban hành văn bản.
Tuy nhiên, trên thực tế, một số báo cáo đánh giá tác động còn mang tính hình thức, chưa phản ánh đầy đủ tác động đến người dân và doanh nghiệp. Các đại biểu cần yêu cầu việc đánh giá tác động phải dựa trên số liệu cụ thể, có phân tích chi phí - lợi ích, dự báo rủi ro pháp lý và chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp trước khi thông qua chính sách.
Các cử tri TP Hồ Chí Minh đặt trọn niềm tin vào các Đại biểu quốc hội và đại biểu HĐND các cấp.
Thứ hai là mở rộng phản biện xã hội và tham vấn chuyên gia. Chính sách muốn đi vào cuộc sống thì phải xuất phát từ thực tiễn cuộc sống. Việc lấy ý kiến người dân và doanh nghiệp không nên chỉ mang tính thủ tục mà cần tổ chức các hội thảo, diễn đàn, lấy ý kiến chuyên gia, hiệp hội nghề nghiệp, các tổ chức xã hội để có nhiều góc nhìn khác nhau. Điều này giúp cơ quan soạn thảo phát hiện sớm những bất cập, những điểm chưa phù hợp của chính sách trước khi ban hành.
Thứ ba là đảm bảo tính ổn định và tính dự báo của pháp luật. Một trong những khó khăn hiện nay là pháp luật thay đổi khá nhanh, một số quy định còn chồng chéo giữa các luật, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Do đó, khi xây dựng chính sách, các đại biểu cần có tầm nhìn dài hạn, hạn chế tình trạng văn bản vừa ban hành đã phải sửa đổi, bổ sung, gây tốn kém nguồn lực và làm giảm niềm tin của nhà đầu tư và người dân.
Thưa luật sư, ông có đề xuất gì để hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện và phù hợp với thực tiễn?
Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật là một quá trình lâu dài và liên tục. Theo tinh thần Nghị quyết số 27 về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tôi có một số đề xuất trọng tâm.
Thứ nhất là đảm bảo tính thống nhất và thứ bậc hiệu lực pháp lý trong hệ thống pháp luật. Hiện nay, trong một số lĩnh vực vẫn còn tình trạng các luật, nghị định, thông tư chưa thống nhất, thậm chí có nội dung chồng chéo, mâu thuẫn. Ví dụ như giữa Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản, tôi cho rằng cần áp dụng mạnh mẽ nguyên tắc một luật sửa nhiều luật để xử lý các xung đột, chồng chéo giữa các đạo luật, tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch và dễ áp dụng cho người dân và doanh nghiệp.
Thứ hai là chuyển đổi tư duy xây dựng pháp luật, từ tư duy “quản lý” sang tư duy “kiến tạo”. Pháp luật không chỉ là công cụ quản lý nhà nước, mà còn phải tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế – xã hội, khuyến khích đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.
Trong bối cảnh kinh tế số, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, nếu pháp luật chậm thay đổi thì sẽ trở thành rào cản của sự phát triển. Vì vậy, cần xây dựng các cơ chế thử nghiệm chính sách, khung pháp lý thử nghiệm cho các mô hình kinh doanh mới.
Thứ ba là nâng cao chất lượng thực thi pháp luật. Một đạo luật dù được xây dựng tốt nhưng nếu khâu thực thi không hiệu quả thì cũng không phát huy được giá trị. Do đó, hoàn thiện pháp luật phải đi đôi với nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.
Ngoài ra, cần tăng cường vai trò của các cơ quan bổ trợ tư pháp như luật sư, công chứng, trọng tài thương mại; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý nhà nước, tố tụng và giải quyết tranh chấp để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả.
Theo tôi, trong giai đoạn phát triển hiện nay, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật không chỉ nhằm mục tiêu quản lý xã hội mà còn phải tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp, từ đó góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát triển kinh tế – xã hội bền vững trong thời gian tới.
Xin trân trọng cảm ơn ông!